# Manatu o Itupa i Suʻesuʻega Faʻa-Anthropological
O le itupa o se manatu faavae e maua ai le gauai tele i suʻesuʻega faʻale-tagata. O le suʻesuʻega o le itupa i le faʻale-tagata e suʻesuʻeina ai le auala e fausia ai, malamalama ai, ma ola ai faasinomaga o alii ma tamaitai i aganuʻu eseese i le lalolagi atoa. I totonu o lenei tusiga, o le a tatou suʻesuʻeina ai le manatu o le itupa i se tulaga faʻale-tagata, suʻesuʻeina le alualu i luma o mafaufauga faʻale-tagata, ma suʻesuʻe pe faʻapefea ona iloa ma faʻamatalaina le itupa i sosaiete eseese.
## Malamalama i Itupa i le Anthropology
O le itupa o se fausaga fa'aagafesootai e feso'ota'i ma matafaioi, amioga, gaoioiga, ma uiga e manatu e talafeagai mo ali'i ma tama'ita'i i totonu o se aganu'u tu'ufa'atasia. E ese lenei manatu mai le itupa, lea e fa'asino i eseesega fa'aletino i le va o ali'i ma tama'ita'i. E va'ai tagata su'esu'e i uiga fa'aletagata i le itupa o se mea e fesuisuia'i ma fesuisuia'i i aganu'u eseese, e a'afia i mea eseese e pei o le tamaoaiga, faiga fa'apolokiki, ma talafa'asolopito.
## Atina'eina o Su'esu'ega o Itupa i le Anthropology
O le suʻesuʻega o le itupa i le anthropology ua i ai ni suiga tetele talu mai lona amataga. I aso muamua o le anthropology, e toatele tagata suʻesuʻe na taulaʻi muamua lava i matafaioi masani a alii ma tamaitai i le sosaiete e aunoa ma le iloiloina o le lavelave o na matafaioi. Peitai, o le atinaʻeina o aʻoaʻoga faʻafeminisi i le vaitau o le 1970 na aumaia ai ni suiga tetele i le auala e vaʻai ai tagata suʻesuʻe i le itupa.
I le vaitaimi lea, na amata ai e le au suʻesuʻe i mataupu tau i le va o fafine ona faʻamamafa mai le auala na masani ai ona faʻaituʻau ai suʻesuʻega tau i le va o fafine ma le amanaʻiaina o sao o fafine i le sosaiete i suʻesuʻega tau i le va o fafine. Na latou faʻamamafaina le taua o le malamalama i aafiaga ma manatu o fafine ina ia maua ai se ata atoatoa o le aganuʻu. O lenei mea na mafua ai ona tulaʻi mai le manatu o le "anthropology faʻafeusuaiga," lea e sili atu ona aofia ai ma faitioina ai tu ma aga masani o itupa o loʻo iai nei.
## Va'aiga Fa'aleituaiga i Aganu'u 'Ese'ese
O se tasi o oa o suʻesuʻega faʻa-antropologika o lona gafatia lea e faʻaalia ai le eseesega o manatu i itupa i aganuʻu eseese. O nisi nei o faʻataʻitaʻiga o manatu eseese i itupa i aganuʻu eseese i le lalolagi atoa:
### Itupa i Sosaiete Amerika Moni
O nisi o sosaiete Amerika Moni e eseese o latou manatu i le itupa nai lo sosaiete i Sisifo. O nisi ituaiga e iloa se manatu e ta'ua o le "Agaga-Lua," lea e faasino i tagata ta'ito'atasi e tu'ufa'atasia uiga fa'atama ma fa'atama. O Agaga-Lua e fa'aaloalogia i nisi aganu'u ma e manatu e iai ni matafaioi taua fa'aagafesootai ma fa'aleagaga.
### Itupa i le Sosaiete Hijra i Initia
O Hijras o se vaega ua aloaia le faasinomaga o le itupa i Initia, e masani ona faʻailoaina o ni vaega e le faaituau pe i fafo atu o le faʻavae lua o tane ma fafine. E masani ona i ai matafaioi faapitoa a Hijras i sauniga faalelotu ma sauniga, ma e aloaia e le faiga faaletulafono a Initia o se itupa lona tolu. O le suʻesuʻeina o hijras ua fesoasoani e faʻaalia ai le lavelave o le faasinomaga o le itupa i tua atu o le faiga lua e masani ai i Sisifo.
### Nu'u Bugis i South Sulawesi
O tagata Bugis o South Sulawesi, Initonesia, e iai so latou malamalamaga manaia i le itupa, ma ua latou iloa vaega e lima o itupa: oroané (alii), makunrai (fafine), calabai (alii e amio e pei o fafine), calalai (fafine e amio e pei o alii), ma bissu (ositaulaga e fai ma fafine e paia). O lenei faiga o itupa e iloa ma faamanatuina ai le eseesega o faasinomaga ma matafaioi o itupa i totonu o latou sosaiete.
