Te Kaha o te Hononga me te Piringa
Ko te kaha piripono he kaha kukume i waenga i ngā ngota i roto i tētahi matū ōrite, ko te kaha kukume i waenga i ngā ngota o tētahi matū kāore i te ōrite e kiia ana ko te Kaha Piripono. Hei tauira, ka ringihia e tātou te wai ki roto i tētahi karāhe. Ka puta te piripono ina kukume ngā ngota wai tetahi ki tetahi, ko te piripono ia ka puta ina kukume ngā ngota wai me ngā ngota karāhe tetahi ki tetahi.
Koki whakapā
I mua i te ako i te ariā o te Āpitihanga, ka mārama tuatahi tātou ki te awe o te kaha piri me te kaha piri ki te āpitihanga. Hei tauira, ka arotakehia e tātou te wai i roto i te karāhe. Ina kaha ake te kaha piri o te ngota wai i te kaha piri (te kaha kukume i waenga i te ngota wai me te ngota karāhe) ka hanga te mata wai i tētahi piko whakarunga. Ko tētahi tauira o tēnei take ko te wā kei roto te wai i te karāhe. I te nuinga o te wā, e kīia ana ka mākū te mata o te karāhe i te wai. I tētahi atu taha, ki te kaha ake te kaha piri, ka piko te mata o te wai ki raro. Hei tauira, ina kei roto te mercury i te karāhe.
Ko te koki i hangaia e te kōpiko ka kiia ko te koki whakapā. Ina teitei ake te kaha piri o te wai i te kaha piri, ko te koki whakapā i hangaia he iti iho i te 90.o (pikitia a). I tetahi atu taha, ki te teitei ake te kaha piri i te kaha piri wai, ka nui ake te koki pa i hangaia i te 90o (pikitia b). He uaua te tatau i ngā kaha piri me ngā kaha honohono i roto i te ariā, engari ka taea te ine i ngā koki whakapā. He aha te pānga ki te capillarity?
Ariā o te kaha o te toto
Mena he nui ake te kaha piri o te wai i te kaha piri, ka piko te mata o te wai ki runga. Ina whakauruhia he ngongo angiangi, he paipa rānei (he paipa he iti ake te whānui i te ipu), ka piki te wai i roto i te ipu mā roto i te pou paipa. Nā te mea ka mahi te kaha o te kumetanga mata katoa i te pakitara o te ngongo ki runga. Ko te teitei mōrahi ka taea e te wai te whakatutuki ko te wā e ōrite ana te kaha kumetanga mata ki te taumaha o te wai i roto i te paipa. Nō reira, ka taea anake e te wai te piki ki te teitei ina taurite te kaha kumetanga mata ki te taumaha o te wai i roto i te paipa.

I tetahi atu taha, ki te nui ake te kaha piri i te kaha piri o te wai, ka piko te mata o te wai ki raro. Ina whakauruhia he ngongo angiangi, he paipa rānei (he paipa he iti ake te diameter i te ipu), ka hanga he wāhanga o raro o te wai (tirohia te pikitia i raro nei).
Ko tēnei pānga e mōhiotia ana ko te capillary, ā, ko te paipa angiangi e kiia ana ko te ngongo capillary. Kia maumahara ko ō tātou oko toto iti rawa ka taea hoki te kī he paipa capillary nā te mea ka puta te rere o te toto i roto i ngā oko toto iti nā ngā pānga o te capillary. Waihoki, ko te āhuatanga o te pikinga o te rewa o te ware pi, te hinu rānei mā te tuaka. Hei tāpiri, e whakaponohia ana hoki he mahi nui te capillary ki te haere o te wai me ngā matūkai mai i ngā pakiaka ki ngā rau mā roto i ngā oko xylem. Ki te kore he capillary, ka maroke tonu te mata o te oneone i muri i te ua. Ko tētahi atu pānga nui o te capillary ko te pupuri i te wai i roto i ngā āputa i waenga i ngā matūriki oneone.
Whārite pūngao
Me pēhea te whakatau i te teitei o te wai e piki ake ana i roto i te pou paipa capillary? Ko te pikinga o te wai i roto i te pou paipa capillary, he radius r tae atu ki te teitei h. Ko te kaha e mahi ana ki te pupuri i te wai i te teitei h ko te wāhanga o te kaha kume mata i te ahunga poutū: F cos θ.
Kua tuwhera te tihi o te ngongo kapia kia puta ai te pēhanga hau i runga i te mata o te wai. Ko te roa o te mata pā i waenganui i te wai me te paipa he 2πr (porowhita). Nō reira, ko te rahi o te kaha kume o te mata o ngā wāhanga poutū e mahi ana i te mata pā ko:

F = Te kaha o te kume o te mata, γ = Te kume o te mata, r = te radius o te ngongo kapia, θ = Te koki whakapā
Ki te kore e arohia te mata piko whakarunga, ko te rōrahi wai i roto i te paipa ko:
Te rōrahi wai = te horahanga mata o te paipa x te teitei o te wai
V = A h
V = (π r 2 ) h
Ki te taurite te wāhanga poutū o te kaha kume mata ki te taumaha o te pou wai i roto i te ngongo kapia, kāore e taea e te wai te ara ake anō. Arā, ka eke te wai ki tōna teitei mōrahi, ki te taurite te wāhanga poutū o te kaha kume mata ki te taumaha o te wai, tae atu ki te teitei o te h. Ko te wāhanga poutū o te kaha kume mata ko:
F = γ 2 π r cos θ
Ko te taumaha o te wai i roto i te paipa capillary ko:
w = mg
w = ρ V g
w = ρ (π r 2 h) karamu
Ina eke te wai ki tōna teitei mōrahi (h), me ōrite te wāhanga poutū o te kaha kume o te mata ki te taumaha o te wai i roto i te ngongo kapia. Mā te pāngarau, ka tuhia:

Koinei te whārite e rapuhia ana e tātou. Ki te hiahia koe ki te whakatau i te teitei o te pou wai, whakaarohia te whakamahi i tēnei whārite.