Mataupu Faavae o le Faamasinotonu a John Rawls
Pendahuluan
O John Rawls o se tasi o faifilosofia faaupufai sili ona lauiloa o le seneturi lona 20. O ona manatu i mataupu faavae o le faamasinotonu ua musuia ai le tele o talanoaga ma finauga i le va o tagata atamamai, tagata faatino tulafono, ma faipule. O lana galuega taua, “A Theory of Justice” (1971), o loo otooto ai ona manatu i le auala e tatau ona faatulagaina ai se sosaiete amiotonu. I totonu o lenei tusiga, o le a matou faamatalaina ai mataupu faavae autu a Rawls o le faamasinotonu, le talaaga faafilosofia na atiaeina ai, ma le auala e mafai ona faatinoina ai i le lalolagi i ona po nei.
Tala'aga Fa'afilosofia
A'o le'i talanoaina mataupu faavae o le faamasinotonu a Rawls, e taua le malamalama i le talaaga fa'afilosofia na afua mai ai. Na tusia e Rawls i totonu o le tu ma aga fa'afilosofia fa'aliberale, lea e fa'amamafa ai le taua o le sa'olotoga o tagata ta'ito'atasi ma le fa'amasinotonu lautele. Sa musuia fo'i o ia e le konekarate lautele, o se manatu na fa'amatalaina e faifilosofia muamua e pei o Thomas Hobbes , John Locke, ma Jean-Jacques Rousseau.
Sa taumafai Rawls e atiina ae se aʻoaʻoga o le faamasinotonu lea e taliaina e tagata uma o le sosaiete, e tusa lava po o a o latou talaaga po o talitonuga patino. Ina ia ausia lenei sini, na faʻalauiloa mai e Rawls ia manatu o le "tulaga muamua" ma le "ufiufi o le le iloa."
Tulaga Muamua ma le Pupuni o le Le Valea
O le tulaga muamua o se tulaga fa'ata'ita'i lea e potopoto ai tagata ta'ito'atasi e fuafua ai mataupu fa'avae o le fa'amasinoga tonu o le a pulea ai lo latou sosaiete. I le tulaga muamua, o tagata ta'ito'atasi uma o lo'o i tua o se 'ie o le le iloa, o lona uiga e leai ni a latou fa'amatalaga e uiga i o latou tulaga fa'aagafesootai, tamaoaiga, tomai, po'o uiga patino. O lea la, latou te le iloa pe o le a latou mau'oa pe mativa, malosi pe vaivai, atamamai pe le lava le avanoa i le sosaiete latou te fausia.
O le fa'amoemoega o le ufiufi o le le iloa o le mea moni, o le fa'amautinoaina lea e le fa'a'afiaina mataupu fa'avae o le fa'amasinoga tonu e le manatu faapito. Talu ai ona e le o iloa e tagata ta'ito'atasi o latou tulaga i le sosaiete, o le a latou filifilia ai mataupu fa'avae e tonu mo tagata uma.
Mataupu Faavae e Lua o le Faamasinotonu
E faʻavae i luga o le tulaga muamua ma le ufiufi o le le iloa, na atiina ae ai e Rawls ni mataupu faavae se lua o le faamasinotonu lea na avea ma faavae o lana aʻoaʻoga :
1. O le Mataupu Faavae o le Saolotoga: E tutusa le aia tatau a tagata uma i le faʻatulagaga lautele o saolotoga faavae e fetaui ma saolotoga tutusa mo isi. O lenei mataupu faavae e faʻamamafa ai le taua o saolotoga taʻitoʻatasi, e pei o le saolotoga o le tautala, saolotoga o feoaʻiga, ma le saolotoga o tapuaiga. E tatau ona puipuia nei saolotoga mo tagata uma, ma o le faʻaitiitia o le saolotoga o se tasi tagata e naʻo le mafai ona faʻamaonia pe afai e maua ai le saolotoga sili atu mo isi.
2. Mataupu Faavae o le Eseesega ma le Tutusa o Avanoa: E tatau ona faatulaga le le tutusa o le va fealoai ma le tamaoaiga i se auala e:
– Ua fuafuaina e tuʻuina atu le aogā sili i tagata o le sosaiete e sili ona le manuia (Mataupu Faavae o le Eseesega).
– Fa'apipi'i i tulaga ma tofiga e tatala mo tagata uma i lalo o tuutuuga o le tutusa o avanoa (Equality of Opportunity).
O le mataupu faavae muamua (le Mataupu Faavae o le Saolotoga) e sili atu lona taua nai lo le mataupu faavae lona lua (le Mataupu Faavae o le Eseesega ma le Tutusa o Avanoa). O lona uiga e le tatau ona ositaulagaina saolotoga faavae mo le manuia tau tamaoaiga po o le lautele.
