O le aʻoaʻoga o le upu moni i le epistemology

A'oa'oga o le Upumoni i le Epistemology

Pendahuluan
O le Epistemology o se lala o filosofia e suʻesuʻeina le malamalama: o le a le malamalama, pe faʻapefea ona maua, ona tapulaʻa, ma le tele e mafai ona faʻamaonia ai. I totonu o le epistemology, o le talanoaina o le upu moni e taua tele, aua o le malamalama e masani ona malamalama i ai o se talitonuga moni ma faʻamaonia. Peitaʻi, o le fesili "o le a le mea moni?" e le faigofie. E iloa e le filosofia ni aʻoaʻoga eseese o le upu moni e taumafai e faʻamatalaina tulaga poʻo taʻiala mo se mea e manatu e moni. O nei aʻoaʻoga e le gata o ni mea faʻapitoa ae e aʻafia ai foʻi le auala tatou te iloiloina ai faʻamatalaga faasaienisi, faʻamatalaga i aso uma, ma e oʻo lava i mafaufauga tau amio ma faaupufai. O lenei tusiga e iloiloina ai aʻoaʻoga autu o le upu moni i le epistemology, o latou malosiaga ma vaivaiga, ma lo latou taua i mafaufauga faitio.

1. Upumoni e pei o se Fesootaiga (Aoaoga Fesootaiga)
O le aʻoaʻoga o fesootaʻiga o se tasi o aʻoaʻoga sili ona lauiloa ma faigofie ona malamalama i ai e uiga i le upu moni. O le mea moni, e moni se faʻamatalaga pe afai e fetaui ma se mea moni poʻo se tulaga o le lalolagi. Afai ou te fai atu "o loʻo timu i fafo," e moni lenei faʻamatalaga pe a timu moni lava i le lalolagi moni. O le mea lea, o le upu moni e vaʻaia o le sootaga i le va o le gagana (faʻamatalaga) ma le mea moni (mea moni).

O le malosi o lenei aʻoaʻoga o loʻo taoto i lona fetaui lelei ma le faʻatinoina o le saienisi ma le poto masani i aso uma. E tele faʻamatalaga faʻapitoa e mafai ona faʻataʻitaʻiina e ala i le matauina ma le fuaina. Peitaʻi, o loʻo feagai foʻi le aʻoaʻoga fesoʻotaʻiga ma ni faʻafitauli. Muamua, e le faigofie ona faʻamaonia saʻo mea uma—mo se faʻataʻitaʻiga, o faʻamatalaga e uiga i le taimi ua mavae, le lalolagi maʻai, poʻo ni mea faʻapitoa faʻapitoa. Lua, o loʻo faʻalagolago le aʻoaʻoga i le manatu o le "mea moni," lea e mafai ona finauina: pe o mea moni e le faʻaituau i taimi uma, pe o aʻafia i latou e le faʻavae faʻapitoa ma le gagana tatou te faʻaaogaina? Ae ui i lea, o loʻo tumau pea le aʻoaʻoga fesoʻotaʻiga o se aʻoaʻoga malosi, aemaise lava mo le malamalama faʻapitoa.

2. Upumoni e fai ma felagolagoma’i (Aoaoga o le Felagolagoma’i)
E le pei o le teoria o fesootaʻiga, lea e faʻamamafa ai sootaga ma le lalolagi i fafo, o le teoria o le coherence e taʻu mai ai e moni se faʻamatalaga pe afai e ogatasi ma fetaui ma isi faiga talitonuga ua uma ona tatou taliaina. E fuaina le upumoni i le tulaga e "talafeagai" ai le faʻamatalaga i totonu o se fesoʻotaʻiga ogatasi o manatu. I lenei auala, e vaʻaia le malamalama o se fausaga e tutoʻatasi, ae le o se faʻaputuga o mea moni tuʻufua.

FAITAU  O le faʻaletino ma le valea o le olaga

E aogā le a'oa'oga o le felagolagoma'i mo le fa'amatalaina o le upu moni i tulaga e lē na'o ni fa'ata'ita'iga fa'apitoa, e pei o le matematika, le mafaufau, po'o nisi o vaega o le a'oa'oga fa'asaienisi. Mo se fa'ata'ita'iga, o le upu moni i le matematika e masani ona malamalama i ai e ala i le tutusa o axioms ma theorems i totonu o se faiga aloaia.

Peita’i, o se faitioga i le a’oa’oga o le felagolagoma’i ona o lona gafatia e fa’atatau i le uiga moni: e mafai ona i ai ni talitonuga e sili atu ma le tasi e tutusa le felagolagoma’i ae feteenai. Afai e tutusa le tutusa o faiga e lua, o le fea e moni? A aunoa ma le fa’asino i le mea moni, e foliga mai e le lava le felagolagoma’i e iloa ai le mea moni mai le na o le tutusa i totonu.

