Eseesega i le va o le Astronomy ma le Astrology
E toʻatele tagata o loʻo fenumiaʻi pea le suʻesuʻega o fetu ma le suʻesuʻega o fetu auā e lua e faʻatatau i le lagi, fetu, paneta, ma mea eseese o le vateatea. Peitaʻi, e matuā eseese lava a laʻua sini, metotia, ma mea taua. O le suʻesuʻega o fetu o se vaega o le saienisi ua suʻesuʻeina faʻasaienisi, e faʻavae i faʻamaoniga, ae o le suʻesuʻega o fetu o se faiga talitonuga poʻo se faʻamatalaga e faʻafesoʻotaʻi ai tulaga o tino faalelagi i le taunuuga ma uiga o le tagata. O lenei tusiga o le a talanoaina manino, atoatoa, ma faigofie ona malamalama i ai eseesega i le va o le suʻesuʻega o fetu ma le suʻesuʻega o fetu.
Fa'amatalaga o le Astronomy
O le astronomi o le saienisi lea e suʻesuʻeina ai mea faalelagi ma mea faanatura, e pei o fetu, paneta, masina, aniva, nebulae, comets, asteroids, ma le radiation o le vateatea. O le taulaʻiga autū o le astronomi o le malamalama lea i le auala e galue ai le atulaulau: le auala e fausia ai, fealuaʻi ai, atiina ae ai, ma fegalegaleai ai mea faalelagi e ala i tulafono o le fisiki.
E fa'aaogā e le su'esu'ega o fetu le metotia fa'asaienisi: mata'ituina, fuaina, fa'avaeina o manatu, fa'ata'ita'iga, ma le atina'eina o ni a'oa'oga e mafai ona fa'amaonia. E fa'aaogā e le au su'esu'e fetu ni meafaigaluega e pei o ni telescopes opitika, telescopes leitio, satelite, ma polokalama fa'akomepiuta e su'esu'e ai fa'amatalaga e maua ai fa'amatalaga sa'o. Mo se fa'ata'ita'iga, e mafai e le au su'esu'e fetu ona fuafua ta'amilosaga o paneta, su'esu'e le fa'atulagaga o le ea o se paneta, pe su'esu'e le matua o se fetu e fa'atatau i lona fusi o le malamalama.
Malamalama i le Astrology
O le Astrology o se talitonuga e talitonu o tulaga o le la, masina, paneta, ma fetu i taimi patino—aemaise lava i le taimi e fanau mai ai se tagata—e mafai ona aʻafia ai uiga, lagona, mafutaga, ma mea tutupu i le olaga. Ua lauiloa lautele le Astrology e ala i faailoga o le zodiac e pei o Aries, Taurus, Gemini, ma isi mea faapena, faapea foi ma horoscopes i aso taitasi po o vaiaso taitasi i ala o faasalalauga eseese.
I le suʻesuʻega fetu, e malamalama i le lagi o se "faʻafanua o uiga" e mafai ona faʻamatalaina o ni faʻailoga. E masani ona faia e le au suʻesuʻe fetu se horoscope poʻo se siata fanau (siata fanau) e faʻavae i luga o le aso, taimi, ma le nofoaga na fanau ai. Mai lenei siata, latou te faʻamatalaina ni vaega patino, e pei o tulaga o paneta i totonu o fale suʻesuʻe fetu, tulimanu i le va o paneta, poʻo gaioiga a paneta (transits) e talitonuina e aʻafia ai le tulaga o se tagata.
Eseesega i le Fa'amoemoega: Fa'amatalaga vs. Fa'auigaga
O le eseesega autū lava o loʻo taoto i le sini. O le sini autū o le suʻesuʻega o fetu o le faʻamatalaina lea o le atulaulau i se auala e le faʻapito. O le suʻesuʻega o fetu e fesiligia ai fesili e pei o le: "E faʻapefea ona fausia fetu?", "Aiseā e tutupu ai le eclipse?", poʻo le "O le ā le mea e mafua ai le faʻalauteleina o le atulaulau?" O le sini autū o se malamalamaga e mafai ona faʻataʻitaʻiina ma faʻaaogaina i le atinaʻeina o isi saienisi, e aofia ai tekinolosi.
