Fausiaina o Itupa ma Feusuaiga i le Anthropology
I suʻesuʻega faʻa-tagata, o manatu o le itupa ma feusuaiga ua avea ma faʻavae taua tele o suʻesuʻega. O le fausiaina o le itupa ma feusuaiga e fesoasoani ia i tatou e malamalama ai i le auala e fausia ai ma pulea ai e sosaiete i le lalolagi atoa o latou faasinomaga ma mafutaga. O lenei tusiga o le a suʻesuʻeina maeʻaeʻa ai le fausiaina o le itupa ma feusuaiga, suʻesuʻeina o manatu eseese mai se vaaiga faʻa-tagata, ma talanoaina lona taua i tulaga faʻaagafesootai i aso nei.
Malamalama i le Itupa ma le Feusuaiga
A o le'i su'esu'eina atili, e tatau ona tatou malamalama i le uiga o le itupa ma le feusua'iga. O le itupa e masani ona faasino i matafaioi, amioga, fa'amoemoega, ma fa'asinomaga na faia e le sosaiete e fa'avae i luga o eseesega fa'aletino o itupa (tane ma fafine). O feusua'iga, i le isi itu, e aofia ai vaega lautele e pei o le fa'asinomaga fa'afeusuaiga, mea e fiafia i ai feusua'iga, ma le fa'aalia o feusua'iga.
E masani ona fefiloi nei faaupuga ma e lavelave. O le itupa o se fausaga fa'aagafesootai e a'afia i tu ma aga fa'aleaganuu ma tulaga fa'atauaina, ae o feusuaiga e sili atu ona patino ma e mafai ona aofia ai le tele o fa'asinomaga, e aofia ai le fa'afeusuaiga fa'afeusuaiga, fa'afeusuaiga fa'afeusuaiga, fa'afeusuaiga e lua, ma isi. I le anthropology, e su'esu'eina uma ia mea e lua e malamalama ai i le auala e ola ai ma fegalegaleai ai tagata.
Va'aiga Fa'aletagata i le Itupa
O le Anthropology, o se suʻesuʻega o tagata soifua, e faʻaaogaina ai se auala atoatoa e suʻesuʻe ai itupa. O suʻesuʻega faʻale-etnografika, o se metotia autū i le anthropology, e mafai ai e saienitisi ona nonofo faʻatasi, mataʻituina, ma fegalegaleai ma nuʻu e maua ai ni malamalamaaga loloto.
Itupa i Aganuu Eseese
E tofu lava le sosaiete ma lana lava auala tulaga ese e faʻamatalaina ma faʻaalia ai le itupa. Mo se faʻataʻitaʻiga, o tagata Bugis o Initonesia e faʻaaogaina le manatu o itupa e lima: alii, tamaitai, calalai (fafine e amio e pei o alii), calabai (alii e amio e pei o tamaitai), ma bissu (faitaulaga e manatu e iai elemene o itupa uma e lua). O lenei mea ua faaalia ai o le itupa e le o se manatu lua ae o se vaega lautele.
O isi aganuʻu, e pei o le nuʻu o Hijra i Initia, e iloa se itupa lona tolu e iai sona tulaga faapitoa i sauniga faʻalelotu ma le soifuaga faʻalelotu. O lenei mea e faʻaalia ai o le manatu o le itupa e le o se mea e lautele, ae e faʻatulagaina e le siosiomaga faʻaagafesootai ma aganuʻu o loʻo nofo ai se tagata.
Aafiaga Fa'atulagaina i le Fausiaina o Itupa
E tusa ai ma talitonuga fa'atulagaina, o le itupa e masani ona fuafuaina e le fausaga fa'aagafesootai o se sosaiete , e aofia ai itu tau tamaoaiga, faaupufai, ma tulafono. Mo se fa'ata'ita'iga, i sosaiete fa'apeteriaka, e masani ona pulea e ali'i le pule ma le avanoa i punaoa, ae o fafine e tu'uina atu i ai matafaioi e sili atu ona maualalo.
O aʻoaʻoga faʻatamaʻitaʻi i le anthropology e faitioina lenei manatu, ma faʻailoa mai ai o matafaioi lē tutusa o itupa e lē o se taunuuga masani ae e faʻatulagaina e ala i faiga faʻaagafesootai faigata. Latou te fautua mai foʻi e mafai ona suia matafaioi faʻafeusuaiga pe a suia fausaga faʻaagafesootai ma faʻaleaganuʻu.
Sootaga i le Itupa ma le Pule
E le gata i lea, o le sootaga i le va o itupa ma le pule o se popolega tele foi lea i le anthropology. O Michel Foucault, o se tagata mafaufau i mea ua uma ona fa'atulagaina, na ia su'esu'eina le auala e fa'agaoioia ai le pule e ala i fa'alapotopotoga ma talanoaga e fa'atulaga ai fa'asinomaga o itupa. Mai lenei vaaiga, o le itupa e va'aia o se taunuuga o faiga fa'atalanoa e fa'amalosia e tulafono fa'aagafesootai ma le pulea fa'alapotopotoga.