3. A'oa'oga Fa'atino o le Upumoni
E fa'amasinoina e le a'oa'oga fa'atino le mea moni e ala i lona aoga moni. I se tulaga lautele, e manatu o se fa'amatalaga e moni pe afai e "aoga," fesoasoani e fo'ia fa'afitauli, ma maua ai ni taunuuga manuia i le poto masani. O tagata mafaufau fa'atino e pei o William James na fa'amamafa mai o le mea moni e le na'o se mafutaga tumau i le va o fa'amatalaga ma le mea moni, ae o se mea e tofotofoina i gaioiga ma aafiaga a le tagata.

O le malosi o lenei aʻoaʻoga o lona faʻatatauga moni lea i manaʻoga o le olaga: e sailia e tagata le poto ina ia mafai ai ona gaoioi, ma e masani ona faʻaalia le upu moni e ala i le faʻaaogaina manuia. I le saienisi, mo se faʻataʻitaʻiga, e manatu o se aʻoaʻoga e malosi pe afai e mafai ona vavalo ma faʻamatalaina mea tutupu ma e aoga i tekinolosi.

Peita’i, o le fa’atinoina o mea fa’atino e feagai fo’i ma le fesili: pe tutusa ea le "manuia" ma le "moni" i taimi uma? Atonu e aoga se talitonuga i le mafaufau po’o le va fealoa’i, ae le fetaui ma le mea moni. E le gata i lea, e mafai ona suia le "aogā" e fa’atatau i le tulaga o lo’o i ai, ma avea ai tulaga o le upu moni ma mea e ono lamatia ai le tagata lava ia.

4. Upumoni e pei o se maliliega (Aoaoga o le Maliliega)
O le aʻoaʻoga autasi, e masani ona fesootaʻi ma tagata mafaufau e pei o Jürgen Habermas, e faʻamamafa mai ai e mafai ona malamalama i le upu moni o se taunuuga o se maliega faʻapitoa i lalo o tulaga lelei o fesootaʻiga. E moni se faʻamatalaga pe afai e mafai ona puipuia e ala i talanoaga e aunoa ma le faʻamalosia, faʻatasi ai ma finauga tatala ma avanoa tutusa mo vaega uma.

FAITAU  O le talitonuga o le upu moni e uiga i fesootaʻiga

O le tosina atu o lenei aʻoaʻoga o loʻo taoto i lona faʻamamafa i le itu lautele o le malamalama. O le tele o mea tatou te manatu o le "moni" e fausia e ala i nuʻu: o le metotia faasaienisi, tulaga faatonuina o faʻamaoniga, ma le faagasologa o iloiloga a tupulaga o ni faʻataʻitaʻiga o le maliliega na fanau mai i faiga faʻatasi. E aoga foʻi le aʻoaʻoga maliliega mo le malamalama i le upu moni i le lalolagi o tu ma aga masani ma faiga faʻavae, lea e iai se sao taua o le maliliega a le lautele.

Peita’i, e manino le faitioga: e lē o taimi uma e mautinoa ai le moni ona o le autasi. E mafai ona sese le to’atele, ma ua fa’aalia i le talafa’asolopito e tele “upu moni masani” ua mulimuli ane pa’ū. E le gata i lea, e seasea ona ausia tulaga lelei o fesoota’iga; o le mea moni fa’aagafesootai e tumu i le lē paleni o le pule ma le fa’asesēina o fa’amatalaga.

5. Upu moni e uiga i le fa'aitiitia o le tau ma le fa'aitiitia o le tau (Teolosi e uiga i le fa'aitiitia o le tau/fa'aitiitia o le tau)
O le talitonuga fa'aitiitiga po'o le talitonuga fa'atauva'a e fa'apea o le manatu o le upu moni e le mana'omia se fa'amatalaga fa'apitoa. O le fa'apea mai "O le fa'amatalaga 'e pa'epa'e le kiona' e moni" e tutusa lava ma le fa'apea mai "e pa'epa'e le kiona." O le upu "moni" e na'o se meafaigaluega fa'ale-gagana e malilie ai, fa'amaonia, pe aoteleina ai se tagi, ae le o se meatotino loloto e mana'omia ai se talitonuga fa'apitoa.

O lenei auala e fesoasoani e aloese ai mai finauga faigata e uiga i le natura o le upu moni. I le mafaufau ma le filosofia o le gagana, o le deflationism e manatu e aoga mo le faamatalaina o le auala e galue ai le upu "moni" e aunoa ma le faia o ni manatu faaopoopo e uiga i le lalolagi.