I le taimi nei, o le fa'amoemoega o fetu e fa'amatala le faatosinaga fa'atusa o tino faalelagi i le olaga o le tagata. O fesili e sili atu ona patino: "O le a lo'u uiga e fa'avae i luga o lo'u fa'ailoga zodiac?", "O se tausaga lelei ea lenei mo se suiga i le galuega?", po'o le "E fa'apefea ona fetaui la'u pa'aga?" E sili atu ona vavalalata le feso'ota'iga o fetu ma faiga fa'aleaganu'u ma talitonuga nai lo su'esu'ega fa'asaienisi.
Eseesega i Metotia: Faasaienisi vs Masani/Fa'amatalaina
E faʻalagolago le suʻesuʻega faʻa-fetu i le metotia faʻasaienisi. O faʻamaumauga faʻa-fetu e faʻatatau i le aofaʻi: o le mamao i fetu e fuaina i tausaga malamalama, o le mamafa o paneta e fuafuaina e faʻaaoga ai tulafono o le kalave, o le vevela o luga o fetu e fuafuaina mai le malamalama, ma isi mea faʻapena. O taunuuga o suʻesuʻega faʻa-fetu e tatau ona toe faia e isi tagata suʻesuʻe e faʻaaoga ai meafaigaluega ma auala tutusa. Afai e le tutusa taunuuga, e tatau ona toe iloiloina aʻoaʻoga.
I se faatusatusaga, e faʻaaogaina e le au suʻesuʻe fetu auala faʻamatala. E ui o loʻo faʻaaogaina foʻi e le au suʻesuʻe fetu faʻamaumauga o tulaga moni o paneta (mo se faʻataʻitaʻiga, le tulaga o Mars poʻo Venus i se aso patino), o le isi laʻasaga o le faʻamatalaina lea o le uiga. O lenei faʻamatalaga e leai ni tulaga faʻataʻitaʻi faʻapitoa ma e masani ona fesuisuiaʻi i le va o tū ma agaifanua ma tagata faʻatino. O le mea e manatu o se "aafiaga" i le suʻesuʻega fetu e le faʻamaoniaina e ala i faʻataʻitaʻiga faasaienisi e mafai ona faʻaalia pea.
Eseesega Faasaienisi Faavae: Fisiki vs. Faailoga
E fa'avae le su'esu'ega o fetu i le fisiki, matematika, ma le kemisi. O le gaioiga o tino fa'alelagi e fa'amatalaina e tulafono o le kalave, faiga fa'ata'amilosaga, fe'au, ma fa'ata'ita'iga o le vateatea. Mo se fa'ata'ita'iga, e mafai ona fa'amatalaina ma le sa'o ia fa'aaliga o le la e ala i le fuafuaina o tulaga o le la, masina, ma le Lalolagi. E fa'amatalaina fo'i e le su'esu'ega o fetu le mafua'aga e iai ai vaitau o paneta, le mafua'aga e "ola" ai ma "feoti" ai fetu, ma le auala e fausia ai pu uliuli.
E fa'avae le su'esu'ega fetu i fa'atusa ma agaifanua fa'aleaganuu. O paneta i su'esu'ega fetu e le na'o ni mea fa'aletino ae o ni fa'ailoga fo'i. Mo se fa'ata'ita'iga, e masani ona fa'afeso'ota'i Mars ma le malosi ma le lototoa, o Venus ma le alofa ma le matagofie, ma Saturn ma le amio pulea ma tapula'a. O nei uiga e mautofi mai faiga anamua ma atiina ae e a'oga eseese o mafaufauga, e pei o su'esu'ega fetu i Sisifo, su'esu'ega fetu Vedic, ma isi agaifanua.
Eseesega o Tulaga i le Lalolagi Fa'alea'oa'oga
Ua aloaia le suʻesuʻega o fetu o se matāʻupu faʻasaienisi aloaia. E aʻoaʻoina i iunivesite, o se matāʻupu o suʻesuʻega olaola, e iai mekasini faʻasaienisi, konafesi, ma faʻalapotopotoga suʻesuʻega e pei o nofoaga mataʻituina o le atunuʻu ma ofisa o le vateatea. E fesoasoani foʻi le suʻesuʻega o fetu i le alualu i luma o tekinolosi, e pei o le atinaʻeina o masini puʻeata, metotia faʻagasologa o ata, ma mea fou i fesoʻotaʻiga satelite (e ui e le na o le suʻesuʻega o fetu le mafuaʻaga, ae o le suʻesuʻeina o le vateatea ua i ai se aafiaga tele i tekinolosi faʻaonaponei).
