O le Taua o Filosofia i Aʻoaʻoga
E lē na o le fesiitaiga o le poto mai le faiaʻoga i le tamaitiiti aʻoga le aʻoaʻoga. E tulaʻi mai ai ni fesili tāua: aiseā e aʻoaʻoina ai tagata, o ā tulaga faatauaina e tatau ona atiina aʻe, o ā tomai ma uiga e tatau ona atiina aʻe, ma pe faʻapefea ona faʻagasolo le faagasologa o le aʻoaʻoina. E lē mafai ona taliina nei fesili i auala faʻafaiaoga poʻo mataupu faʻapitoa. O iinei e taua tele ai le filosofia. E fesoasoani le filosofia i aʻoaʻoga ia malamalama i ana sini, iloilo lana faiga faʻavae, ma ia mautinoa o loʻo tumau pea le agaalofa ma le anoa o le faagasologa o le aʻoaʻoina.
1. Filosofia o le faavae mo sini faaleaoaoga
O faiga fa'alea'oa'oga uma e iai a latou sini, e manino ma e lē manino. O nisi e fa'amamafa le ausia o a'oa'oga, o isi e taula'i i tomai faigaluega, ae o isi e fa'amuamua le atina'eina o uiga. Peita'i, a aunoa ma se fa'avae fa'afilosofia, e mafai ona natia nei sini pe na'o le tali atu i mana'oga o aso nei. O filosofia e maua ai se fa'avae mo le fuafuaina o le mea e manatu o le "lelei" mo tagata soifua ma le sosaiete.
Mo se faʻataʻitaʻiga, afai e malamalama i le aʻoaʻoga e naʻo le faʻafetauiina o manaʻoga o le maketi o galuega, ona ono vaʻaia lea o tamaiti aʻoga e pei o se "auala e gaosia ai" e fua i lo latou gaosiga. I se isi itu, afai e fausia le aʻoaʻoga i luga o se vaaiga faaletagata, ona malamalama lea i aʻoga o ni avanoa mo le atinaʻeina o le tagata atoa—mafaufau, amio, agafesootai, lagona, ma le faaleagaga. E fesoasoani filosofia ia i tatou e filifili se itu: pe naʻo le gaosia o se aufaigaluega le aʻoaʻoga, pe mo le atiina ae o tagata taʻitoʻatasi e mafaufau tutoʻatasi ma e nafa ma le matafaioi.
2. Tuʻuina atu se faʻavae o tulaga faatauaina ma amioga mama i aʻoaʻoga
E fesoʻotaʻi lava aʻoaʻoga ma tulaga faatauaina: faʻamaoni, amio pulea, onosaʻi, faʻamasinotonu, galue malosi, ma le faaaloalo i isi. Peitaʻi, e lē otometi lava ona tulaʻi mai tulaga faatauaina ona ua tusia i faʻaupuga a le aʻoga poʻo pepa o mataupu aoaoina. O filosofia, aemaise lava amioga mama, e fesoasoani i aʻoaʻoga e faʻamatala ai le taua o se tulaga faatauaina, pe faʻapefea ona faʻatinoina, ma pe faʻapefea ona foʻia feteʻenaʻiga o tulaga faatauaina e masani ona tulaʻi mai i le olaga moni.
Mo se faʻataʻitaʻiga, pe a tulaʻi mai se faʻafitauli i le va o le "faʻamaoni" ma le "faʻamaoni i le faigauo" (e pei o le pepelo poʻo le ufiufiina o le mea sese a se uo), e manaʻomia e tamaiti aʻoga ona aʻoaʻo e fuafua mafuaʻaga tau amio, ae le na o le fefe i faʻasalaga. Faatasi ai ma se auala faʻafilosofia, e faʻamalosia ai e le aʻoaʻoga tamaiti aʻoga e mafaufau loloto i taunuuga, mataupu faavae, ma tulaga faʻaletagata. O lenei mea e faʻafaileleina ai se malamalamaga faʻale-amio sili atu nai lo le mulimuli i tulafono.
3. Atiina ae tomai e mafaufau loloto ma iloilo totoʻa
O se tasi o sao sili ona tele o filosofia i le aʻoaʻoga o le atinaʻeina lea o le mafaufau loloto. O le mafaufau loloto e lē o lona uiga o le finau, ae o le mafai lea ona fai fesili, iloilo mafuaaga, tofotofoina faamaoniga, ma faia ni faaiuga talafeagai. I se vaitaimi o faamatalaga ua tumu i pepelo, faasalalauga, ma le lolofi mai o manatu, e taua tele lenei tomai.
E aʻoaʻoina e filosofia ni masaniga faʻalemafaufau e pei o le iloa o le mea moni mai manatu, iloa o mea sese faʻalogika, malamalama i manatu lilo, ma le iloiloina o finauga ma le mafaufau lelei. Afai e masani tamaiti aʻoga i le mafaufau loloto, o le a le faigofie ona aʻafia i latou i faʻamatalaga feaveaʻi, e le faʻamasinoina, ma sili atu ona mafai ona faia ni talanoaga maloloina. O le mea lea, e lagolagoina e filosofia aʻoaʻoga i le fausiaina o tagatanuu atamamai ma matutua.
4. Ia avea ma taiala i le filifilia o metotia ma auala e aoao ai
E lē gata ina taula’i atu filosofia fa’alea’oa’oga i sini ae fa’apea fo’i ona a’afia ai auala o a’oa’oga. O a’oga eseese o filosofia fa’alea’oa’oga—e pei o le idealism, realism, pragmatism, existentialism, ma le progressivism—e ta’ita’ia ai le auala e va’ai ai faia’oga i tamaiti a’oga ma le fa’agasologa o le a’oa’oina.