Peita’i, o nisi o faifilosofia e manatu o lenei a’oa’oga e “manino tele” ma e le lava e fa’afetaui ai mana’oga o tagata su’esu’e i mataupu fa’avae o lo’o sailia ni ta’iala mo le fa’amaoniaina. Afai o le upu moni ua na’o se fa’ailoga fa’ale-gagana, e fa’apefea ona tatou iloa le eseesega o fa’amatalaga moni mai fa’amatalaga sese? I se isi faaupuga, e mafai e le deflationism ona fa’amatalaina le galuega a le upu “moni,” ae e le o lona uiga e tu’uina atu ai se ta’iala mo le iloiloina o le upu moni.

6. Upumoni ma le fa'amaoniga: o se mafutaga e le tutusa
I le epistemology, e taua le iloa o le eseesega i le va o le upu moni ma le faʻamaoniaina. O le upu moni e faʻatatau pe o fetaui se tagi ma le mea moni pe ausia ni tulaga faʻatonuina; o le faʻamaoniaina e faʻatatau pe lava se mafuaʻaga e talitonu ai i lena tagi. E mafai e se tasi ona talitonu i se faʻamatalaga e moni, ae aunoa ma se mafuaʻaga lelei—mo se faʻataʻitaʻiga, o le mateina. I se isi itu, e mafai e se tasi ona i ai ni mafuaʻaga malolosi ae sese ona o le itiiti o faʻamatalaga o loʻo maua. O finauga faʻaonaponei epistemology, e aofia ai le faʻafitauli o Gettier, e faʻaalia ai e le mafai ona malamalama i le malamalama o se "talitonuga moni," ae manaʻomia se faʻamaoniga lava e saʻoloto mai le mea na tupu.

FAITAU  O le manatu o amioga mama i amioga fa'ale-deontological

O le mea lea, e masani ona o faatasi aʻoaʻoga o le upumoni ma aʻoaʻoga o le faʻamaoniaina: e faʻamamafa e le faʻataʻitaʻiga le matauga, e faʻamamafa e le faʻataʻitaʻiga le mafaufau lelei, ae o auala faʻaagafesootai e faʻamamafaina ai faiga faʻale-nuʻu ma gagana. E avea le upumoni ma sini, ae avea le faʻamaoniaina ma auala e ausia ai.

Le tāua o le aʻoaʻoga o le upu moni i le vaitaimi o faʻamatalaga
I le vaitaimi faatekinolosi, e vave ona tafe mai faʻamatalaga ma e masani ona le faʻamamāina. O le aʻoaʻoga o fesootaʻiga e faʻamamafa ai le taua o le siakiina o mea moni ma faʻamaoniga; o le aʻoaʻoga o le felagolagomaʻi e faʻamalosia ai i tatou e iloilo le tutusa o finauga; o le pragmatism e faʻamalosia ai i tatou e mafaufau i le aʻafiaga moni o tagi; o le aʻoaʻoga o le maliliega e faʻamamafa ai le taua o talanoaga faʻatasi ma le faʻamaoniga; ma o le deflationism e lapataʻi mai e faʻasaga i le faʻaaogaina o le upu "moni" e aunoa ma le malamalama i le tulaga o loʻo faʻaaogaina ai. O nei auala e lima, pe a tuʻufaʻatasia ma le faʻaeteete, e mafai ona maua ai meafaigaluega faʻalemafaufau mo le faʻavasegaina o faʻamatalaga sese, faʻasalalauga, ma tagi faʻasaienisi pepelo.

I'uga
O aʻoaʻoga o le upu moni i le epistemology e faʻaalia ai e le o se manatu e tasi ma faigofie ona faʻamatalaina le upu moni. O le aʻoaʻoga o fesootaʻiga e faʻamamafa ai le ogatasi ma mea moni, o le felagolagomaʻi e faʻamamafa ai le tumau i totonu o faiga talitonuga, o le pragmatism e faʻatauaina le aoga i le faʻatinoina, o le maliliega e faʻamamafa ai le maliliega faʻapitoa e ala i fesoʻotaʻiga, ma o le deflationism e vaʻai muamua i le "upu moni" o se galuega tauave o le gagana. E tofu lava ma ona lava lelei ma ona tapulaʻa. I le faʻatinoina o le mafaufau loloto, o le auala sili ona poto e le o le filifilia atoatoa o se aʻoaʻoga e tasi, ae ia malamalama pe a sili atu ona talafeagai se aʻoaʻoga. O le mea lea, o le epistemology e le na o se finauga faʻapitoa, ae o se sauniuniga mo le ola o se mataupu faʻapitoa, mafaufau loloto, ma le faʻatuatuaina i le iloiloina o tagi e uiga i le lalolagi.

Taofi faamatalaga