## Fa'amatalaga Fa'ateorē o Itupa
Ua fa'atosinaina le anthropology o itupa e le tele o auala fa'ateorē, lea ua fesoasoani e fa'aalia ai vaega eseese o lenei manatu. O nisi o auala fa'ateorē masani i le anthropology o itupa e aofia ai:
### Galuega Fa'atulagaina
O lenei auala e taulaʻi i le auala e lagolago ai e matafaioi faʻaleituaiga le fausaga faʻaagafesootai ma le paleni i totonu o le sosaiete. O tagata atamamai e pei o Radcliffe-Brown ma Malinowski e finau mai o le vaevaeina o galuega a itupa e taua tele mo le tausia o le mautu faʻaagafesootai. Peitaʻi, o lenei auala e masani ona faitioina ona o le taumafai e faatumauina le tulaga o loʻo iai nei e aunoa ma le taulimaina o le le tutusa o itupa.
### Faiga Fa'a-Marxism ma Meafaitino Fa'asolopito
O le auala a le Marxist e faʻamamafaina ai le sootaga i le va o itupa ma le tamaoaiga, ma le auala e aʻafia ai e le faiga faʻakapitalisi ia eseesega o itupa. O tagata mafaufau faʻafeminisi Marxist e pei o Hartmann e faʻamamafa mai o le faʻasauāina o fafine e le gata ina mafua mai i le pulega faʻapeteriaka ae faʻapea foʻi i le faʻaaogaina faʻaletamaoa i totonu o le faiga faʻakapitalisi.
### Fa'atama'ita'i ma le Postmodernism
O le fa'atama'ita'i fafine e aumaia ai se va'aiga sili atu ona taua i tu ma aga masani a ali'i ma tama'ita'i ma le le tutusa o ali'i ma tama'ita'i i totonu o le sosaiete. O le fa'atama'ita'i fafine lona lua e fa'amamafaina ai le taua o le malamalama i aafiaga o tama'ita'i ma le lagolagoina o le tutusa o ali'i ma tama'ita'i. I le taimi nei, o le fa'atama'ita'i fafine postmodern e fa'amuamua le eseesega o fa'asinomaga ma aafiaga o ali'i ma tama'ita'i, ma teena ai manatu taua o ali'i ma tama'ita'i.
### A'oa'oga Fa'a-Queer
O le talitonuga o le Queer e luʻitauina ai le vaeluaga o alii ma tamaitai ma faʻalauiloa mai ai se vaega lautele o faʻasinomaga o itupa. O tagata e iai talitonuga o le Queer e pei o Judith Butler e finau mai o le itupa e faʻatinoina; o lona uiga, e faʻatulagaina e gaioiga ma amioga faifai pea i totonu o se tulaga faʻaagafesootai. O lenei auala e tatala ai se malamalamaga e sili atu ona fesuisuiaʻi ma lavelave o faʻasinomaga o itupa.
## Itupa ma le Mana
O le suʻesuʻega o le itupa i le anthropology e aofia ai foʻi se suʻesuʻega o sootaga o le pule e aofia ai i le fausiaina faʻaagafesootai o le itupa. O le faifilosofia ma le tagata suʻesuʻe i mataupu faʻaagafesootai o Michel Foucault sa tele sona sao i le malamalama i le auala e faʻagaoioia ai le pule i le fausiaina o le faasinomaga o le itupa. E tusa ai ma Foucault, o le pule e le gata ina faʻasaina ma faʻasauā ae faʻatupuina ai foʻi le malamalama ma le faasinomaga.
Na faamatala e Foucault le auala e faatino ai e faalapotopotoga e pei o le aiga, aoga, ma le malo se matafaioi i le faatulagaina o tu ma aga masani a alii ma tamaitai ma le faatonutonuina o amioga a tagata taitoatasi. O le mea lea, o le suesuega o itupa i le antropology e aofia ai e le gata i le iloiloina o eseesega i le va o alii ma tamaitai, ae faapea foi le iloiloina o le auala e faagaoioia ai le pule e ala i faiga faaagafesootai e faatulaga ai faasinomaga o itupa.
## Faaiuga
O le suʻesuʻega o itupa i le anthropology e ofoina atu ai ni malamalamaaga taua i le auala e malamalama ai aganuu eseese ma faʻaalia ai le itupa. I le vaʻavaʻai i tua atu o tu ma aga masani a itupa, e fesoasoani le anthropology o itupa ia i tatou e talisapaia le eseesega o tagata ma luʻitauina manatu faʻatapulaʻaina e uiga i matafaioi ma faasinomaga o itupa. I se tulaga fesuisuiaʻi o le lalolagi, o le suʻesuʻega anthropological o itupa ua faʻateleina lona taua mo le malamalama i le lavelave o fegalegaleaiga faaletagata ma le lagolagoina o le tutusa ma le aofia ai mo faasinomaga uma o itupa.