Saogalemu o Mea'ai i Oloa I'a Fa'agasolo
O le saogalemu o meaʻai o se mataupu taua tele i le pisinisi o faigafaiva, aemaise lava mo oloa iʻa ua uma ona gaosia o loʻo tufatufa atu i maketi masani ma faleoloa faʻaonaponei. Ua lauiloa iʻa o se puna o porotini maualuga le lelei, omega-3 fatty acids, vitamini, ma minerale, ae o se meaʻai foʻi e faigofie ona pala. O le mea lea, e manaʻomia e oloa iʻa ua uma ona gaosia le taulimaina lelei mai le taimi e maua ai mea mata, i le faagasologa atoa o le gaosiga, e oʻo atu i le tufatufaina atu ma le tuʻuina atu. O lenei tusiga o loʻo talanoaina ai vaega taua o le saogalemu o meaʻai i oloa iʻa ua uma ona gaosia, lamatiaga e ono tulaʻi mai ai, ma faiga e pulea ai e mafai ona faʻatinoina e faʻatumauina ai le lelei ma puipuia ai tagata faʻatau.
Aiseā e lamatia ai oloa i'a ua uma ona gaosia i fa'afitauli tau le saogalemu o mea'ai?
E tele le vai i totonu o i'a, e faigofie ona pala le porotini, ma e vave ona gaoioi le enzyme. O lenei tuufaatasiga e faatelevaveina ai le faaleagaina pe afai e le tausia le vevela ma le tumama. E le gata i lea, e mafai e i'a ona avea ma nofoaga e fanafanau ai siama fa'ama'i pe afai e le taulimaina ma le mama. I oloa ua uma ona gaosia, e mafai ona faateleina le lamatiaga ona o le oloina, paluina o mea e fai ai, ma le pa'i atu i masini e faateleina ai le avanoa mo le fefiloi o mea'ai. I se isi faaupuga, o le faagasologaina e le otometi lava ona saogalemu ai i'a; e tatau ona avea ma se laasaga lelei e pulea ai.
Itūaiga o oloa i'a ua uma ona fa'agasolo ma o latou uiga lamatia
E matuā eseese lava oloa o i'a ua uma ona gaosia, e amata mai i polo i'a, nuggets, sosisi, surimi, pempek (keke i'a), otak-otak (keke i'a), filo i'a, i'a masima, i'a pindang, i'a ulaula, ma e o'o lava i i'a apa. E tofu lava ma ni tulaga lamatia eseese:
1. Oloa fou ua sauni e kuka (e pei o fasi i'a ua malūlūina): e matua maaleale lava i le cold chain.
2. Oloa fa'a'aisa (nuggets, meatballs, surimi fa'a'aisa): e saogalemu pe afai e mautu le vevela o le aisa, ae e lamatia pe afai e le sa'o le fa'a'aisa.
3. Oloa fa'afefete ma fa'amasima (i'a fa'amasima, i'a fa'amasima): fa'asaoina ona o le masima/fa'afefete, ae e mafai ona i ai ni lamatiaga fa'akemikolo ma fa'aola pe afai e le pulea le fa'agasologa.
4. Oloa ulaula: e iai le lamatiaga o le afua mai o nisi mea mai le asu ma le faaleagaina pe a uma le faagasologa pe afai e le lelei le tumama.
5. Oloa apa: saogalemu pe afai e sa'o le faiga o le fa'amamāina, ae matautia pe afai e le manuia le faiga ma fa'aosofia ai le tuputupu a'e o siama e le o iai ni aerobic.
E taua le malamalama i nei uiga e fuafua ai vaega taua o le pulea i laina gaosiga taitasi.
O lamatiaga autū o oloa iʻa ua uma ona faʻagasolo
I le saogalemu o meaʻai, e masani ona vaevaeina lamatiaga i ni vaega faʻabiologiques, vailaʻau, ma faʻaletino.
1) Lamatiaga fa'aolaola
O lamatiaga fa'aolaola o le mafua'aga masani lea o le fa'aleagaina o mea'ai. I i'a ma oloa tau i'a, o nisi o siama e tatau ona mataala i ai e aofia ai:
– Salmonella spp.: e mafai ona mafua mai i le le tumama lelei, vai ua pisia, po'o le pisia fa'atasi.
– Listeria monocytogenes: e matautia i oloa ua sauni e 'ai ma e mafai ona ola i ni vevela malulu patino.
– Vibrio spp. (e.g. Vibrio parahaemolyticus): e masani ona fesoota'i ma mea'ai mai le sami, aemaise lava pe afai e 'ai e le'i vela lelei.
– Staphylococcus aureus: e gaosia ai se mea oona e tete'e atu i le vevela; e masani ona sau mai tagata faigaluega po'o masini e le mama.
