Faitioina o amioga tatau

Faitioga o Amioga Fa'aoga

O amioga tatau e fa'aaogāina ai mea uma o se tasi o a'oa'oga tau amio e sili ona tāua i filosofia tau amio fa'aonaponei. I se faapuupuuga, o le fa'aaogāina o mea uma e fa'amasinoina le sa'o po'o le sese o gaioiga e fa'atatau i o latou taunuuga: o se gaioiga e tau amio pe afai e maua ai le lelei tele po'o le fiafia tele mo le to'atele o tagata. O lenei mataupu faavae e masani ona aoteleina i le fuaitau "le fiafia tele mo le to'atele o tagata." O tagata taua e pei o Jeremy Bentham ma John Stuart Mill na atiina ae le fa'aaogāina o mea uma e fai ma auala talafeagai e iloilo ai faiga fa'avae a le malo, tulafono, ma fa'ai'uga a tagata ta'ito'atasi. Peita'i, e ui lava i lona foliga mai e aogā ma le fa'aletagata, ae o lo'o feagai le fa'aaogāina o mea uma ma ni faitioga matuia. O lenei tusiga o lo'o talanoaina ai faitioga autu o amioga tatau, aemaise lava e fa'atatau i aia tatau a tagata ta'ito'atasi, fa'amasinoga tonu, le fuaina o le fiafia, ma le lamatiaga o le fa'aleagaina i faiga fa'aagafesootai ma fa'apolokiki.

1. Faʻafitauli o le Osigataulaga a Tagata Taitoatasi ma le Solia o Aia Tatau

O le faitioga sili ona lauiloa o le fa'aaogaina o mea e mana'omia ai le soifua maloloina (utilitarianism) o le mafai lea ona fa'amaonia le ositaulaga o tagata ta'ito'atasi mo le manuia o le to'atele. Afai o le fua o le amio mama o le aoga atoatoa, ona mafai lea ona ositaulagaina aia tatau po'o le mamalu o se tagata pe afai o le i'uga mulimuli e "sili atu ona aoga" mo le to'atele o tagata. I tulaga ogaoga, e mafai ona va'aia le fa'aaogaina o mea e mana'omia ai le soifua maloloina o se fa'atagaina lea o le fa'amaoniaina o amioga le alofa—mo se fa'ata'ita'iga, o le fa'asalaina o se tagata le sala e puipuia ai se vevesi tele, po'o le fa'amalosia o se tasi e tu'uina atu se totoga e fa'aola ai ola o isi.

Mo le toatele o tagata mafaufau, o o tatou lagona tau amio e teena le manatu e faapea e tatau ona taulimaina tagata taitoatasi e na o ni auala e ausia ai faamoemoega lautele. O lenei faitioga e ogatasi ma amioga tau amio fa'ale-aganu'u (e pei o Kant), lea e faamamafaina ai e tatau ona taulimaina tagata taitoatasi e pei o ni faamoemoega mo i latou lava, ae le na o ni auala. O le utilitarianism, i lona tulaga sili ona faigata, e foliga mai e matautia aua e tauaso i tapulaa tau amio e le tatau ona solia, e pei o le faasaina o le faatigaina po o le faaleagaina o tagata le sala.

2. Faamasinoga Tonu ma le Tufatufaina o Faamanuiaga

Ua faitioina foʻi le utilitarianism ona o lona le gauai atu i le faamasinoga tonu tufatufaina. E iloiloina le fiafia atoatoa, poʻo le aoga, ae e le o taimi uma e mafaufau ai pe faʻapefea ona tufatufaina atu lena fiafia. E lua faiga faʻavae e maua ai le fiafia atoatoa e tutusa, e ui lava o le tasi o ia mea e ono maua ai le le tutusa tele: e toʻaitiiti tagata e manuia tele, ae o isi e itiiti se mea e maua pe e oʻo lava ina afaina.

FAITAU  Simone de Beauvoir ma le faiga fa'afeminisi fa'ale-existentialist

Mai se vaaiga fa'amasinotonu, o le le tutusa e le na'o se mataupu o le "lotoleaga," ae o lo'o a'afia ai avanoa o le olaga, aia tatau fa'aagafesootai, ma le faiga tonu. O tagata faitio e pei o John Rawls e teena le fa'aaogaina o mea e mana'omia ai le tagata lava ia aua latou te talitonu e le amana'ia ai le "vavaeeseina o tagata" - o le tulaga ese ma tapula'a tau amio a tagata ta'ito'atasi. I le mafaufau fa'aaoga o mea e mana'omia ai le tagata lava ia, e mafai ona "fa'aleaogaina" le mafatiaga o se vaega to'aitiiti e ala i le fiafia o le to'atele, e peisea'ī o tagata uma o se vaega e tasi. Peita'i, i le tulaga moni tau amio, o le mafatiaga o se tagata e to'atasi e tumau pea le moni ma e le otometi lava ona fa'amaonia ona o le fiafia o isi.

