Ìlànà Ìwà Rere Ipò A sábà máa ń lóye ìwà rere gẹ́gẹ́ bí àkójọ àwọn ìlànà tí ó ń ran ènìyàn lọ́wọ́ láti mọ ìyàtọ̀ láàárín ìwà rere àti ìwà búburú. Síbẹ̀síbẹ̀, nínú ìgbésí ayé ojoojúmọ́, ìdájọ́ ìwà rere kì í sábà rọrùn bí "èyí dára" tàbí "èyí burú." Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àyíká ipò ló ń mú kí ìgbésẹ̀ kan dàbí èyí tí ó tọ́ ní ipò kan ṣùgbọ́n tí kò tọ́ ní òmíràn. … Ka siwaju
Ìmọ̀ nípa Ìwà Rere nínú Ìwà Rere Ìwà Rere jẹ́ ọ̀kan lára àwọn kókó pàtàkì jùlọ nínú ìmọ̀ ọgbọ́n orí, nítorí ó kan ìbéèrè náà: kí ni ó mú kí ìṣe kan tọ́ tàbí kò tọ́? Ọ̀nà kan tí ó ní ipa gíga láti dáhùn ìbéèrè yìí ni ìwà rere. Láìdàbí àwọn ọ̀nà tí ó ń ṣe àyẹ̀wò ìwà rere tí ó dá lórí àbájáde, ìwà rere nínú ìwádìí tẹnumọ́ pé ìwà rere ni pàtàkì... Ka siwaju sii
Ìtumọ̀ Nihilism Gẹ́gẹ́ bí Nietzsche ti sọ, Nihilism jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọ̀rọ̀ pàtàkì tó gbajúmọ̀ jùlọ nínú ìmọ̀ ọgbọ́n orí Friedrich Nietzsche. Síbẹ̀síbẹ̀, a sábà máa ń lóye ọ̀rọ̀ yìí gẹ́gẹ́ bí "àìgbàgbọ́ nínú ohunkóhun," "ìgbésí ayé òfo," tàbí "ohunkóhun ló yẹ kí ó jẹ́ nítorí pé kò sí ìwà rere." Fún Nietzsche, nihilism kì í ṣe àìnírètí ara ẹni lásán, ṣùgbọ́n ó jẹ́ ìṣẹ̀lẹ̀ tó gbòòrò nínú àṣà ìwọ̀ oòrùn: ipò ìtàn nígbà tí... Ka siwaju
Kant àti Ìmọ̀ Ẹ̀wà Ẹ̀wà Immanuel Kant (1724–1804) jẹ́ ọ̀kan lára àwọn onímọ̀ ọgbọ́n orí tó ní ipa jùlọ nínú ìtàn ìrònú ìwọ̀ oòrùn. Ó gbajúmọ̀ fún àwọn iṣẹ́ pàtàkì rẹ̀ nínú ìmọ̀ nípa ẹ̀kọ́ àti ìwà rere, ṣùgbọ́n àwọn àfikún rẹ̀ sí ẹwà—pàápàá jùlọ ẹ̀kọ́ rẹ̀ nípa ẹwà—kò ṣe pàtàkì tó bẹ́ẹ̀. Nínú ìwé Critique of Judgment (1790), Kant ṣe àgbékalẹ̀ ìlànà ẹwà kan tó gbìyànjú láti… Ka siwaju
Ìrònú Jíjẹ́ Gẹ́gẹ́ bí Heidegger ṣe sọ Martin Heidegger (1889–1976) jẹ́ ọ̀kan lára àwọn onímọ̀ ọgbọ́n orí tó ní ipa jùlọ ní ọ̀rúndún ogún, pàápàá jùlọ nípasẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ Sein und Zeit (Jíjẹ́ àti Àkókò, 1927). Nínú ìwé yìí, Heidegger gbé ohun tó kà sí ìbéèrè pàtàkì jùlọ síbẹ̀ tí a kò gbójú fo nínú ìtàn ìmọ̀ ọgbọ́n orí ìwọ̀-oòrùn kalẹ̀: kí ni “jíjẹ́” tàbí “wíwà” (Jíjẹ́/Sein) túmọ̀ sí? Láìdàbí àṣà àtọwọ́dá… Ka siwaju
