Fa'ata'ita'iga Fa'afoma'i ma lona Fa'aaogaina i le Tulafono
O le suʻesuʻega faʻasaienisi o se lala o le saienisi faʻasaienisi e aofia ai le faʻaaogaina o mataupu faavae ma auala o le suʻesuʻega faʻaletino i tulaga faʻaletulafono. O lenei matāʻupu e masani ona faʻaaogaina e fesoasoani ai i le faʻailoaina o tagata taʻitoʻatasi ua maliliu i tulaga faigata ona iloa, e pei o afi, pala o tino, poʻo tulaga e naʻo ponaivi o totoe. O lenei tusiga o le a otootoina ai le faʻamatalaga, auala, ma faʻaaogaina o le suʻesuʻega faʻasaienisi i tulaga faʻaletulafono eseese.
Fa'amatalaga ma le Talafaasolopito o le Anthropology Fa'asaienisi
E afua mai le suʻesuʻega faʻasaienisi o tagata mai le tuʻufaʻatasiga o le suʻesuʻega faʻaletino ma le suʻesuʻega faʻasaienisi. I aso ua mavae, na atiaʻe le saienisi ona o le manaʻoga e malamalama i suiga eseese o le tino o tagata, e ala i le suʻesuʻeina o toega o tagata i tulaga faʻasolopito ma aso nei. I le seneturi lona 19, na amata ai ona faʻaaogaina tagata suʻesuʻe faʻaletino i suʻesuʻega solitulafono e faʻailoa ai tagata e le o iloa. O mataupu e pei o fasiotiga tagata ma faʻalavelave tetele na mafua ai ona atiina ae ni auala fou e faʻaaogaina ai le malamalama i le olaga o tagata.
Metotia Fa'asaienisi Fa'afoma'i
O le auala e faʻaaogaina i suʻesuʻega faʻasaienisi e aofia ai le suʻesuʻeina o ponaivi o tagata e iloa ai uiga faaletino o le tagata ua aʻafia. O nisi o laʻasaga autū ma auala i suʻesuʻega faʻasaienisi e aofia ai:
1. Fa'ailoaina Fa'aletino: O lenei faiga e aofia ai le fuafuaina o tausaga o le tagata ua a'afia, itupa, tupu'aga fa'ale-aganu'u, ma le maualuga e fa'atatau i ponaivi na maua. Mo se fa'ata'ita'iga, e mafai e le ponaivi o le suilapalapa ona tu'uina atu ni fa'ailoilo i le itupa, ae mafai ona fa'aogaina le femur e fuafua ai le maualuga.
2. Su'esu'ega o Manu'a: E su'esu'e e le au su'esu'e fa'apitoa i ponaivi mo fa'ailoga o manu'a po'o manu'a. E aofia ai gaugā o ponaivi, manu'a i fana, po'o isi fa'ailoga o sauāga. O nei fa'amatalaga e mafai ona maua ai ni fa'ailoilo i le mafua'aga o le maliu.
3. Fuafuaina o le Taimi e Maliu ai: O le suʻesuʻeina o le tulaga o ponaivi ma aano o loʻo siomia ai e mafai ona fesoasoani e iloa ai le taimi na maliu ai se tagata. O nei metotia e aofia ai le auʻiliʻiliga o le pala ma le faʻatulagaina o le radiocarbon.
4. Toe Fausiaina o Foliga: I nisi tulaga, e galulue faʻatasi ai le au suʻesuʻe faʻasaienisi ma tusiata faʻasaienisi e toe fausia le foliga o le tagata ua aʻafia e faʻavae i luga o le ulupoo. E mafai ona fesoasoani lea e iloa ai tagata ua aʻafia e le o iloa.
5. DNA Fa'asaienisi: E ui e le o se vaega patino o su'esu'ega fa'asaienisi, ae e masani ona fa'aaogaina le DNA fa'asaienisi fa'atasi ma su'esu'ega fa'asaienisi mo le fa'ailoaina o tagata ta'ito'atasi.
Talosaga i le Tulafono
E lautele fa'aoga o le antropology fa'amasino i tulaga fa'aletulafono eseese:
1. Mataupu Tau Solitulafono: I mataupu o le fasioti tagata po o le sauā e aofia ai tino e le mafai ona iloaina, e fesoasoani le au suʻesuʻe i aganuʻu i le faʻailoaina o tagata ua aʻafia, malamalama i le mafatiaga na oo i ai, ma le tuʻuina atu o faʻamatalaga e mafai ona faʻaaogaina i faʻagasologa faaletulafono.
2. Mala Tele: I faʻalavelave e pei o mafuiʻe, tsunami, poʻo faʻalavelave tau vaalele, e taua tele le faʻailoaina o tagata ua aʻafia mo le faʻagasologa o le toe faʻaleleia ma le mautinoa faaletulafono. E masani ona aofia ai tagata suʻesuʻe faʻapitoa i tagata i vaega tali atu i faʻalavelave faʻafuaseʻi e faʻailoa ai tagata ua aʻafia.