3. Faigata ona Fuaina le Fiafia ma Faatusatusa Meafaitino

E manatu le utilitarianism e mafai ona fuaina ma faʻatusatusa le fiafia, le fiafia, poʻo le aogā. Na taʻua foʻi e Bentham se "hedonic calculus," e peiseaī e mafai ona tatou fuafuaina le malosi, le umi, ma le mautinoa o le fiafia e iloa ai le auala sili e fai ai. O le faʻafitauli, e lavelave le aafiaga o le tagata. E le faigofie ona fuaina le fiafia. Pe tutusa ea le fiafia o le faitauina o se tusi ma le fiafia o le 'ai i se taumafataga lelei? E faʻapefea ona fuaina le tiga faʻalemafaufau pe faʻatusatusa i le tiga faaletino? E faʻapefea ona fuaina le fiafia pupuu pe faʻatusatusa i le faʻamalieina i se taimi umi?

E le gata i lea, o le faatusatusaina o le aoga i le va o tagata e feagai ma se faafitauli autu: e le mafai ona tatou iloa moni lava aafiaga i totonu o isi tagata ma le sa'o. E tusa lava pe faaaogaina ni su'esu'ega o le fiafia, o taunuuga e aafia i le aganuu, le auala e fesili ai tagata, ma le uiga masani o tagata e fetuunai a latou tali. A le manino fua faatatau, e ono faasolo ina faaleagaina le aoga i le faamaoniaina o faaiuga e faavae i luga o ni manatu po o manaoga o i latou o loo i ai le pule.

4. O le Finauga o le Fiafia i le Va o le Tulaga Lelei ma le Aofaʻi

Sa taumafai John Stuart Mill e faaleleia le utilitarianism a Bentham e ala i le faailogaina o uiga o le fiafia: e iai fiafiaga "maualuga" (faalemafaufau, amio) ma fiafiaga "maualalo" (faaletino, faalenatura). Peitai, o lenei faaleleia atili na mafua ai ni faitioga fou. E ui ina sa faamoemoe muamua le utilitarianism ia le faaituau ma fuaina, ae o le aofia ai o le "lelei" na sili atu ona masani ai ma faigata ai ona fuaina. O ai e tatau ona fuafua po o le fea fiafia e sili atu? Pe o ia faamasinoga o le a atagia ai faailoga tagata i vasega, aʻoaʻoga, po o aganuu?

FAITAU  O manatu o George Berkeley i le idealism

Ua finau mai tagata faitio e faapea, o le faauigaga a Mill i le utilitarianism e ono lamatia ai le avea ma elitist: o nisi mea fiafia e manatu e sili atu ona taua ona e fetaui ma manaoga o nisi vaega. I le isi itu, afai tatou te toe foi atu i le aofaiga mama, o le utilitarianism e faigofie ona faaitiitia ai le olaga o le tagata i le faaputuina o mea fiafia, e peiseai e mafai ona faamatalaina atoatoa le taua o le olaga e ala i lagona.

5. Le Amana’iaina o Fa’amoemoega, Uiga, ma Sootaga Tau Amio

E taulaʻi le utilitarianism i taunuuga o gaioiga, ae le o faʻamoemoega a le tagata fai pese poʻo le atinaʻeina o uiga. Ae ui i lea, i le tele o tū ma aga faʻale-amio, o faʻamoemoega ma uiga o ni elemene autu ia o amioga mama. O se tasi e fesoasoani i isi mo se viiga e ono ausia ni faʻamanuiaga, ae o lo tatou lagona e taʻu mai ia i tatou o loʻo i ai se mea le mama e uiga i lena gaioiga. O amioga mama e iloilo ai amioga mama e ala i le atinaʻeina o uiga lelei e pei o le faʻamasinotonu, lototele, ma le poto, ae le na o le iʻuga mulimuli.

