O le ā le uiga o le tausaga malamalama?

O le ā le uiga o le tausaga malamalama?

A oʻo mai i le vaʻaiga o fetu, o le mamao o se tasi o mea e sili ona faigata ona vaʻaia. E le pei o femalagaaʻiga i le va o aai, lea e mafai ona fuaina i kilomita, o le mamao i le va o fetu ma aniva e matuā telē lava, o lea e le mafai ai ona faʻaaogaina iunite tatou te masani ona faʻaaogaina i le Lalolagi. O le mea lea, e faʻaaogaina e saienitisi iunite faʻapitoa o le mamao e faʻamatalaina ai fua faʻatatau o le vateatea, o se tasi o ia mea o le tausaga malamalama. O le a la le tausaga malamalama, aisea e faʻaaogaina ai, ma e faʻapefea ona tatou malamalama i ai? O lenei tusiga o le a talanoaina auiliili ai nei mea.

Fa'amatalaga o le tausaga malamalama

O le tausaga malamalama o se iunite o le mamao, ae le o le taimi. O lona uiga o le mamao e malaga ai le malamalama i totonu o se avanoa i le tausaga e tasi. O le malamalama—lea e malaga i ni saoasaoa maualuluga tele—o se "fua" aoga mo le fuaina o mamao i le atulaulau.

E toatele tagata e manatu sese o le "tausaga malamalama" e faasino i se umi o le taimi. E malamalama lelei i lenei fenumiai, aua o le upu "tausaga" e tutusa ma le kalena. Peitai, i lenei faaupuga, o le "tausaga" e faaaogaina e faailoa ai le umi o le malaga a le malamalama, ae o le taunuuga o le mamao na malaga ai i lena taimi.

O le saoasaoa o le malamalama o se faavae

Ina ia malamalama i le tausaga malamalama, e manaʻomia ona tatou iloa le saoasaoa o le malamalama. I totonu o se avanoa gaogao, e malaga le malamalama i le tusa ma le:

299.792.458 mita i le sekone
pe tusa ma le 300.000 kilomita i le sekone.

O lona uiga, i le sekone e tasi, e mafai e le malamalama ona faataamilo i le Lalolagi e silia ma le fitu taimi (o le faataamilosaga o le Lalolagi e tusa ma le 40.075 km). O lenei saoasaoa o se tasi o mea e sili ona taua i le fisiki faʻaonaponei, aua e faʻatulaga ai le tapulaʻa i le saoasaoa o faʻamatalaga ma le malosi e tusa ai ma le aʻoaʻoga o le relativity.

O le ā le telē o se tausaga malamalama?

Ina ia maua le tau o le tasi le tausaga malamalama, tatou te faateleina le saoasaoa o le malamalama i le aofaiga o sekone i le tausaga e tasi.

E tasi le tausaga (pe tusa) e iai:
365 aso × 24 itula × 60 minute × 60 sekone = 31.536.000 sekone.

O lea la, o le mamao o le tausaga malamalama e tusa ma le:
300.000 km/sekone × 31.536.000 sekone = 9.460.800.000.000 km.

O lea la, 1 tausaga malamalama ≈ 9,46 tiliona kilomita.

E matuā tele lava lenei fuainumera e faigata ona malamalama i ai. Mo se faatusatusaga, o le mamao averesi mai le Lalolagi i le La e "na o le" tusa ma le 150 miliona km. O lona uiga o le tasi tausaga malamalama e tutusa ma le silia ma le 63.000 taimi o le mamao i le va o le Lalolagi ma le La.

Aiseā e fa'aaoga ai tausaga malamalama?

O le mafuaʻaga autū o le faʻaaogaina o tausaga malamalama o le faigofie lea. Afai e faʻaalia le mamao i le va o mea o le vateatea i kilomita, o le a matuā umi ma faigata ia fuainumera.

Mo se faʻataʻitaʻiga, o le fetu o Proxima Centauri (o le fetu e sili ona latalata i le La pe a mavae le La lava ia) e tusa ma le 4,24 tausaga malamalama le mamao. A faʻaalia i kilomita, e tusa ma le 40 tiliona km. O le faitauina ma le faʻatusatusaina o mamao i tiliona kilomita e manino lava e le aoga.

Faatasi ai ma le iunite o le tausaga malamalama, e faigofie ai ona mafai e le au suʻesuʻe fetu ona:
1. Fesoota'iga o mamao i le va o fetu.
2. Faatusatusa le fua i le va o mea faitino i totonu vaiaso o le vaiaso.
3. Fa'afeso'ota'i le mamao ma se manatu manaia: taimi femalagaa'i mama.

Tausaga malamalama ma le "vaai i le taimi ua tuanai"

E iai se mea manaia e masani ona ofo ai tagata: a tatou tilotilo atu i mea mamao i le lagi, o loʻo tatou toe tepa i tua i le taimi ua tuanaʻi. E mafua ona e tele se taimi e alu ai le malamalama e oʻo atu ai i o tatou mata.

