Mataupu tau si'osi'omaga mai se vaaiga fa'a-antropolo

Mataupu Tau Siosiomaga mai se Va'aiga Fa'aletagata

O mataupu tau si'osi'omaga e matuā tāua ma tāua tele ona o lo latou a'afiaga tele i le soifuaga o tagata ma le si'osi'omaga atoa. E ui o le tele o talanoaga e uiga i le si'osi'omaga e masani ona fa'alatalata mai se va'aiga fa'asaienisi, tamaoaiga, po'o faiga fa'apolokiki, ae o se va'aiga fa'aletagata e ofoina mai ai fo'i le tele o malamalamaga e tutusa le tāua. O le fa'aletagata, o le su'esu'ega atoatoa o le atina'eina o tagata, aganu'u, ma agafesootai, e mafai ai ona tatou malamalama i mataupu tau si'osi'omaga i totonu o se tulaga lautele ma le fesoota'iga i le va o tagata ma le natura.

Sootaga i le va o Tagata ma le Siosiomaga: O se Iloiloga Faasolopito

O le suʻesuʻega o tagata soifua e maua ai se faʻamaumauga faʻasolopito mauoa o le auala na fegalegaleai ai tagata ma o latou siosiomaga mo le faitau afe o tausaga. Talu mai aso anamua, ua fetuʻunaʻi tagata i o latou siosiomaga e ala i auala eseese e pei o le tulimanu, aoina o meaʻai, ma faʻatoʻaga. O le vaitaimi o faʻatoʻaga, lea na amata pe tusa ma le 10.000 tausaga talu ai, na faʻailogaina ai se suiga tele i le va fealoaʻi a tagata ma le natura. O metotia faʻatoʻaga muamua e pei o le faʻasūsūina ma le fesuiaʻi o faʻatoʻaga o ni faʻataʻitaʻiga o fetuʻunaʻiga a tagata i le siosiomaga lea na mafai ai e tagata ona tuputupu aʻe ma manuia.

Peita’i, fa’atasi ai ma le atina’eina o tekinolosi ma le fa’alauteleina o pisinisi, ua amata ona fa’aalia e le fegalegaleaiga a tagata ma le siosiomaga ni fa’ailoga o le soona fa’aaogaina o mea. O a’afiaga leaga e pei o le fa’aleagaina o vaomatua, fa’aleagaina o le vai ma le ea, ma le fa’aumatia o ituaiga eseese o meaola o nisi ia o fa’afitauli tau si’osi’omaga ua tula’i mai ona o galuega le tumau a tagata. O le Anthropology e maua ai se fa’avae mo le iloiloina o le auala na saofagā ai aganu’u ma sosaiete eseese i, ma mafatia ai i, le fa’aleagaina o le si’osi’omaga.

FAITAU FOI  Su'esu'ega o le lauga ma le fausiaina fa'aagafesootai o le mea moni

Va'aiga Fa'aleaganuu

E tofu lava le sosaiete ma lana auala tulaga ese e vaʻai ai ma fegalegaleai ai ma le siosiomaga. Mo se faʻataʻitaʻiga, e masani ona i ai i tagata moni se vaʻaiga atoatoa ma paia i le natura. Latou te manatu o i latou lava o se vaega taua o le natura ma e iai a latou talitonuga ma faiga e faaaloalo ai i le siosiomaga. Mo se faʻataʻitaʻiga, o ituaiga i le Amazon e iai a latou sauniga ma aga masani e fesoʻotaʻi ma taamilosaga faalenatura ma le faʻasaoina.

I se faatusatusaga, o sosaiete fa'apisinisi fa'aonaponei e masani ona va'ai i le natura o se punaoa e fa'aaogaina mo le manuia tau tamaoaiga. O lenei manatu e manino lava i le fa'aaogaina o fanua, tekinolosi, ma faiga fa'avae a le malo, lea e masani ona fa'amamafa ai le fa'ateleina o le fa'aaogaina o punaoa fa'alenatura e aunoa ma le mafaufau i aafiaga i le siosiomaga i se taimi umi. O lenei vaaiga fa'aleaganuu e a'afia ai le auala tatou te taulimaina ai mataupu tau le siosiomaga ma fuafua ai faiga ma faiga fa'avae e fa'atinoina e foia ai.

Ethnoecology: Malamalama i le Malamalamaaga Fa'aleaganuu

O le Ethnoecology o se lala o le anthropology e suʻesuʻeina pe faʻapefea ona malamalama nuʻu masani i o latou siʻosiʻomaga ma pe faʻapefea ona faʻaaogaina lenei malamalama mo le puipuiga o le siosiomaga. O lenei malamalama faʻalotoifale, e masani ona taʻua o le "malamalama faʻa-siʻosiʻomaga masani" (TEK), o le faʻaputuga o augatupulaga o faiga masani ma se malamalamaga loloto i lo latou siʻosiʻomaga i le lotoifale.

Mo se faʻataʻitaʻiga, o nuʻu moni i le Pasefika i Saute o loʻo i ai a latou metotia faʻaonaponei mo le puleaina o punaoa o le gataifale, e pei o faigafaiva gafataulimaina e ala i le faʻaaogaina o meafaigaluega masani ma le fesuiaʻi o sone fagota. O nei faiga ua leva ona faʻamaonia e maua ai faʻataʻitaʻiga e mafai ona tuʻufaʻatasia i fuafuaga faʻaonaponei mo le puipuiga ma le puleaina gafataulimaina o punaoa.