E le gata i lea, o le fa'aaogaina o mea e fa'aaogā ai le malosi e masani ona manatu i ai o se mea e fa'atauva'a ai mafutaga fa'apitoa. I le olaga moni, tatou te lagona le tele o le tiutetauave i aiga, uo, po'o nisi o nu'u. O le fa'aaogaina o mea e fa'aaogā ai le malosi e mafai ona mana'omia ai le le fa'aitu'au atoatoa: o tupe e fa'amoemoe e fesoasoani i lau lava tama atonu e "sili atu" ona tu'uina atu i se tagata ese pe afai e sili atu le aoga atoa. O lenei mana'oga e manatu e mamafa tele ma e le ogatasi ma le fausaga tau amio a tagata o lo'o nonofo i se upega o mafutaga.

6. Fa'aaogāga Fa'apitoa ma Mana'oga Tau Amio Soona Tele

O le isi faitioga o le manatu o le utilitarianism e mafai ona avea ma se talitonuga e tele naua mea e manaʻomia. Afai e tatau ona tatou faʻateleina le fiafia atoatoa, o lona uiga o le tele o gaioiga i aso uma e ono manatu o ni amioga le mama. Mo se faʻataʻitaʻiga, o le faʻatauina o mea e le taua pe alu i se tafaoga e ono manatu o se mea sese aua e mafai ona faʻaaogaina le tupe e faʻasaoina ai ola e ala i le alofa. I le mafaufau utilitarian, e matua maualuga lava tulaga tau amio ma e mafai ona oʻo atu ai i le tausalaina faifai pea pe manaʻoga mo le ositaulaga tele o le tagata lava ia.

FAITAU  Su'esu'ega o filosofia a Ludwig Wittgenstein

Mo le toatele, o se aʻoaʻoga tau amio lelei e tatau ona faʻatagaina ai le olaga patino, galuega faatino a le tagata lava ia, ma tapulaʻa o tiute tau amio. Afai e le aofia ai nei mea e le faʻaaogaina o le mafaufau, e le moni ma faigata ona faʻatinoina.

7. Lamatiaga o le Faaaogā sese i Faiga Faavae a le Malo

I le vaega o faiga faavae, o le mataupu faavae o le "lelei sili" e masani ona foliga mai e talafeagai, ae e mafai ona avea ma meafaigaluega e faamaonia ai le faaaogaina o faiga faasaua. Atonu e fai mai malo po o vaega pule e taua le ositaulagaina o se vaega mo le mautu o le atunuu, tuputupu ae o le tamaoaiga, po o le saogalemu. Afai e faauigaina le "lelei sili" e i latou o loo i le pule, e mafai ona mimilo le faaaogaina o mea e faaaoga e faafilemu ai faitioga, faaitiitia ai aia tatau a tagata laiti, pe tauamiotonuina ai le mataituina o tagata lautele.

Ua lapata’i mai tagata faitio e fa’apea, o faiga fa’avae tau amio e mana’omia ai ni tapula’a e fa’avae i luga o aia tatau a tagata soifua ma mataupu fa’avae o le fa’amasinoga tonu. A aunoa ma nei ta’iala, e ono fa’amaonia ai e fuafuaga o aogā le auala ona o ni taunuuga lelei ua manatu i ai.

I'uga

O le Utilitarianism e ofoina atu se auala faigofie, aoga, ma e faʻatatau i le soifua manuia o le tagata e mafaufau i amioga mama. I le tele o tulaga—e pei o le faʻatulagaina o mea e faamuamua i le soifua maloloina lautele poʻo le iloiloina o faiga faʻavae lautele—o se auala aoga e aoga mo le iloiloina o aafiaga lautele. Peitaʻi, o loʻo taʻua e le au faitio eseese ona vaivaiga autu: e mafai e le utilitarianism ona ositaulagaina aia tatau a tagata taʻitoʻatasi, le amanaʻiaina le faʻamasinoga tonu, faigata ai ona fuaina le fiafia, le amanaʻiaina o faʻamoemoega ma uiga, ma ono manaʻomia ai ni osigataulaga e le moni. O le mea lea, e toatele faifilosofia e finau e manaʻomia ona faʻatapulaʻaina pe tuʻufaʻatasia le utilitarianism ma isi aʻoaʻoga e pei o aia tatau a tagata, mataupu faavae o le faʻamasinoga tonu, ma amioga mama. O le mea lea, o le mafaufau i taunuuga e taua pea, ae e le na o le pau lea o le taʻiala tau amio i olaga faigata o tagata.

Taofi faamatalaga