Fa'amatalaga o se tioata fa'atele
O le tioata fa'atele, po'o le tioata fa'atele faigofie, o se tioata fa'aputu e fa'aaoga e fesoasoani ai i le mata e va'ai i mea e faigata ona va'ai sa'o i ai, e pei o tusitusiga laiti. O le tioata fa'atele e ta'ua o le tioata fa'atele faigofie aua e fa'atapula'aina lona gafatia e fa'atele ai le ata o se mea. I le lesona o lo'o lumana'i, o le a e a'oa'o ai e uiga i tioata fa'atele e le faigofie e pei o microscopes , terrestrial telescopes , ma telescopes.
Le Auala e Galue ai se Mea Fa'alautele
A va'aia mai se mea mamao, e foliga tele se mea, ae a va'aia mai se mea mamao tele, e foliga la'ititi le mea. O mea latalata e foliga tetele ona o le tele o le ata na faia i luga o le retina e tele. I se isi itu, o le mea lava e tasi pe a va'aia mai se mea mamao tele e foliga la'ititi ona o le la'ititi o le ata na faia i luga o le retina. O lea la, o le tele o se mea e va'aia e le mata e fa'alagolago i le tele o le ata na faia i luga o le retina. O le tele o le ata na faia i luga o le retina e fa'alagolago i le tulimanu na faia i le va o le mata ma le mea, e pei ona fa'aalia i le ata o lo'o i lalo.
O mea e mamao ese mai le mata e foliga mai e laiti ona e laʻititi lo latou tulimanu (θ) (Ata 1.1). I se isi itu, o mea e latalata i le mata e foliga mai e lapopoʻa ona e laʻititi lo latou tulimanu (θ) (Ata 1.2). E mafai ona faʻaiʻuina o le lapoʻa o se mea e vaʻaia e le mata e mafai ona faʻateleina pe faʻaitiitia e ala i le faʻateleina pe faʻaitiitia o le tulimanu (θ). E faʻateleina le tulimanu e ala i le faʻalatalata atili o le mata i le mea, i se isi itu e faʻaitiitia le tulimanu e ala i le aveʻesea o le mata mai le mea.
E mafai ona fa'aoga le talanoaga o lo'o i luga i isi mataupu. Afai e te fetaia'i ma ni tusitusiga e matuā la'ititi ma faigata ai ona faitau, o le a se mea e te faia e faigofie ai ona faitau? E fa'atatau i le talanoaga o lo'o i luga, e mafai ona e fa'alatalata atu le tusitusiga i ou mata e fa'ateleina ai le tulimanu i le va o le tusitusiga ma lou mata, ma fa'ateleina ai le tusitusiga ma faigofie ai ona faitau. E taua le iloa o le tulaga latalata o se mata masani , po'o le mamao e sili ona latalata e mafai e se mata masani ona taula'i i ai, e 25 cm. O le mea lea, afai e itiiti ifo i le 25 cm le mamao i le va o le tusitusiga ma le mata, o le a foliga le manino le tusitusiga. E o'o lava i tusitusiga e mafai ona faitau mai se mamao e 25 cm e foliga le manino pe a fa'alatalata atu i le mamao i le va o le tusitusiga ma le mata e itiiti ifo i le 25 cm. Ae fa'apefea tusitusiga e le mafai ona faitau mai se mamao e itiiti ifo i le 25 cm? O lea la, e fa'apefea ona e fa'alatalata atu le tusitusiga i ni mata'itusi laiti fa'apenei? Ioe, e te mana'omia le fesoasoani a se meafaigaluega va'ai e mafai ona fa'ateleina le tusitusiga.
Mea faigaluega fa'apitoa e pei o fa'ata mafolafola, fa'ata fa'a'ofuofu Tanu fa'ata fa'apupuna e le mafai ona fa'aaogaina e faitau ai tusitusiga aua e le manino le fa'ata. I le isi itu, e manino le tioata o lea e mafai ai ona fa'aaogaina e faitau ai tusitusiga. I le lesona ata tioata fa'a'ofuofu, ua faʻamatalaina e naʻo le faʻaitiitia o le ata o se mea e mafai ona faʻaitiitia e se tioata faʻapipiʻi. I se faʻatusatusaga, i le autu ata tioata convex Ua faʻamatalaina e mafai e se tioata faʻaputu ona faʻateleina le ata o se mea faitino. Talu ai e mafai ona faʻateleina le ata, tioata fa'apupuna e mafai ona mamanuina e pei o se tioata fa'atele.
Ia matau ata nei e lua. I le Ata 1.3, o le mea faitino e vaʻaia saʻo i le mata, lea e foliga mai e laʻititi le mea faitino ona o le tulimanu i le va o le mata ma pito e lua o le mea faitino e laʻititi. I le Ata 1.4, e vaʻaia e le mata le mea faitino e ala i se tioata faʻateleina. E galue le tioata faʻateleina e fausia ai se ata ma faʻateleina lena ata, o lea la o le mea e vaʻaia e le mata o le ata lea. O le ata o le mea faitino e vaʻaia e le mata e ala i le tioata faʻateleina e foliga mai e lapoʻa ona o le tulimanu na faia i le va o le mata ma pito e lua o le ata e lapoʻa.