E lē o ta’ua le su’esu’ega o fetu o se saienisi fa’aonaponei ma e masani ona lē aloaia o se matā’upu fa’asaienisi i a’oa’oga maualuluga. E masani ona fa’aititia i vaega o talafa’asolopito fa’aleaganuu, su’esu’ega fa’aletagata, su’esu’ega fa’alelotu, po’o le su’esu’eina o talitonuga fa’ale-aganu’u. E lē fa’apea ai e leai se taua fa’aleaganuu o le su’esu’ega o fetu; e lē ausia ai tulaga mo se saienisi fa’apitoa e mafai ona fa’ata’ita’iina fa’asolosolo.
Eseesega o Fa'amaoniga: E Mafai ona Fa'ata'ita'iina vs. Faigata ona Fa'amaonia
E mafai ona tofotofoina ma vavaloina sailiiliga fa'a-fetu. Mo se fa'ata'ita'iga, e mafai e le au su'esu'e fa'a-fetu ona vavaloina taimi o le eclipse i le tele o tausaga a'o le'i oo i le taimi ma le sa'o maualuga. E mafai fo'i ona latou vavaloina le i ai o ni exoplanets e fa'aaoga ai le metotia o le transit, ona fa'amaonia lea e ala i ni matauga faifai pea.
I le su'esu'ega fetu, o fa'amatalaga e pei o le "o tagata e iai ni fa'ailoga patino o le fetu e masani ona fa'apea" e faigata ona fa'amaonia fa'asaienisi aua o fa'amatalaga e masani ona lautele, fetu'una'i, ma tatala i fa'auigaga eseese. E tele valo'aga e faia i gagana tatala, ma faigofie ai ona "lagona sa'o" i le to'atele o tagata. E le gata i lea, o fa'auigaga fetu e le o taimi uma e tutusa pe a fa'ata'ita'iina i ni vaega tetele e fa'aaoga ai metotia fa'amaufa'ailoga faigata.
Aiseā e Masani ai ona Fefiloi nei Mea e Lua?
I aso ua mavae, sa fesoʻotaʻi lelei le suʻesuʻeina o fetu ma le suʻesuʻeina o fetu. I aso anamua, sa tele faʻamoemoega o le vaʻaiga i le lagi: folauga, kalena faʻatoʻaga, sauniga faʻalelotu, ma e oʻo lava i valovaloga. O tagata anamua na suʻesuʻeina fetu o nisi taimi sa latou faʻatinoina foʻi suʻesuʻega o fetu, aua e leʻi manino lelei le va o le saienisi ma le lotu.
Peita'i, fa'atasi ai ma le atina'eina o le metotia fa'asaienisi, ua matua'i ese'ese lava le su'esu'ega o fetu mai le su'esu'ega o fetu. Sa manuia le su'esu'ega o fetu ona sa mafai ona maua ai ni fa'amatalaga sa'o ma mafai ona fa'amaonia, a'o tumau pea le su'esu'ega o fetu o se agaifanua fa'aliliuga fa'aletagata lava ia ma fa'aleaganuu.
I'uga
O le suʻesuʻega o fetu ma le suʻesuʻega o fetu e lua e taulima mea faalelagi, ae e eseese lava i laʻua. O le suʻesuʻega o fetu o le saienisi e suʻesuʻeina le atulaulau e faʻaaoga ai metotia faasaienisi, faʻavae i faʻamaumauga, ma metotia e mafai ona faʻamaonia. O le suʻesuʻega o fetu o se faiga talitonuga poʻo se faiga faʻamatala e fesoʻotaʻi ai tulaga o mea faalelagi i le olaga o le tagata e ala i faʻatusa ma faʻamatalaga. O le malamalama i le eseesega i le va o mea e lua e taua tele ina ia ʻalofia ai le faʻauigaseseina o faʻamatalaga e uiga i le lagi: pe a tatou talanoaina le saienisi ma pe a tatou talanoaina se tū ma aga faʻalelotu.
O le malamalama i lenei eseesega, e mafai ai ona tatou talisapaia le suʻesuʻega o fetu o se saienisi e faʻalauteleina ai le malamalama o tagata i le vateatea, aʻo malamalama foʻi i le suʻesuʻega o fetu o se mea faʻaleaganuʻu e iai sona nofoaga i le talafaasolopito ma le soifuaga lautele, e aunoa ma le fenumiai o ia mea e lua o se mea lava e tasi.