Fa'atinoina o le Mataupu Faavae o le Fa'amasinoga Tonu
O le faʻatinoina o mataupu faavae o le faʻamasinoga tonu a Rawls i le faʻatinoga e mafai ona faigata, ae e maua ai se faʻavae aoga mo le iloiloina o faiga faʻavae ma faʻalapotopotoga faʻaagafesootai. O nisi o auala e mafai ona faʻatinoina ai nei mataupu faavae e aofia ai:
1. Toe Tufaina o le Tamaoaiga: E mafai e malo ona faʻaaogaina lafoga faʻasolosolo ma polokalame faʻaagafesootai e faʻaitiitia ai le le tutusa o le tamaoaiga ma fesoasoani i e sili ona le manuia. Mo se faʻataʻitaʻiga, o penefiti mo le leai o ni galuega, polokalame faʻalesoifua maloloina lautele, ma aʻoaʻoga fua e mafai ona faʻatulagaina e tuʻuina atu ai le manuia sili i e sili ona le manuia.
2. Avanoa Tutusa: E mafai ona faʻatinoina faiga faʻavae faʻamaonia ma polokalame sikolasipi e faʻamautinoa ai e maua e tagata uma le avanoa tutusa i aʻoaʻoga ma galuega. E mafai ona aofia ai sikolasipi mo tamaiti aʻoga mai talaaga le tagolima poʻo polokalame faʻaaʻoaʻoga faigaluega mo e leai ni galuega.
3. Puipuiga o Saolotoga Faavae: E mafai ona mamanuina Faavae ma tulafono e puipui ai saolotoga faavae, e pei o le saolotoga o le tautala, saolotoga o tapuaiga, ma le aia tatau e palota ai. E tatau ona faamautinoa ma faamalosia pea le puipuiga faaletulafono mo nei saolotoga.
Faitioina o le Aʻoaʻoga a Rawls
E ui ina matuā tele sona aafiaga i le aʻoaʻoga a Rawls e uiga i le faamasinotonu , ae sa feagai foʻi ma faitioga mai itu eseese. O nisi o faitioga masani e aofia ai:
1. Faigata Fa'atino: O le fa'atinoina o mataupu fa'avae a Rawls e uiga i le fa'amasinoga tonu i le fa'atinoina e mafai ona matua'i faigata. Mo se fa'ata'ita'iga, o le fuafuaina pe fa'apefea ona fa'aoga le fa'amasinoga tonu e toe tufatufa atu pe fa'apefea ona fuaina le tutusa o avanoa e mafai ona faigata.
2. A'oa'oga Fa'apitoa: O nisi o faitio e finau mai o le a'oa'oga a Rawls o se a'oa'oga fa'apitoa e le amana'ia ai tulaga moni o le lalolagi, e pei o le i ai o faiga pi'opi'o po'o le le mafai e fa'alapotopotoga ona fa'amalosia faiga fa'avae tonu.
3. Teteega Fa'a-Libertarian: Ua finau mai faifilosofia fa'a-Libertarian e pei o Robert Nozick e fa'apea, o mataupu fa'avae a Rawls i le fa'amasinoga tonu e solia ai aia tatau a tagata ta'ito'atasi e umia ma pulea a latou lava meatotino. E talitonu Nozick o le toe tufatufaina atu e le malo o le tamaoaiga o se faiga fa'amalosi e le talafeagai.
4. Va'aiga Fa'ale-Komunitarian: O nisi o faitioga fa'ale-komunitarian e finau mai o le taula'i atu o Rawls i tagata ta'ito'atasi ma mataupu fa'avae fa'ale-aganu'u e le amana'ia ai le taua o le alalafaga, agaifanua, ma mafutaga fa'aagafesootai i le fa'atulagaina o le manatu o le fa'amasinotonu.
Fa'ato'a
O mataupu faavae o le faamasinotonu a John Rawls e ofoina atu ai se auala fou ma atamai e malamalama ai i le auala e tatau ona faatulaga ai se sosaiete amiotonu. E ui e le o saoloto mai faitioga, ae o ona manatu e tumau pea le talafeagai ma le faatosina i talanoaga e uiga i le faamasinotonu lautele ma faiga faavae a le malo. O le iloiloina o mataupu faavae a Rawls ma luitau latou te feagai, e mafai ona tatou galulue agai i se sosaiete e sili atu le amiotonu ma le tutusa. O mataupu faavae e pei o le mataupu faavae o le saolotoga, le mataupu faavae o le eseesega, ma le tutusa o avanoa e maua ai se faavae malosi faalefilosofia mo le taliina o fesili taua e uiga i le auala e tatau ona tatou nonofo faatasi ai i le lotogatasi ma le faamasinotonu.