Ina ia mafai e le mata o le tagata matau ona vaai i le ata e ala i le tioata fa'atele, e tatau ona fa'ata'atia le ata (o lo'o i luma o le tioata fa'atele pe o lo'o i le itu lava e tasi le ata ma le mea faitino, e pei ona i ai i le ata 1.4). I le autu o ata o tioata fa'aputu, ua fa'amatalaina ina ia fa'ata'atia le ata, e tatau ona la'ititi le mamao (s) o le mea faitino pe tutusa ma le umi o le taula'iga (f).
Fa'amatalaga:
s = mamao o le mea faitino
s' = mamao o le ata
h = maualuga o le mea faitino
h' = maualuga o le ata
F = le tulaga taula'i o le tioata fa'atele
θ = le tulimanu i le va o le tioata mata ma pito uma e lua o le mea faitino. I le Ata 1.3, o le tioata o loʻo fesiligia o le mata tioata, ae i le Ata 1.4, o le tioata o loʻo fesiligia o se tioata faʻaputu e faʻaaogaina o se tioata faʻateleina.
I le Ata 1.3 (vaaiga i autafa), o le mea faitino o loʻo i le agavale aʻo le mata o le tagata matau o loʻo i le taumatau. I le Ata 1.4 (vaaiga i autafa), o le mea faitino ma lona ata na gaosia e le tioata convex o loʻo i le agavale aʻo le mata o le tagata matau o loʻo i le taumatau.
Fa'afefea ona Fa'aaoga se Matafa'atele
A tutusa le mamao o le mea faitino (s) ma le umi o le taulaʻiga (f), e faʻapitoa le ata ma e le gata le mamao o le ata (s'). O le le gata o le mamao aupito maualuga lea o le ata faʻapitoa auā nofoaga mamao E le gata le mamao o se mata masani. I le isi itu, o le mamao aupito maualalo o le ata fa'apitoa e 25 cm aua tulaga lata ane E 25 cm le lautele masani o mata.
A vaʻai le mata i se ata faʻapitoa i le tulaga e le gata (le pito mamao), o le a maualalo le nofo o le mata, pe o maso o le ciliary ua sili ona malolo. Ina ia ausia lenei mea, e tatau ona tutusa le mamao i le va o le mea faitino ma le tioata faʻateleina ma le umi taulaʻi o le tioata faʻateleina. Afai e 25 cm le umi taulaʻi o le tioata faʻateleina, o lona uiga o le mamao i le va o le mea faitino ma le tioata faʻateleina e 25 cm.
I le isi itu, pe a vaʻaia e le mata se ata faʻapitoa i le mamao e 25 cm (lata ane i le pito), e mafai e le mata ona faʻafetaui i le tele e mafai ai pe maso ciliary o le mata i le tulaga sili ona faigata. Afai o le umi o le taulaʻiga o le tioata faʻateleina e 25 cm, ona vaʻaia lea e le mata se ata faʻapitoa i le mamao e 25 cm pe a tutusa le mamao o le mea faitino ma le taunuuga o le fuafuaga o loʻo i lalo.
Fua fa'atatau o tioata pi'o ma le fa'ata:
1/s = 1/f – 1/s'
Fa'amatalaga: s = mamao o le mea faitino, f = umi o le taula'iga, s' = mamao o le ata = tulaga lata ane = 25 cm
O le tioata fa'atele o se tioata fa'aputu, o lea la o le umi taula'i e lelei. O le ata e fa'ata'ita'i, o lea la o le s' e leaga.
1/s = 1/f – (-1/s') = 1/f + 1/s'
1/s = 1/25 + 1/25 = 2/25
s = 25/2 = 12,5 senitimita
Afai e 25 cm le mamao o le va'aiga o le loupe, e va'ai le mata i se ata fa'apitoa i le mamao e 25 cm pe a 12,5 cm le mamao o le mea faitino. E le tatau ona la'ititi ifo le mamao i le va o le mea faitino ma le loupe i le 12,5 cm aua e le mafai e mata ona va'aia manino le ata na gaosia e le loupe.
Ae fa'apefea pe afai e 50 cm le umi o le taula'iga o le tioata fa'atele? Afai e 50 cm le umi o le taula'iga o le tioata fa'atele, ona va'ai lea o le mata i se ata fa'ata'ita'i i le mamao e 25 cm pe a tutusa le mamao o le mea ma le i'uga o le fuafuaga o lo'o i lalo.
1/s = 1/f – (-1/s') = 1/f + 1/s'
1/s = 1/50 + 1/25 = 1/50 + 2/50 = 3/50
s = 50/3 = 16,67 senitimita
Afai e 50 cm le mamao o le va'aiga o le loupe, e va'ai le mata i se ata fa'apitoa i le mamao e 25 cm pe a 16,7 cm le mamao o le mea faitino. E le tatau ona la'ititi ifo le mamao i le va o le mea faitino ma le loupe i le 16,7 cm aua e le mafai e mata ona va'aia manino le ata na gaosia e le loupe.
Fa'alauteleina o le tulimanu o le tioata fa'ateleina
E sili atu ea le telē o le ata o se mea e vaʻaia i se tioata faʻateleina pe a vaʻaia e se mata e laʻititi le fetuunaiga poʻo se mata e sili ona fetuunaiga? O le fea e sili atu ona faʻaaoga e fai ma tioata faʻateleina, o se tioata faʻaputu e tele le umi o le taulaʻiga poʻo se tioata faʻaputu e laʻititi le umi o le taulaʻiga? E mafai ona taliina nei fesili pe a uma ona e aʻoaʻoina le fua faʻatatau mo se tioata faʻateleina.