Su'esu'ega Fa'ale-tamaoaiga ma Faiga Fesuia'iga o Oloa: O se Su'esu'ega Loloto
O le antropologi tau tamaoaiga o se lala o le antropologi e taulaʻi i le auala e faʻatulaga ma pulea ai e sosaiete tagata a latou gaioiga tau tamaoaiga. O le auala faʻa-antropologi tau tamaoaiga e aofia ai le suʻesuʻeina o le auala e gaosia ai, tufatufa atu, ma faʻaaogaina ai e sosaiete eseese punaoa. O se tasi o manatu autū i le antropologi tau tamaoaiga o le faiga o fefaʻatauaʻiga, lea e iai i aganuʻu uma a tagata ma e amata mai i fefaʻatauaʻiga faigofie i faiga faigata e aofia ai tupe ma maketi.
Malamalama i le Anthropology Tau Tamaoaiga
O le suʻesuʻega faʻale-tamaoaiga e suʻesuʻeina auala e pulea ai e sosaiete eseese a latou punaoa tau tamaoaiga. O lenei matāʻupu e le gata ina taulaʻi i gaoioiga a tagata e mafai ona fuaina i tulaga tau tupe, ae faʻapea foʻi i gaoioiga faʻaagafesootai ma faʻaleaganuu e aʻafia ai ma faʻaaʻafia ai e le tamaoaiga. Mo se faʻataʻitaʻiga, o le suʻesuʻega faʻale-tamaoaiga e suʻesuʻeina pe faʻapefea ona i ai se sao taua o aganuʻu, tu ma aga faʻaagafesootai, ma fausaga faʻaagafesootai e pei o aiga ma nuʻu i le auala e faʻasoa ma faʻaaogaina ai punaoa.
O le eseesega autū i le va o le anthropology tau tamaoaiga ma le tamaoaiga masani o lo la taulaʻiga lea. E ui o le tamaoaiga masani e masani ona taulaʻi i faʻataʻitaʻiga faʻamatematika ma mataupu faavae lautele, ae o le anthropology tau tamaoaiga e faʻamamafaina le taua o le aganuʻu ma le agafesootai i le malamalama i gaoioiga tau tamaoaiga. I le iloiloina o faiga eseese tau tamaoaiga i le lalolagi atoa, e taumafai ai tagata suʻesuʻe i anthropology tau tamaoaiga e faʻailoa mai ni mamanu ma mataupu faavae e mafai ona faʻaaogaina e malamalama ai i le auala e foia ai e sosaiete eseese o latou luʻitau tau tamaoaiga.
O le Faiga Fesuiaiga o Oloa i le Anthropology Tau Tamaoaiga
O le faiga o fefaʻatauaʻiga o se tasi lea o mea taua ma sili ona taua i le talafaasolopito o tagata. E tupu fefaʻatauaʻiga pe a fefaʻatauaʻi ni vaega se lua e faʻamalieina o latou manaʻoga. I lenei tulaga, e mafai ona faia fefaʻatauaʻiga tuusaʻo, e taʻua o le fefaʻatauaʻiga, pe ala i le faʻaaogaina o se auala e fefaʻatauaʻi ai e pei o tupe.
Fefa'ataua'iga o se Faiga Fesuia'iga o Oloa
O le fefa'ataua'iga o mea tau fefa'ataua'iga o le faiga sili ona faigofie ma sili ona anamua. I lenei fa'ata'ita'iga, e malilie vaega e lua e fefa'ataua'i oloa po'o auaunaga o lo'o ia i latou mo oloa po'o auaunaga latou te mana'omia. O le fa'aletonu autu o le faiga o fefa'ataua'iga o le mana'omia lea ona sailia ni pa'aga e tutusa o latou mana'oga, e ta'ua o le "double coincidence of wants." E ui i lea, o lo'o fa'aaogaina pea le fefa'ataua'iga i le tele o nu'u masani i le lalolagi atoa, aemaise lava i nofoaga maotua e ono le faigofie ona maua ai tupe ma maketi.
Tupe o se Auala e Fesuia'i ai Tupe
A o atiina ae sosaiete ma faigata le tamaoaiga, sa faʻalauiloa mai ai tupe o se auala lautele mo fefaʻatauaʻiga. Sa faʻafaigofieina e tupe le fefaʻatauaʻiga o oloa e ala i le aveesea o le manaʻoga mo se "fetuunaʻiga faalua o manaʻoga." Sa mafai foʻi e tupe ona teuina le taua ma avea o se iunite o teugatupe e faʻaaogaina e iloilo ai tau o oloa ma auaunaga. I le suʻesuʻega faʻaletamaoaiga, e le gata ina vaʻaia tupe o se auala tau tupe mo fefaʻatauaʻiga ae o se faʻailoga faʻaagafesootai e atagia ai le faʻatuatuaga ma le mautu i totonu o se sosaiete.