3. Suʻesuʻega Faʻalemalo: E faʻaaogaina foʻi le suʻesuʻega faʻalelotu i mataupu faʻalemalo, e pei o suʻesuʻega o tuugamau tetele poʻo mataupu o tagata ua leiloa. I atunuu o loʻo feagai ma feeseeseaiga poʻo sauaga a le setete, e fesoasoani tagata suʻesuʻe faʻalelotu e faʻaalia mea moni faʻasolopito ma tuʻuina atu le faʻamasinoga tonu mo aiga o tagata ua aʻafia.
4. Faamasinoga o Aia Tatau a Tagata: I totonu o faamasinoga o aia tatau a tagata, e taua tele le matafaioi a tagata suʻesuʻe i mataupu tau tagata i le tuʻuina atu o faʻamaoniga faaletino o mea sauā na faia. E masani ona faʻaaogaina nei faʻamaoniga e molia ai i latou na faia solitulafono taua ma faiga sauā faʻasolosolo.
5. Faaaogāina o Tekonolosi Fa'aonaponei: Faatasi ai ma le alualu i luma o tekinolosi, ua fa'aogaina nei e le au su'esu'e fa'asaienisi o tagata ni meafaigaluega ma ni auala fa'aonaponei e pei o le CT scans, 3D imaging, ma polokalama faakomepiuta e au'ili'ili ai fa'amaumauga e fa'aleleia atili ai le sa'o ma le lelei o le fa'ailoaina ma le au'ili'iliga.
Fa'alavelave ma Lu'itau
E pei o isi matā'upu, o le su'esu'ega fa'asaienisi o tagata e feagai ma fa'afitauli ma lu'itau eseese. O le mafai ona tu'uina atu le fa'ailoaina sa'o ma le au'ili'iliga loloto e masani ona fa'atapula'aina e tulaga o le siosiomaga i fafo e pei o le tulaga o le pala, fa'aleagaina fa'amekanika o ponaivi, ma le a'afia i elemene. O isi lu'itau e aofia ai le mana'omia o tomai fa'apitoa ma tapula'a o tekinolosi i nisi tulaga.
I nisi o eria, e iai foʻi mataupu tau amio ma aia tatau a tagata e tatau ona mafaufau i ai. Mo se faʻataʻitaʻiga, i le tulaga o le eliina o tuugamau tetele i nofoaga o feteʻenaʻiga, e taua tele le galulue faʻatasi ma nuʻu ma le aganuʻu e faʻamautinoa ai o loʻo faia faiga faʻamasino ma le faʻaeteete ma le faaaloalo.
Sao i le Saienisi ma le Sosaiete
E lē gata ina maua e le suʻesuʻega faʻasaienisi faʻapitoa le aogā i tulaga faʻaletulafono ae faia ai foʻi ni sao taua i le alualu i luma o le saienisi. O suʻesuʻega i lenei matāʻupu e faʻaleleia atili ai lo tatou malamalama i suiga faʻaletino o tagata, fetuʻunaʻiga faʻale-kenera, ma mamanu o mafatiaga i totonu o tagata soifua.
I le tulaga lautele, o le galuega a tagata suʻesuʻe i tagata o le lalolagi e iai sona aafiaga tele i le faamasinoga tonu ma aia tatau a tagata. I le faailoaina o tagata na aafia i sauaga, i feteenaiga ua mavae ma solitulafono i aso nei, o nei tagata tomai faapitoa e fesoasoani e aumaia le faaiuga ma le faamasinoga tonu i aiga o tagata na aafia ma faamautinoa le tali atu o i latou na faia solitulafono.
I'uga
O le suʻesuʻega faʻasaienisi o tagata o se matāʻupu e tuʻufaʻatasia ai metotia faʻasaienisi ma faʻaoga faʻaletulafono taua. Mai mataupu tau solitulafono i faʻalavelave tetele, o le aʻafia o tagata suʻesuʻe faʻasaienisi o tagata o le lalolagi e taua tele i le faʻailoaina o tagata ua aʻafia ma le malamalama i mafuaʻaga o latou maliu. I le faʻaaogaina o metotia faʻapitoa o le suʻesuʻeina o ponaivi ma le galulue faʻatasi ma isi matāʻupu, o loʻo faʻaauau pea ona alualu i luma le matāʻupu ma faia ni sao taua i le faʻamalosia o le tulafono ma le alualu i luma o le saienisi. O luʻitau o loʻo feagai ma i latou e le faʻaitiitia ai le taua o a latou galuega, ae o loʻo faʻamamafaina ai le lavelave ma le taua o se auala tuʻufaʻatasi e malamalama ai i le faʻailoaina o tagata ma le sailia o le faʻamasinoga tonu.