Pepa mō te Ahupūngao Hou
Ko te ahupūngao hou he peka o te pūtaiao e ngana ana ki te mārama ki ngā mātāpono matua e whakahaere ana i te ao whānui mā te tūhura i ngā āhuatanga i ngā tauine iti rawa me ngā tauine nui rawa. He rerekē ki te ahupūngao tawhito, e whakawhirinaki nui ana ki ngā ture nekehanga e taea te matapae e ai ki tā Newton i whakaahua me ngā mātāpono thermodynamic i whakatūria i te rautau 19, ka rukuhia e te ahupūngao hou ngā ao o te miihini irahiko me te whanaungatanga. Ko te whāinga o tēnei pepa he whakarato i tētahi tirohanga whānui o ēnei pou matua e rua, he matapaki i ngā kitenga nui, me te whakamārama i ngā rangahau tonu me ōna pānga pea.
Hangarau Quantum
Ko te miihini irahiko te anga ariā e whakaahua ana i te whanonga o ngā matūriki i ngā tauine ngota me ngā tauine iti-atomika. Ko tētahi o ōna wehenga taketake mai i te miihini matarohia ko te ariā o te takirua ngaru-matūriki. Nā Louis de Broglie i whakaaro, ko te takirua ngaru-matūriki e kī ana ko ngā matūriki pēnei i ngā irahiko he whakaatu i ngā āhuatanga rite-ngaru me te rite-matūriki i runga i ngā āhuatanga whakamātautau.
Te Mātāpono o te Heisenberg Correctional
Ko te Mātāpono Korekore a Werner Heisenberg tētahi o ngā tūāpapa o te miihini irahiko. E kī ana kāore e taea te ine tika i ētahi takirua āhuatanga ā-tinana, pērā i te tūranga me te nekehanga, i te wā kotahi. Ko te tika ake o te ine i tētahi āhuatanga, ko te iti ake o te mōhiotia o tētahi atu. E wero ana tēnei mātāpono i te āhua whakatau o te miihini matarohia, ā, e whakanui ana i te āhua tūponotanga o ngā pūnaha irahiko.
Taupokitanga me te Whakararuraru
Ko te tūhonohonotanga ko te ariā ka taea e te pūnaha irahiko te noho i roto i ngā āhua maha i te wā kotahi. Mā tēnei mātāpono ka puta te āhuatanga o te hononga irahiko, arā, ka honoa ngā matūriki e rua, neke atu rānei, kia pā tonu ai te āhua o tētahi ki te āhua o tētahi atu, ahakoa te tawhiti e wehe ana i a rātou. I rongonui a Albert Einstein ki tēnei hei "mahi whakamataku i tawhiti," ahakoa kua whakamanahia e ngā whakamātautau.
Anga Tikanga
Te Whārite a Schrödinger
Nā Erwin Schrödinger i whakawhanake tētahi whārite ngaru e whakaahua ana i te āhua o te pūnaha matūriki o tētahi pūnaha ā-tinana e huri haere ana i te wā. He mea nui te Whārite a Schrödinger hei matapae i te whanonga me te taunekeneke o ngā matūriki. Mā ngā otinga o tēnei whārite ka kitea he matūriki i tētahi āhua motuhake, e whakaatu ana i te āhua tūponotanga o te miihini matūriki.
Ariā Mara Ianuma
Ka whakawhānuihia e te Ariā Mara Kuantum (QFT) te tikanga matūriki ki ngā mara, ka whakaarohia ngā matūriki hei āhua whakahihiri o te mara kei raro. Ka angitu te whakakotahi i te whanaungatanga motuhake me te tikanga matūriki, ka whakarato i te turanga mō te Tauira Paerewa o te ahupūngao matūriki. Ka whakamāramahia e te Tauira Paerewa e toru o ngā kaha taketake e whā o te taiao: te hikohiko, te ngoikore, me te kaha karihi, engari kāore e whakauru i te kaha ā-papa.
Nga hononga
I hurihia e Albert Einstein te ahupūngao me āna ariā o te Whakawhanaungatanga Motuhake me te Whānui, ā, i tino whakarerekētia ai tō tātou māramatanga ki te wāhi, te wā, me te kaha ā-papa.
Relativity Motuhake
I whakaputaina i te tau 1905, i whakaurua e te Special Relativity te ariā he rite tonu ngā ture o te ahupūngao mō ngā kaimātakitaki katoa e neke ana i roto i te nekehanga ōrite. Ko tētahi o ngā whakakitenga nui ko te tere o te mārama i roto i te korehau he pumau, ā, he motuhake i te nekehanga o te pūtake mārama, o te kaimātakitaki rānei. Nā tēnei i hua ake ai te ariā he hononga te wāhi me te wā, ā, ka hangaia he hononga whā-ahu e mōhiotia ana ko te wā-wāhi.
Whanaungatanga Whanui
I te tau 1915, i whakaaturia e Einstein te Ariā Whānui o te Whakawhanaungatanga, e whakaahua ana i te kaha ā-papatipu ehara i te mea he kaha, engari he piko o te wā-ā-wāhi i puta mai i te papatipu me te pūngao. Ka meinga e ngā mea nunui te piko o te wā-ā-wāhi, ā, ko tēnei piko te mea e whakahau ana i te nekehanga o ngā mea, he whakaaro rongonui i whakaaturia e te piko o te mārama mai i tētahi whetu tawhiti e karapoti ana i te rā, i whakaūtia i te wā o te korōtanga o te rā i te tau 1919.