FAITAU FOI  Mea e aʻafia ai le aganuʻu a se sosaiete

O le Aafiaga o le Lalolagi Atoa i le Siosiomaga i le Lotoifale

Ua aumaia e le lalolagi atoa ni suiga tetele i le auala e fegalegaleai ai sosaiete ma o latou siosiomaga. O fefaatauaiga faavaomalo, le vave o le fausiaina o taulaga, ma le gaosiga o pisinisi ua suia ai laufanua o le siosiomaga i le lalolagi atoa. E ui o nisi aafiaga e mafai ona lelei, e pei o le faateleina o le avanoa i tekinolosi lanumeamata, ae o le tele foi e iai ni aafiaga leaga tetele.

Mai se vaaiga fa'aletagata, e taua le mafaufau i le auala e a'afia ai e le lalolagi atoa nu'u, aemaise lava i le leiloa o fanua, fa'aleagaina o vaomatua, ma le fa'aleagaina o le siosiomaga. Mo se fa'ata'ita'iga, e tele kamupani fa'avaomalo e fa'aaogaina puna'oa fa'alenatura i atunu'u tau atia'e, e masani lava e aunoa ma le mafaufau i aafiaga umi i le siosiomaga ma nu'u. O lenei mea e le gata ina fa'aleagaina ai le siosiomaga ae e masani fo'i ona i'u ai i le leiloa o le fa'asinomaga fa'aleaganuu taua ma le malamalama fa'aleaganuu.

Fa'afouga ma Fetuunaiga Fa'aagafesootai

I totonu o nuʻu i le lalolagi atoa, e mafai ona tatou vaʻaia le tele o faʻataʻitaʻiga o le faʻafouga faʻaagafesootai ma le fetuʻunaʻiga faʻaleaganuu i luʻitau o le siosiomaga. E masani ona maua e nuʻu ni auala fatufatuaʻi ma gafataulimaina e foia ai o latou faʻafitauli. Mo se faʻataʻitaʻiga, i nisi vaega o Aferika, ua atiaʻe e faifaʻatoʻaga ni faiga faʻatoʻaga e faʻapipiʻi ai meaʻai ma laʻau e faʻaleleia atili ai le lafulemu o le eleele ma faʻaitiitia ai le soloia o le eleele.

I Initia, o taumafaiga a nuʻu e faʻasaoina vaitafe ua faʻaleagaina e ala i le faʻamamāina ma le toe faʻaleleia o le siʻosiʻomaga ua faʻaalia ai le manuia tele. O nei mea fou ua faʻaalia ai o fetuunaiga faʻalotoifale e faʻamalosia e le malamalama ma faiga faʻaleaganuʻu e mafai ona ofoina atu ni fofo tumau ma lelei mo faʻafitauli tau siʻosiʻomaga.

FAITAU FOI  O le aʻoaʻoga o le evolusione o le tagata e tusa ai ma le antropology

Luʻitau ma Avanoa i Suʻesuʻega o le Anthropology o le Siosiomaga

O se tasi o luʻitau sili i le suʻesuʻega o le siosiomaga o le faʻatalanoaina lea o le lavelave o fegalegaleaiga a tagata ma le siosiomaga i tulaga eseese faʻaleaganuu. E manaʻomia se auala atoatoa ma faʻapitoa e malamalama ai i le auala e fesoasoani ai fegalegaleaiga faʻaagafesootai, tamaoaiga, faʻapolokiki, ma aganuʻu i mataupu tau le siosiomaga. O le faʻaaogaina o auala fetuʻunaʻi ma auai e taua tele foʻi mo le aofia ai o nuʻu i suʻesuʻega ma le faia o faʻaiuga.

Peita’i, e ui i nei lu’itau, e tele fo’i avanoa. O le su’esu’ega o le anthropology o le siosiomaga e mafai ona maua ai ni malamalamaga taua e mafai ona fa’aaogaina e atiina ae ai ni faiga fa’avae ma ni faiga fa’atino e sili atu ona aofia ai ma gafataulimaina. E le gata i lea, e mafai e le anthropology ona faia se sao taua i a’oa’oga ma le fa’alauiloaina o le taua o le puipuia o le siosiomaga mai se va’aiga fa’aleaganuu.

I'uga

I luma o mataupu tau siʻosiʻomaga o loʻo faʻatupulaʻia pea le faigata, o se vaaiga faʻale-tagata e maua ai ni malamalamaga taua i le auala e vaʻai ma fegalegaleai ai tagata ma o latou siʻosiʻomaga. E ala i se malamalamaga loloto i le talafaasolopito o tagata, aganuʻu, ma le malamalama masani, e mafai ona tatou mauaina ni auala fou ma gafataulimaina e foia ai luʻitau tau siʻosiʻomaga. O le faʻataʻitaʻiga faʻale-siʻosiʻomaga e le gata e uiga i le malamalama i le va o tagata ma le natura, ae faʻapea foʻi i le sailia o auala i se lumanaʻi e sili atu ona fealofani i le va o le lua. E ala i le faʻatauaina ma le aʻoaʻoina mai faiga masani ma le malamalama, ma le tuʻufaʻatasia o mea fou faʻaagafesootai gafataulimaina, e mafai ona tatou fausia se lumanaʻi e sili atu ona lelei ma gafataulimaina mo tagata uma.

Taofi faamatalaga