Fa'ata'ita'iga:
– E tusa ma le 8 minute malamalama le mamao o le La mai le Lalolagi. O lona uiga o le susulu o le la o loʻo tatou vaʻaia nei o le foliga lea o le La i le 8 minute talu ai.
– O le Proxima Centauri e 4,24 tausaga malamalama le mamao. O lea la, ua tatou vaaia le fetu i lona tulaga sa i ai i le 4,24 tausaga talu ai.
- Andromeda Galaxy E tusa ma le 2,5 miliona tausaga malamalama le mamao. O lona uiga o le malamalama o loʻo tatou maua i aso nei na afua mai i le taimi e leʻi iai ni tagata soifua faʻaonaponei i le Lalolagi.

O le mafuaʻaga lea e galue ai telescopes e pei o ni “masini taimi” i se isi itu: o le mamao ese o le mea o loʻo matauina, o le matua foʻi lea o le malamalama tatou te vaʻaia.

E tutusa ea le tausaga malamalama ma le parsec?

E ese mai i le tausaga malamalama, e masani ona faʻaaogaina foʻi e le au suʻesuʻe fetu se isi iunite e taʻua o le parsec. O iunite uma ia e lua o le mamao, ae e eseese manatu e maua mai ai.

– Tausaga malamalama: e faʻavae i le mamao e malaga ai le malamalama i le tausaga e tasi.
– Parsec: e faʻavae i luga o se metotia e fuaina ai le tulaga o fetu e faʻaaoga ai le parallax (o se suiga i le tulaga vaaia ona o suiga i le tulimanu e matamata ai mai le taamilomilo o le Lalolagi).

O le sootaga i le va o le lua:
– 1 parsec ≈ 3,26 tausaga malamalama.

E masani ona faʻaaogaina Parsecs i lomiga faasaienisi aua e fetaui ma metotia o le fuaina o fetu. Peitaʻi, o tausaga malamalama e sili atu ona lauiloa i tagata lautele ona e faigofie ona malamalama i ai.

Faʻataʻitaʻiga o le mamao e faʻaaogaina ai tausaga malamalama

Mo se fa'ata'ita'iga, o nisi nei o fa'ata'ita'iga o mamao i tausaga malamalama:

1. O le fetu e sili ona latalata i le Solar System (Proxima Centauri): pe tusa ma le 4,24 tausaga malamalama le mamao.
2. Ogatotonu o le Milky Way Galaxy: pe tusa ma le 26.000 tausaga malamalama.
3. Lapo'a o le Milky Way Galaxy: pe tusa ma le 100.000–120.000 tausaga malamalama.
4. Andromeda Galaxy: pe tusa ma le 2,5 miliona tausaga malamalama.
5. O aniva e sili ona mamao na matauina e ni telescope faʻaonaponei e mafai ona piliona tausaga malamalama le mamao.

E ala i lenei faʻataʻitaʻiga e mafai ona tatou iloa ai o tausaga malamalama e sili atu ona "talafeagai" ai le talanoaina o mamao o le vateatea.

E tutusa ea le saoasaoa e malaga ai le malamalama i taimi uma?

O le faʻamatalaga o le tausaga malamalama e faʻatatau i le femalagaaʻi o le malamalama i totonu o se avanoa gaogao. I mea e pei o le vai, tioata, poʻo le ea, e faʻaitiitia le saoasaoa o le malamalama ona o fegalegaleaiga ma meafaitino. Peitaʻi, mo mamao i le va o fetu—lea e tele lava ina i totonu o le avanoa gaogao—o le saoasaoa o le malamalama i totonu o se avanoa gaogao o le faʻatusatusaga sili lea.

I le isi itu, i le vateatea faʻaonaponei, o mea e pei o le faʻalauteleina o le atulaulau e faigata ai le talanoaina o mamao tetele. Mo mea e matua mamao lava, o nisi taimi e faʻaaogaina ai e le au suʻesuʻe fetu ni manatu eseese e pei o le "mamao o le siitia o le vateatea" poʻo le "taimi e toe tepa ai i tua." E ui i lea, o loʻo aoga pea le tausaga malamalama o se faʻatusa faigofie.

I'uga

O lea la, o le tausaga malamalama o se iunite o le mamao e faʻaalia ai le mamao e malaga ai le malamalama i le tausaga i totonu o se avanoa gaogao. O lona tau e tusa ma le 9,46 tiliona kilomita. E fesoasoani tele lenei iunite i le faʻamatalaina o le mamao i le va o fetu ma le va o aniva e le talafeagai pe a tusia i kilomita masani. E le gata i lea, o le tausaga malamalama e tatala ai foi le malamalama mataʻina o le vaʻai i mea mamao o lona uiga o le vaʻai i o latou tulaga ua tuanaʻi, aua e tele le taimi e alu ai le malamalama e oʻo mai ai ia i tatou.

O le malamalama i le uiga o le tausaga malamalama, e lē gata ina tatou masani i se iunite fou o fuataga, ae amata foʻi ona malamalama i le lautele o le atulaulau ma lo tatou lē tāua i totonu—o se vaaiga e matuā tosina atu ai le mafaufau i le vateatea.

Taofi faamatalaga