Ìrònú Jíjẹ́ Gẹ́gẹ́ bí Heidegger ṣe sọ Martin Heidegger (1889–1976) jẹ́ ọ̀kan lára àwọn onímọ̀ ọgbọ́n orí tó ní ipa jùlọ ní ọ̀rúndún ogún, pàápàá jùlọ nípasẹ̀ iṣẹ́ rẹ̀ Sein und Zeit (Jíjẹ́ àti Àkókò, 1927). Nínú ìwé yìí, Heidegger gbé ohun tó kà sí ìbéèrè pàtàkì jùlọ síbẹ̀ tí a kò gbójú fo nínú ìtàn ìmọ̀ ọgbọ́n orí ìwọ̀-oòrùn kalẹ̀: kí ni “jíjẹ́” tàbí “wíwà” (Jíjẹ́/Sein) túmọ̀ sí? Láìdàbí àṣà àtọwọ́dá… Ka siwaju
Ìmọ̀ Ìwà-bí-Ọlọ́run Gẹ́gẹ́ bí Al-Farabi ti sọ. Al-Farabi (ẹni tí ó ti kú ní ọdún 950 Sànmánì Kristẹni) jẹ́ ọ̀kan lára àwọn onímọ̀ ọgbọ́n orí ńlá nínú àṣà ìbílẹ̀ Islam, tí a sábà máa ń pè ní "Olùkọ́ Kejì" lẹ́yìn Aristotle. Orúkọ ìpè yìí fi agbára ìrònú Gíríìkì hàn—ní pàtàkì ọgbọ́n àti ìmọ̀ ọgbọ́n orí—nínú àwọn iṣẹ́ rẹ̀. Síbẹ̀síbẹ̀, Al-Farabi kò kàn ṣe àwòkọ Aristotle tàbí Plato nìkan; ó túmọ̀ àti gbé àwọn èrò wọn kalẹ̀ nínú ìlànà kan tí ó yẹ láti… Ka siwaju
Àròyé Ìwà Rere Nietzsche Friedrich Nietzsche jẹ́ ọ̀kan lára àwọn onímọ̀ ọgbọ́n orí tó ní ipa lórí ìwà rere àti àríyànjiyàn jùlọ nínú ìtàn ìrònú òde òní. A mọ̀ ọ́n fún àríwísí rẹ̀ tó lágbára lórí ìpìlẹ̀ ìwà rere ìwọ̀ oòrùn—ní pàtàkì ìwà rere Kristẹni àti ogún ìmọ̀ ọgbọ́n orí ìwà rere tó tẹnu mọ́ ojúṣe, ìbáradọ́gba, àti ìkóra-ẹni-níjàánu gẹ́gẹ́ bí ìwà rere tó ga jùlọ. Fún Nietzsche, ìwà rere tó gbajúmọ̀ jùlọ ní Yúróòpù òde òní kì í ṣe nǹkan… Ka siwaju
Ìgbésẹ̀ àti Ìmọ̀ Òtítọ́ Ìgbésẹ̀ jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ilé-ẹ̀kọ́ ìmọ̀ ọgbọ́n orí tó ní ipa jùlọ nínú àṣà ìrònú òde òní, pàápàá jùlọ ní Amẹ́ríkà. Àfojúsùn pàtàkì rẹ̀ kìí ṣe lórí wíwá òtítọ́ gẹ́gẹ́ bí ohun kan tó “mọ́” tí ó sì ya sọ́tọ̀ kúrò nínú ìgbésí ayé, ṣùgbọ́n dípò bẹ́ẹ̀ ni ó ṣe ń ṣiṣẹ́ nínú ìrírí ènìyàn. Nínú ìgbésẹ̀, a máa ń dán ìníyelórí èrò kan wò nípa àwọn àbájáde rẹ̀: bóyá ó ń ran... Ka siwaju
Ìmọ̀ Òtítọ́ Nínú Ẹ̀kọ́ Ẹ̀dá Ìfihàn Ẹ̀kọ́ Ẹ̀dá Ìmọ̀ jẹ́ ẹ̀ka ìmọ̀ ọgbọ́n orí tí ó ń ṣàyẹ̀wò ìmọ̀: ohun tí ó jẹ́, bí a ṣe ń rí i gbà, àwọn ààlà rẹ̀, àti bí a ṣe lè dá a láre tó. Nínú ẹ̀kọ́ ẹ̀dá, ìjíròrò nípa òtítọ́ wà ní ipò pàtàkì, nítorí pé a sábà máa ń lóye ìmọ̀ gẹ́gẹ́ bí ìgbàgbọ́ òtítọ́ àti òdodo. Síbẹ̀síbẹ̀, ìbéèrè náà "kí ni òtítọ́?" kì í ṣe... Ka siwaju