– Clostridium botulinum: e matuā matautia lava i oloa e teu i le ea gaogao, i'a ulaula, po'o oloa apa pe afai e lelei tulaga e leai ni anaerobic ma e le lava le faagasologa.
E ese mai i siama, o le isi lamatiaga o parasite i nisi ituaiga iʻa. O le faʻagasoloina i le vevela talafeagai poʻo le faʻaʻaisa e tusa ai ma tulaga faʻatonuina e mafai ona faʻaitiitia ai lenei lamatiaga.
2) Lamatiaga fa'akemikolo
O lamatiaga fa'akemikolo e aofia ai mea leaga fa'alenatura, mea leaga o le siosiomaga, ma mea fa'aopoopo e le talafeagai. O nisi fa'ata'ita'iga taua:
– Histamine: E maua i nisi i'a (e pei o le tuna, skipjack, mackerel) pe a teuina i totonu o le pusaaisa. E le aveesea le histamine i le kuka, o lea o le puipuiga autu o le pulea lea o le vevela mai le pu'eina se'ia o'o i le fa'agasologaina.
– O u'amea mamafa (mercury, lead, cadmium): e mafai ona afua mai i siosiomaga ua filogia i le vai. O le pulea e faia e ala i le filifilia o punaoa o mea mata ma su'ega masani.
– Toega o vailaʻau: e pei o toega o vailaʻau e tineia ai siama e leʻi fufuluina lelei pe o le faʻaaogaina o mea faʻaopoopo i meaʻai (BTP) e sili atu i le tapulaʻa.
– Mea e maua mai le faagasologa o le ulaula: Afai e le pulea le ulaula, e mafai ona faateleina ai mea e le manaomia. O le mea lea, e manaʻomia ona faatonutonuina le filifilia o le suauʻu, le vevela, ma le umi e ulaula ai.
3) Lamatiaga faaletino
O lamatiaga faaletino e aofia ai mea mai fafo e ono manu'a ai tagata fa'atau, e pei o ponaivi i'a, fasi u'amea mai masini, palasitika ua gau, tioata, po'o ma'a. O le puipuiga e fa'alagolago i faiga fa'avasega, fa'aaogaina o pupuni, masini e su'e ai u'amea (i totonu o fale gaosi oloa), ma le tausiga o masini.
Ki i le pulea: mai mea mata e oo atu i le tufatufaina atu
E le mafai ona "fa'aleleia" le saogalemu o mea'ai i le fa'ai'uga o le faiga. E tatau ona fausia i le fa'asologa atoa o gaosiga.
1) Filifiliga ma le taliaina o mea mata
E fuafua e mea mata le 70–80% o le lelei o le oloa mulimuli. O faiga fautuaina e aofia ai:
– Ia mautinoa o loʻo maua iʻa mai tagata faʻatau oloa faʻatuatuaina ma mai vai saogalemu.
– Siaki le fou (manogi, foliga, lanu, mata, fuā'au) ma le vevela pe a maua.
– Faaaoga aisa mama ma le vai e ausia tulaga faatonuina.
– Fa'atino se faiga e fa'amaumau ai (traceability) ina ia faigofie ai ona toe manatua oloa pe a tula'i mai se fa'afitauli.
2) Puleaina o le vevela ma le filifili malulu
O le vevela o se mea e fuafua ai le tuputupu aʻe o siama. O le mataupu faavae autū e faapea:
– E tatau ona fa'amālūlū loa i'a fou i le aisa ma teu i se vevela maualalo.
– E tatau ona teu mautu lelei oloa fa'a'aisa i le taimi e teuina ai ma tufatufa atu ai.
– E tatau ona fa'amalūlūina i totonu o le pusaaisa pe fa'aaoga se metotia fa'atonutonu, ae 'aua le tu'u i le vevela o le potu mo se taimi umi tele.
3) Tumama, tumama faaletagata lava ia, ma le puipuia o le fefiloi o siama
E tele mataupu o le oona i mea'ai e mafua mai i nofoaga faigaluega ma tagata faigaluega e le pulea lelei. Faiga taua:
– Fufulu lelei ou lima, fa'aaoga ni totigilima pe a mana'omia, ma ufiufi le manu'a.
– Vavae’ese le vaega “palapala” (mea mata) ma le vaega “mama” (mea ua vela/sauni e ‘ai).
– Faaaoga ni ipu eseese mo iʻa mata ma meaʻai ua vela.
– Fa'atulaga le fa'amamāina masani ma le fa'amamāina o masini, e aofia ai laupapa tipi, naifi, mea olo, ma laulau gaosi oloa.