Afai e iai se vaaiga fa'asolo i luma o se faia'oga, mo se fa'ata'ita'iga, e foliga mai o le a latou fa'amamafaina le a'oa'oina malosi, fo'ia o fa'afitauli, galuega fa'atino fa'atasi, ma feso'ota'iga moni. Afai e iai so latou vaaiga taua, e ono latou fa'amamafa atili le fa'aleleia atili o le malamalama fa'avae ma se a'oa'oga malosi. E leai se auala e tasi e sa'o mo tulaga uma, ae o filosofia e fesoasoani i faia'oga e malamalama i le mafua'aga o a latou fa'atinoga. O le auala lea, o metotia fa'afaia'oga e le na'o le mulimuli i aga masani ae o fa'ai'uga fa'apitoa e fa'atatau i le tulaga o le tagata a'oga.
5. Tausia o aʻoaʻoga ia agaalofa i le lotolotoi o faigata faʻaonaponei
O aʻoaʻoga faʻaonaponei e masani ona i lalo o le mamafa: sini o togi, faʻatulagaga, suega faʻatulagaina, tauvaga e ulufale ai i aʻoga sili ona lelei, manaʻoga o tomai faigaluega, ma e oʻo lava i le popole o mātua. I lalo o nei tulaga, e lamatia ai le aʻoaʻoga i le leiloa o lona agaga. E mafai e aʻoga ona avea ma "fale gaosi togi" e fua ai le manuia e faʻavae i luga o fuainumera. O se taunuuga, e vaivai tamaiti aʻoga i le atuatuvale, leiloa lo latou fia iloa, ma vaʻai i le aʻoaʻoina o se avega.
O filosofia o se faamanatu e tatau i le aoga ona fa'aletagata tagata. E aoao mai ai e le na'o tamaiti a'oga o ni tagata e iloiloina, ae o ni tagata e mamalu, gafatia, ma aafiaga o le olaga. Faatasi ai ma se faavae malosi o filosofia, e mafai e aoga ona faapaleni manaoga tau a'oa'oga ma le soifua manuia faalemafaufau, manaoga o le agavaa ma le atinaeina o uiga, ma le ausia o le tagata lava ia ma le malamalama i le va fealoa'i.
6. Fesoasoani e malamalama i le faasinomaga, uiga o le olaga, ma sini o le aoaoina
O tamaiti aʻoga uma o le a iu lava ina feagai ma fesili tetele: o ai aʻu, o a oʻu taleni, o a tulaga faatauaina o loʻo ou umiaina, ma aisea ua ou aʻoaʻoina ai? O nei fesili e masani ona tulaʻi mai i le taimi o le talavou ma le talavou matua. O aʻoaʻoga e taulaʻi naʻo le taulotoina poʻo tomai faʻapitoa e masani ona leai se avanoa mo lenei sailiga mo le uiga.
O iinei, o filosofia, aemaise lava le filosofia o le tagata ma le existentialism, e mafai ona fesoasoani i tamaiti aʻoga e malamalama i le saolotoga, tiutetauave, ma filifiliga o le olaga. O se aʻoaʻoga e maua ai le avanoa mo talanoaga anoa—e uiga i le faʻamoemoega o le olaga, le uiga o le galuega, fegalegaleaiga ma isi, ma tiutetauave faʻaagafesootai—o le a maua ai tagata taʻitoʻatasi ua sili atu ona saunia mo le olaga, ae le naʻo suega.
7. Filosofia o le faavae mo faiga faavae tau aoaoga talafeagai
E lē faaituau le faiga faavae o aoaoga. O faaiuga e uiga i mataupu aoaoina, iloiloga, sone, fesoasoani tau tupe mo aoga, ma le mauaina o tekinolosi e faatatau i le tutusa. O filosofia faapolokiki ma le filosofia o le faamasinotonu e fesoasoani e faamatala ai fesili: o ai e manuia mai lenei faiga, o ai e tuua, ma pe faapefea ona faaleleia ina ia maua e tagata uma se avanoa talafeagai.
Faatasi ai ma se auala fa'afilosofia, e mafai e le sosaiete ona iloilo pe o lagolagoina e le a'oa'oga vaega vaivai, e pei o tamaiti a'oga i nofoaga maotua, aiga e maualalo tupe maua, po'o tamaiti e iai mana'oga fa'apitoa. I le taimi nei, o le filosofia e avea o se ta'iala tau amio mo le setete ma fa'alapotopotoga fa'aa'oa'oga, e puipuia ai i latou mai le pa'u'ū i faiga fa'avae e na'o ni vaega patino e aoga i ai.
I'uga
O le tāua o filosofia i aʻoaʻoga o loʻo taoto i lona gafatia e tuʻuina atu ai le faʻatonuga, uiga, ma le loloto. E fesoasoani filosofia i aʻoaʻoga e faʻatulaga ni sini mautu, fausia se faʻavae o tulaga faatauaina, atiina ae mafaufauga loloto, filifili auala talafeagai, puipuia le tagata soifua o tamaiti aʻoga, ma taʻitaʻia faiga faʻavae tonu. A aunoa ma filosofia, e faigofie ona avea aʻoaʻoga ma se faiga masani faʻapitoa e leiloa ai lona faʻamoemoega. Faatasi ai ma filosofia, e avea aʻoaʻoga ma se faagasologa o le atiina ae o tagata taʻitoʻatasi e mafaufau loloto, amio mama, ma mafai ona ola i se olaga taua i se sosaiete e suia pea.
Afai o le aʻoaʻoga o se malaga, o lona uiga o filosofia o lona faʻafanua ma lona tapasa. E le suitulaga i laʻasaga faatino, ae o le faʻamautinoaina o laʻasaga taʻitasi o loʻo i ai se itu manino ma taua.