Faiga Fesuiaiga e Lē o ni Tupe
E ese mai i fefaʻatauaʻiga ma tupe, e iai foʻi isi faiga fesuiaʻiga e lē o ni tupe na suʻesuʻeina i le anthropology tau tamaoaiga. Mo se faʻataʻitaʻiga, i nisi o sosaiete moni, o faiga e avatu ai meaalofa, poʻo le "fesuiaʻiga o meaalofa," o se vaega taua o le soifuaga lautele ma le tamaoaiga. I nei faiga, e fesuiaʻi oloa ma auaunaga o ni faʻailoga o le faigauo, mafutaga, poʻo le faaaloalo, nai lo na o ni oloa tau tamaoaiga.
O Marcel Mauss, o se tagata suʻesuʻe i aganuʻu a Falani, i lana galuega lauiloa "The Gift" (1925), na ia faʻalauiloa mai ai le manatu o le "hau," e faʻatatau i le mana faʻaleagaga e talitonuina o loʻo i totonu o mea e fesuiaʻi i se faiga e avatu ai meaalofa. E tusa ai ma Mauss, o le fesuiaʻiga o meaalofa e fausia ai se sootaga faʻaagafesootai e sili atu le malosi nai lo fefaʻatauaʻiga masani tau tamaoaiga, aua e aofia ai se tiute tau amio e foaʻi atu, maua mai, ma toe taui atu.
Faiga Fesuia'iga i Sosaiete Anamua ma Sosaiete Fa'aonaponei
Sosaiete Anamua
I sosaiete anamua, e masani ona tuufaatasia faiga fesuiaiga i totonu o latou fausaga faaagafesootai ma talitonuga faaleaganuu. Mo se faataitaiga, o ituaiga o le Pasefika, e pei o le Kula o Atumotu o Trobriand, e faaaogaina faiga fesuiaiga e matua faigata lava e aofia ai femalagaaiga mamao e fesuiai ai mea teuteu taua. O nei faiga e le gata ina fesoʻotaʻi ma le tamaoaiga ae faapea foi i le tulaga faaagafesootai, le pule, ma le faasinomaga faaleaganuu.
O ia faiga e maua foʻi i agaifanua o le tuli manu ma le aoina o mea a ituaiga Amerika Moni. O faiga fesuiaʻiga e le gata ina faafaigofieina ai le tufatufaina atu o oloa ma auaunaga ae faamalosia ai foi sootaga faaagafesootai ma mafutaga i le va o ituaiga.
I le sosaiete faʻaonaponei, ua alualu i luma faiga fefaʻatauaʻiga i ni fesoʻotaʻiga matuā lavelave e aofia ai maketi faʻavaomalo, faʻalapotopotoga tau tupe, ma malo. Peitaʻi, o elemene o faiga fefaʻatauaʻiga masani e tumau pea ma o nisi taimi e toe aliali mai i le tulaga o le tamaoaiga fefaʻasoaaʻi ma nuʻu i le lotoifale e faʻalagolago i le fefaʻatauaʻiga o oloa ma auaunaga e aunoa ma se tupe.
O le tamaoaiga fa'asoa o se fa'aupuga e fa'amatala ai le fa'aaogaina o tekinolosi e fa'afaigofie ai le fefa'ataua'iga o oloa ma auaunaga i le va o tagata. O fa'avae e pei o le Airbnb ma le Uber e mafai ai e tagata ona fa'aaoga lelei aseta e le'i fa'aaogaina lelei. E ui ina foliga mai fa'aonaponei, o le mataupu fa'avae autu e le tele se eseesega mai le fefa'ataua'iga po'o le foa'iina atu o meaalofa i aso ua mavae—o lona uiga, o le fa'aaogaina o punaoa i se auala e aoga mo itu uma e lua ma gafataulimaina.
I'uga
E ala i se auala fa'aleaganuu ma agafesootai, o le su'esu'ega fa'aletamaoaiga e maua ai ni malamalamaga loloto i le auala e fa'atulaga ma pulea ai e sosaiete tagata a latou gaioiga tau tamaoaiga. O faiga fesuia'iga, pe faigofie e pei o fefa'ataua'iga po'o ni faiga faigata e pei o maketi tau tupe, o ni elemene taua ia ua i ai i le talafaasolopito atoa o tagata. O le su'esu'eina o ituaiga eseese ma auala o fesuia'iga, e mafai ai ona tatou malamalama atili i le auala e le gata o se mea faitino le tamaoaiga ae o se gaioiga loloto fa'aagafesootai ma fa'aleaganuu.
I se lalolagi ua faʻateleina le fesoʻotaʻi ma le lavelave, o loʻo tumau pea le tāua o malamalamaaga mai le anthropology tau tamaoaiga e fesoasoani ia i tatou e toe mafaufau pe faʻapefea ona tatou faʻatulaga o tatou tamaoaiga ma fausia se lumanaʻi e sili atu ona gafataulimaina ma tutusa. E ala i se malamalamaga loloto i faiga o fefaʻatauaʻiga, e mafai ona tatou aʻoaʻoina mai isi faʻataʻitaʻiga tau tamaoaiga atonu e sili atu ona ogatasi ma o tatou tulaga faʻaleaganuu ma manaʻoga o siʻosiʻomaga o loʻo tatou nonofo ai.