E i ai ea se iʻuga o le atulaulau?

Pe i ai se Iʻuga o le Vateatea?

Pendahuluan

O le atulaulau o se tasi o mealilo sili ona tele o loʻo suʻesuʻeina pea e saienitisi ma faifilosofia. O fesili e uiga i le amataga o le atulaulau , lona natura, ma le mea e sili ona fenumiai ai, pe i ai se iʻuga, ua musuia ai le tele o aʻoaʻoga ma suʻesuʻega i le talafaasolopito atoa. I totonu o lenei tusiga, o le a tatou suʻesuʻeina ai manatu faasaienisi eseese pe i ai se iʻuga o le atulaulau, faʻapea foʻi ma faʻauigaga faʻafilosofia ma faʻalelotu o nei manatu.

Le Amataga ma le Fa'alauteleina o le Vateatea

Ina ia malamalama pe iai se iʻuga o le atulaulau , e tatau ona tatou amata i lona amataga. O le talitonuga sili ona taliaina faasaienisi e uiga i le amataga o le atulaulau o le Big Bang Theory . E tusa ai ma lenei talitonuga, na amata le atulaulau o se nofoaga vevela tele ma mafiafia pe tusa o le 13,8 piliona tausaga talu ai ma o loo faaauau pea ona faalauteleina e oo mai i le aso.

O le mauaina o le faʻalauteleina o le atulaulau na muai faʻailoaina e Edwin Hubble i le vaitau o le 1920. O lenei mea e laga ai se fesili taua: afai o loʻo faʻalauteleina le atulaulau , o le a le mea o le a tupu i le lumanaʻi? Pe o le a faʻaauau pea ona faʻalauteleina le atulaulau e faʻavavau, pe i ai se isi auala e mafai ona faʻamutaina ai lona iai?

Fa'aaliga e Tolu o le I'uga o le Vateatea

Ua fautuaina e saienitisi ni nai tulaga e ono iʻu ai le atulaulau. O ni tulaga autū se tolu ia:

1. O Le Liu Tele

O lenei tulaga ua taʻua foʻi o le "Heat Death." I lenei tulaga, o le a faʻaauau pea ona faʻalauteleina le atulaulau seʻia oʻo ina tufatufa tutusa uma le malosi i le tulaga o le vevela. A oʻo le atulaulau i lona tulaga maualuga o le thermodynamic, ua leai se malosi e maua mo le galuega, o lona uiga o le a oʻo le entropy i lona tulaga maualuga.

O le a iʻu ai i se vateatea matuā mālūlū ma tuufua, lea o le a feoti ai fetu uma ma e oo lava i atoma o le a iu lava ina liua i ni vaega laiti e faataapeapeina i le gaogao. I se isi faaupuga, o le a feagai le vateatea ma se oti mataʻutia ma mālūlū.

2. O Le Fa'alavelave Tele

O le Big Crunch o se tulaga lea e manumalo ai le malosi o le kalave i le malosi o le fa’alauteleina o le atulaulau. Afai e lava mea ma le malosi pogisa i le atulaulau, o le kalave o le a iu lava ina mafua ai ona taofia le fa’alauteleina o le atulaulau ma amata ona mimilo. O le a toe pa’ū le atulaulau i totonu ia te ia lava, ma toe fo’i atu i se tulaga mafiafia ma vevela tele, e tutusa ma tulaga i le taimi o le Big Bang. O lenei talitonuga, e ui ina manaia, ae o lo’o manatu nei e itiiti sona ono tupu ona o lo’o fa’atupula’ia fa’amaoniga o lo’o fa’ailoa mai ai o lo’o fa’atupula’ia le saoasaoa o le fa’alauteleina o le atulaulau.

3. O Le Malaga Tele

O lenei tulaga e aofia ai se malosiaga lilo e taʻua o le malosiaga pogisa, lea e manatu o loʻo faʻavavevaveina le faʻalauteleina o le atulaulau. I se tulaga o le Big Rip, o le malosiaga pogisa o le a iu lava ina matua malosi lava ma o le a faatoilaloina isi malosiaga uma e fusifusia faatasi ai mea. O le a mafua ai ona vaeluaina aniva, fetu, paneta, ma e oʻo lava i atomu ma vaega subatomic. I le iuga, o le taimi lava ia o le a malepelepe i se faʻaumatiaga atoa.

O le Matafaioi a le Malosiaga Pogisa ma le Matāupu Pogisa

O le malosiaga pogisa o se tasi o vaega sili ona lilo o le vateatea faʻaonaponei ma e manatu o le mea autu lea e faʻavavevaveina ai le faʻalauteleina o le atulaulau. E le o malamalama lelei i lona fausaga, ae o loʻo galulue malosi saienitisi e suʻe nisi faʻamatalaga.

Ae o le mea pogisa, i le isi itu, e taua tele lona sao i le fa'atulagaina o le fausaga o le atulaulau. E ui e le vaaia ma e le mafai ona iloa le mea pogisa e ala i le ave o le eletise, ae o lona aafiaga i le kalave e matua vaaia lava i le matauina o aniva ma faaputuga o aniva.

O le fegalegaleaiga i le va o le malosiaga pogisa ma le mea pogisa o se mea taua tele lea e maua ai se malamalamaaga i le lumanaʻi o le atulaulau. Pe o le paleni o le kalave ma le malosiaga pogisa o le a taitai atu ai i se Big Freeze, se Big Crunch, poʻo se Big Rip o le taulaʻiga lea o le tele o suʻesuʻega.

Fa'auigaga Fa'afilosofia ma Fa'alelotu

O mafaufauga faasaienisi e uiga i le iuga o le atulaulau e tele ni aafiaga faafilosofia ma faalelotu. Muamua, o le manatu e faapea atonu e leai se iuga po o se iuga o le atulaulau i se tasi o vaaiga tetele e laga ai ni fesili loloto e uiga i le uiga o le olaga ma le natura o le taimi.

Mai se vaaiga fa'alelotu, e eseese manatu o lotu eseese i le amataga ma le i'uga o le atulaulau. Mo se fa'ata'ita'iga, i tū ma agaifanua Kerisiano ma Isalama, e iai le talitonuga i Aso e Gata ai ma se foafoaga fou e le Atua. I se fa'atusatusaga, o nisi tū ma agaifanua Puta ma Hinitū e va'ai i le atulaulau o se ta'amilosaga e le gata o le fanau mai ma le oti.

I'uga

O le taliina o le fesili pe o le a i ai se iʻuga o le atulaulau e taʻitaʻiina ai i tatou i lalo i se apefaʻi loloto o manatu faasaienisi, e lagolagoina e le tele o aʻoaʻoga o le fisiki faʻaonaponei ma le vateatea. Pe o le a faʻamutaina e le atulaulau lona olaga i se Big Freeze, o se Big Crunch, o se Big Rip, pe o se auala tatou te leʻi malamalama i ai o loʻo tumau pea o se fesili e valaʻaulia ai nisi suʻesuʻega. O isi suʻesuʻega e uiga i le malosiaga pogisa, mea pogisa, ma le natura autu o le vateatea-taimi lava ia o le a avea ma ki i le malamalama i le iʻuga mulimuli o lo tatou vateatea. E tusa lava po o le a le tali, o lenei sailiga o le a taʻitaʻia ai i tatou i ni malamalamaaga loloto i le atulaulau ma le tulaga o tagata i totonu.

Taofi faamatalaga