Eseese ituaiga o aniva i le atulaulau
O se aniva o se faiga tele e aofia ai piliona o fetu, kesi, pefu, ma isi mea faalelagi, e faataamilomilo uma i se ogatotonu tutusa o le mamafa. O se tasi o faataitaiga sili ona lauiloa o se aniva o le Milky Way, le aniva o loo i ai lo tatou Solar System. Peitai, o le Milky Way ua na o se tasi o tiliona o aniva i le atulaulau. O eseesega i le fausaga, tele, ma le tuufaatasiga o nei aniva o loo atagia mai ai le eseesega tele o le vateatea. I totonu o lenei tusiga, o le a tatou talanoaina ai ituaiga eseese o aniva i le atulaulau, e faavae i luga o faavasegaga sili ona lauiloa ma taliaina i le suʻesuʻega o fetu.
Fa'avasegaga o Aniva e Fa'atatau i o Latou Foliga
O se tasi o auala e fa'avasega ai aniva e fa'avae i o latou foliga. Na fa'alauiloa mai e le tagata su'esu'e fetu lauiloa o Edwin Hubble se faiga fa'avasega e ta'ua o le "Tuning Fork Diagram." E fa'avae i luga o lenei ata, ua vaevaeina aniva i ni ituaiga autu: aniva fa'ata'amilomilo, aniva elliptical, ma aniva e le'i fa'atulagaina.
1. Aniva Fa'ata'amilomilo
O aniva faataamilomilo o se ituaiga aniva lauiloa ma faigofie ona iloa ona o lo latou foliga e pei o se uili. O nei aniva e iai lima faataamilomilo e milo i fafo mai se ogatotonu susulu. E lua ituaiga autu o aniva faataamilomilo:
– Aniva Fa'ata'amilomilo Masani (S): O lenei aniva e iai lona ogatotonu susulu, e si'omia e lima fa'ata'amilomilo matala ma feliuliua'i. O se fa'ata'ita'iga o le Aniva Andromeda po'o le M31. O nei lima fa'ata'amilomilo o le nofoaga lea e fanau mai ai le tele o fetu fou ma e masani ona faia i le maualuga o le kesi ma le efuefu.
– Aniva Fa'alava Fa'alava (SB): O nei aniva e iai se isi vaega e ta'ua o le "pa" e fa'aloaloa mai le ogatotonu o le aniva. E oso a'e lima fa'alava mai pito o lenei pa. O fa'ata'ita'iga lauiloa o lo tatou aniva o le Milky Way ma le aniva o le NGC 1300. O le faaupuga "pa" e fa'atatau i le fausaga e pei o le pa o fetu e si'omia ai le ogatotonu o le aniva.
2. Aneti Elipeti
O aniva elipse e foliga fa'atafafā pe elipse fo'i ma e leai ni lima fa'ata'amilomilo. E aofia ai fetu tuai e tumu i mea tetele ma sina kesi ma le efuefu. O le mea lea, o aniva elipse e le tele ni gaioiga i le fausiaina o fetu fou nai lo aniva fa'ata'amilomilo. O aniva elipse e fa'avasegaina e fa'atatau i lo latou elipse, e amata mai i le E0 (toetoe lava o aniva fa'atafafā) i le E7 (aniva elipse lava).
E masani ona lapopo'a ma sili atu le mamafa o aniva elliptical nai lo aniva fa'ata'amilomilo. O nisi o aniva elliptical aupito tetele, e ta'ua o aniva tetele elliptical, e maua i totonu o vaega o faaputuga aniva. Atonu na fausia e ala i le tu'ufa'atasia o le tele o aniva laiti i le piliona o tausaga.
3. Aniva Fetu e Le Masani Ai
O aniva e le tutusa o aniva ia e leai se foliga mautinoa pe tutusa lelei. E masani ona mafua mai i le tuufaatasia o aniva e lua po o se fegalegaleaiga o le kalave e faalavelaveina ai lo latou fausaga. O nisi aniva e le tutusa, e pei o Ao Magellanic Lapopoa ma Ao Magellanic Laiti, e mafai foi ona avea ma aniva o loo i ai pea i le faagasologa o le fausiaina.
E ui o aniva e le masani ai e foliga mai e "le mama", ae e masani ona i ai vaega o fetu o loʻo olaola. E mafai ona i ai le tele o kesi ma le efuefu, faʻapea foʻi ma fetu talavou ma lanumoana.
4. Aneti Lenticular
O aniva lenticular, po'o aniva S0, o se ituaiga aniva e i le va o aniva fa'asolo ma aniva elliptical. E iai a latou tisiketi e tutusa ma aniva fa'asolo ae leai ni lima fa'asolo eseese. E masani ona itiiti le kesi ma le efuefu o aniva lenticular nai lo aniva fa'asolo, ae sili atu nai lo aniva elliptical. O se fa'ata'ita'iga o se aniva lenticular o le M85.
5. Aniva Fa'aitiiti
I le fa’aopoopoga i vaega autū e tolu o lo’o i luga, o lo’o i ai fo’i ni aniva ua fa’avasegaina e fa’atatau i lo latou la’ititi: aniva pupuu. O nei aniva e mafai ona avea ma aniva pupuu ellipticals, dwarf spheroids, po’o dwarf irregulars. O aniva pupuu e masani ona laiti tele o latou mamafa ma lapopo’a nai lo aniva tetele ma e masani ona ta’amilo i aniva tetele.
Mata'ituina ma Su'esu'ega o Aniva
O le matauina ma le suʻesuʻeina o aniva e maua ai ni malamalamaaga taua i le amataga, fausaga, ma le alualu i luma o le atulaulau . O vaʻai mamao e faʻavae i luga o le eleele ma le vateatea, e pei o le Hubble Space Telescope , ua maua ai ni ata mataʻina ma faʻamatalaga taua e uiga i aniva mamao. O nei faʻamatalaga e le gata ina faʻaalia ai le eseesega o aniva, ae faʻapea foʻi le auala latou te fegalegaleai ai ma le tasi ma le isi ma le alualu i luma i le aluga o taimi.
E masani ona nonofo aniva i totonu o faaputuga aniva po o ni vaega laiti o aniva. O nei faaputuga e aofia ai le sefulu i le afe o aniva ua fusifusia faatasi e le kalave. O fegalegaleaiga kalave i le va o aniva i totonu o nei faaputuga e mafai ona mafua ai ona tuufaatasia aniva pe suia le foliga ma le fausaga o aniva taʻitasi.
I'uga
O le atulaulau tele ma lilo ua tumu i le tele o ituaiga aniva eseese o foliga, lapopoa, ma uiga. Mai ni li'o tetele e o'o atu i ni elliptical filemu, e tofu lava ma ni fa'ailoilo e uiga i le auala e fegalegaleai ai fetu, kesi, ma le efuefu ma fa'agasolo ai i le faitau piliona o tausaga. O le su'esu'ega atili o aniva o le a fa'aauau pea ona tatala ai ni malamalamaga fou i le amataga ma le i'uga o le atulaulau , fa'apea fo'i ma le tu'uina mai ia i tatou o se malamalamaga loloto i lo tatou tulaga i totonu.
Faatasi ai ma tekinolosi o loo faʻaauau pea ona suia ma meafaigaluega faʻapitoa o le vateatea, o loo foliga manuia le lumanaʻi o suʻesuʻega i le vateatea. E leai se tapulaʻa i mea fou o le a faʻaauau pea ona faʻaosofia ai le fia iloa ma tuleia tuaoi o le malamalama o tagata e uiga i le atulaulau o loo tatou nonofo ai.