4) Fa'avevela ma le fa'agasologa o le fa'agasologa
Mo oloa e pei o polo iʻa, nati, pindang, poʻo iʻa apa, o le faʻavevela e faʻamoemoe e faʻaitiitia ai siama faʻamaʻi. Peitaʻi, o le faʻavevela e tatau ona:
– Ia lava ma tutusa (e le na'o le pito i fafo).
– Faiga masani e lagolagoina: tutusa le vevela, taimi ma le telē o le oloa.
– Ona sosoo ai lea ma le fa'amālūlūina vave e puipuia ai le tuputupu a'e o siama pe a iai le oloa i le "nofoaga lamatia" o le vevela.
5) Afifiina ma le teuina
E lē gata i le matagofie o le afifiina, ae e fa’apea fo’i i le puipuia mai le fa’aleagaina. Manatua:
– Mea e afifi ai mea'ai e talafeagai mo mea'ai.
– Mamā o nofoaga e afifi ai (e masani ona avea ma nofoaga e toe pisia ai).
– Fa'ailoga manino: aso na gaosia ai, aso e muta ai le aoga, fa'atonuga mo le teuina, ma fa'atonuga mo le kuka pe a mana'omia.
6) Tufatufaga ma fa'atauga
O se oloa ua saogalemu e mafai ona avea ma mea matautia pe afai e le lelei le tufatufaina atu. O le mea lea:
– Faaaoga taavale pusaaisa mo oloa malulu/fa'a'aisa.
– Mata'ituina le vevela o le ea i le taimi e lafoina ai.
– Fa'aaoga le mataupu faavae o le FIFO/FEFO (Muamua i totonu muamua i fafo/Muamua ua uma le aogā muamua i fafo).
Faiga fa'amautinoa o le saogalemu o mea'ai: GMP, SSOP, ma le HACCP
O le alamanuia o le gaosiga o iʻa e masani ona faʻaaogaina:
– GMP (Faiga Lelei o Gaosiga): faiga lelei o gaosiga, e aofia ai le faatulagaga o le falegaosimea, le faagasologa o galuega, ma le puleaina o faagasologa.
– SSOP (Taulimaga Fa'atino Fa'atulagaina o le Tu'ugamau): o ni faiga tusitusia mo le tu'ugamau e fa'atinoina pea lava pea.
– HACCP (Su'esu'ega o Lamatiaga ma Nofoaga Taua e Pulea ai): su'esu'ega o lamatiaga ma le fuafuaina o nofoaga taua e pulea ai, mo se fa'ata'ita'iga o le kuka, fa'amālūlūina, po'o le vevela e fa'amamā ai oloa apa.
O le faʻatinoina o nei faiga e tolu e fesoasoani i pisinisi laiti ma pisinisi tetele ina ia sili atu ona sauniuni e ausia tulaga faʻatonuina o maketi ma puipuia tagata faʻatau.
Le matafaioi a tagata faʻatau: saogalemu o meaʻai i le umukuka i le fale
E aʻafia foʻi le saogalemu o meaʻai e amioga a tagata faʻatau. O nisi laʻasaga faigofie ae taua:
– Teu i'a ma oloa gaosi o i'a e tusa ai ma fa'atonuga o lo'o i luga o le fa'ailoga.
– ʻAloʻese mai le faʻamalūlūina o meaʻai faʻaʻaisa mo se taimi umi i le vevela o le potu.
– Kuka lelei, aemaise lava mo mea'ai mata po'o mea'ai e le'i vela lelei.
– Ia eseese laupapa/naifi e tipi ai meaʻai mo mea mata ma meaʻai ua sauni e 'ai.
– Aua le 'ai ni oloa e iai se manogi malosi e le masani ai, e matuā palapalā, pe iai ni afifi e pupuna (aemaise lava oloa apa, o se faailoga matautia tele lea).
Fa'ato'a
O le saogalemu o meaʻai i oloa iʻa ua uma ona gaosia o se tiutetauave faʻatasi, e amata mai i faifaiva ma le au sapalai o mea mata, ma faʻaauau pea i le au gaosi oloa e ala i le puleaina o le vevela, tumama, faʻagasologa lelei, ma le tufatufaina atu e faʻatumauina ai le filifili malulu. O lamatiaga faʻalenatura e pei o siama faʻamaʻi, lamatiaga faʻakemikolo e pei o le histamine ma uʻamea mamafa, ma lamatiaga faʻaletino e pei o uʻamea talatala poʻo ni fasi meaʻai e tatau ona pulea e ala i se faiga fuafuaina. Faatasi ai ma le faʻatinoina faifai pea o le GMP, SSOP, ma le HACCP, o oloa iʻa ua uma ona gaosia e mafai ona avea ma meaʻai e le gata ina suamalie ma aoga, ae saogalemu foi mo tagata lautele.