Te Whakawhitinga o te Hangarau Irahiko me te Whakawhanaungatanga
Ko tētahi o ngā wero nui rawa atu o te ahupūngao hou ko te whakataurite i ngā mātāpono o te miihini irahiko me ngā mātāpono o te whanaungatanga whānui. Ko te kaha ā-papatipu irahiko, tae atu ki ngā ariā pēnei i te ariā aho me te kaha ā-papatipu irahiko koropiko, e whai ana ki te whakawhanake i tētahi ariā irahiko e whakauru ana i ngā mātāpono kaha ā-papatipu. Heoi anō, kei te uaua tonu te kimi i tētahi ariā kua whakaaetia katoatia mō te kaha ā-papatipu irahiko.
Ngā Kitenga me ngā Whakamātautau Hira
Te Higgs Boson
He whakatutukitanga nui te kitenga o te Higgs boson i te CERN's Large Hadron Collider i te tau 2012. I whakaūtia te noho o te mara Higgs, e homai ana te papatipu o ngā matūriki. Nā tēnei kitenga i whakamana te wāhanga whakamutunga kāore anō kia whakaūtia o te Tauira Paerewa, ahakoa i whakatuwherahia he pātai hou mō te ahupūngao matūriki.
Ngaru Gravitational
I te tau 2015, i kitea tuatahitia e te Laser Interferometer Gravitational-Wave Observatory (LIGO) ngā ngaru ā-pūngao mō te wā tuatahi. Ko ēnei ngaru i roto i te wā-ā-wāhi, i matapaetia e te General Relativity, ka puta mai i ngā huihuinga kino pērā i te hanumitanga o ngā pōro pango, ngā whetu niutron rānei. Nā tēnei kitenga i whakatuwhera he huarahi hou mō te mātakitaki i te ao whānui, hei tāpiri i ngā tikanga tuku iho e hangai ana ki te irahiko hikohiko.
Te Rangahau me ngā Pānga e Haere Tonu Ana
Mahinga pouri me te Pungao pouri
Tata ki te 95% o te ao tūroa he mea tito mai i te mea pōuri me te pūngao pōuri, kāore e taunekeneke ki ngā kaha hikohiko, ā, mā roto noa i ngā pānga ā-papa ka kitea ai. Te āhua nei ko te mea pōuri te tūāpapa mō ngā tupuni whetu, ko te pūngao pōuri ia te mea e akiaki ana i te tere o te horapa o te ao tūroa. Ko te mārama ki ēnei wāhanga ngaro he mea nui rawa atu i roto i te ahupūngao o ēnei rā.
Te Utu Whakaraupapa
Ka whakamahia e te rorohiko matihiko ngā mātāpono o te taupatupatu me te honohono hei mahi i ngā tataunga i ngā tere e hira ake ana i ngā rorohiko tawhito mō ētahi mahi. Kei ēnei taputapu te kaha ki te huri i ngā mara mai i te whakamunatanga ki te pūtaiao rauemi.
Te Rapunga mō ngā Ariā Kotahi
Ko te rapunga mō tētahi Ariā o Ngā Mea Katoa (TOE) e whakakotahi ana i ngā kaha taketake katoa, tae atu ki te kaha ā-papa, kei te whakahihiko tonu i ngā tohunga ahupūngao ariā. Ko te ariā aho, e kī ana he "aho" kotahi-ahu ngā matūriki, kaua ki ngā mea rite ki te ira, he kaitono matua. Heoi, he anga pāngarau tonu kāore anō kia whakamanahia mā te whakamātautau.
Whakamahinga Mahi
Nā ngā mātāpono o te ahupūngao hou i ara ake ai ngā whanaketanga hangarau pēnei i ngā haurua-ira, ngā taiaho, me te whakaahua aukume (MRI). He mea nui te mārama ki te miihini irahiko i roto i te whanaketanga o te hikohiko moroiti, koinei te pūtake o te hangarau hou.
Opaniraa
Nā te ahupūngao hou, mā roto i ngā anga o te miihini irahiko me te whanaungatanga, kua tino hurihia tō tātou māramatanga ki te ao whānui. Mai i ngā matūriki iti rawa ki ngā whānuitanga o te wāhi-wā, ka werohia e ēnei ariā tō tātou tirohanga ki te mooni, ā, ka panaia ngā rohe o te mātauranga tangata. Ahakoa e whakaū ana ngā kitenga nui pēnei i te Higgs boson me ngā ngaru ā-pūngao i te pakari o ngā hanganga ariā hou, he maha ngā pātai kāore anō kia whakautua. Ko te rapu tonu ki te mārama ki te mea pōuri, te pūngao pōuri, me te whakawhanake i tētahi ariā kotahi e whakataurite ana i te miihini irahiko me te ā-pūngao, e tohu ana i te rohe o te pūtaiao ā-tinana. Mā te mahi pera, ehara i te mea ka hohonu ake tō tātou māramatanga ki te ao whānui engari ka whakatuwhera hoki i te ara mō ngā auahatanga hangarau ka taea te hanga anō i tō tātou heke mai.