Feusuaiga i le Va'aiga Fa'ale-Anthropological
E pei o le itupa, o feusuaiga o se fausaga fa'aagafesootai e a'afia i aganuu. E faitioina e le su'esu'ega fa'aletagata le manatu e fa'apea o le fa'asinomaga fa'afeusuaiga ma amioga fa'afeusuaiga e masani ma lautele. O su'esu'ega fa'aletagata e fa'aalia ai o fa'aaliga o feusuaiga e matua eseese lava i sosaiete.
Eseesega Fa'aleaganuu i le Fa'aalia o Feusuaiga
Mo se faʻataʻitaʻiga, i le nuʻu o Sambia i Papua Niu Kini, e iai se aga masani e faia ai e alii talavou ni feusuaʻiga ma ni alii matutua o se vaega o lo latou amataga i le avea ai ma tagata matutua. O lenei aga masani e luʻitauina ai manatu faa-Sisifo o ē e manatu o le feusuaʻiga faʻafeusuaiga o se tulaga masani i tagata uma.
I nisi o aganuʻu Aferika, o loʻo i ai faiga e pei o le tele o avā ma le polyandry, lea e maua ai se malamalamaaga i le auala e le mafai ai ona malamalama i feusuaʻiga mai le naʻo le vaaiga o le monogamy lea e masani ona manatu i ai o le tulaga masani i sosaiete i Sisifo.
Feusuaiga ma le Faasinomaga
I le sosaiete i totonu o taulaga i aso nei, ua sili atu ona eseese ma lavelave faasinomaga tau feusuaiga. Ua faalauteleina e le gaioiga a le LGBT+ le talanoaga e uiga i feusuaiga e ala i le faamamafaina o le itupa e le o ni mea tumau ae e fesuisuiai ma e mafai ona suia i le aluga o taimi.
Na fautuaina e le tagata suʻesuʻe i mataupu tau feusuaʻiga o Judith Butler le manatu o le “gender performanceativity,” lea e taʻu mai ai o le itupa ma feusuaʻiga o se taunuuga o faʻatinoga poʻo gaioiga faifai pea e faʻamalosia e tu ma aga masani. O lenei mea e faʻaalia ai o le faasinomaga tau feusuaʻiga e le o se mea “loloto” poʻo se mea totino, ae e fausia e ala i fegalegaleaiga faʻaagafesootai.
Le Taua o le Fausiaina o Itupa ma Feusuaiga i se Tulaga Fa'aonaponei
O le malamalama i le fausiaina o le itupa ma feusuaiga mai se vaaiga fa'aletagata e matua taua tele i le lalolagi i aso nei, aemaise lava i taumafaiga mo le fa'amasinoga tonu lautele ma le tutusa o itupa. I le tulaga o le lalolagi atoa, o le tele o nu'u i le lotoifale o lo'o feagai ma le lu'itau o le tausia o latou fa'asinomaga fa'aleaganuu i le lotolotoi o le tafe mai o tu ma aga masani ma tulaga fa'atauaina fa'alelalolagi.
Faiga Faavae mo Itupa ma le Faamalosia
O le malamalama i faʻatulagaga eseese o itupa e mafai ona fesoasoani e mamanuina ni faiga faʻavae e sili atu ona aofia ai ma tutusa. Mo se faʻataʻitaʻiga, o le iloaina o le eseesega o faʻasinomaga o itupa ma itupa ma feusuaiga e mafai ona oʻo atu ai i ni suiga faʻavae e sili atu ona taliaina mo le LGBT+ community, e pei o le faaipoipoga a le itupa e tasi ma aia tatau e fanautama ai.
A'oa'oga Tau Feusuaiga
I totonu o aʻoaʻoga, o le faʻalauiloaina o ni manatu faʻaleaganuu eseese i le itupa ma feusuaiga e mafai ona faʻafailele ai ni manatu sili atu ona lavelave ma faitio e uiga i le faasinomaga ma fegalegaleaiga faʻaagafesootai. E taua tele lenei mea i le teteʻe atu i faʻailoga tagata ma faʻailoga tagata e masani ona faʻatauvaʻaina ai nisi vaega.
Fa'alauiloaina o le Soifua Maloloina o le Fanautama
E le gata i lea, o le malamalama i eseesega i feusuaiga e taua foi i le tulaga o le soifua maloloina o le fanautama. O faiga faavae ma polokalame tau soifua maloloina e maaleale i faiga eseese tau feusuaiga ma faamoemoega e mafai ai ona faia ni faiga e sili atu ona aoga ma talafeagai ma aganuu.
Fa'ato'a
O suʻesuʻega i le fausiaina o itupa ma feusuaiga i le anthropology ua faʻaalia ai o faʻasinomaga o itupa ma faiga faʻafeusuaiga e matua eseese ma fesuisuiaʻi. O tulaga faʻaleaganuu, agafesootai, tamaoaiga, ma faaupufai e matua aʻafia ai le auala e malamalama ai tagata taʻitoʻatasi ma faʻaalia ai o latou itupa ma feusuaiga. Faatasi ai ma se auala e aofia ai ma faitio, e mafai ona tatou fausia se sosaiete e sili atu le malamalama, taliaina, ma tutusa mo faʻasinomaga uma.