TE WHAKAAROHANGA

Ngā Takoha a Spinoza ki ngā Tikanga Matatika Ko Benedictus de Spinoza (1632–1677) tētahi o ngā tohunga whakaaro whai mana nui i roto i te hītori o te whakaaro hou. He maha ngā kōrero mōna mō ōna whakaaro matatika—ina koa ko tana tirohanga ko te Atua me te Taiao he kotahi te pūtake—engari kāore i te iti iho te hiranga o ana takoha ki ngā tikanga matatika. I roto i tana mahi nui, Ethica, ordine geometrico demonstrata (e kiia ana ko ngā Tikanga Matatika), ka tukuna e Spinoza tētahi huarahi ki te mārama… Pānuitia atu

Ngā Tikanga Matatika Taiao me te Rapunga Whakaaro Āhuarangi Ko ngā kōrero mō te raruraru āhuarangi, te parahanga, te whakangaromanga o ngā ngahere, te ngaronga o ngā momo, me ngā āhuatanga kino o te taiao e aro ana ki ngā otinga raraunga me ngā hangarau: te whakaiti i ngā tukunga, te pūngao hou, te hangarua, te whakatipu ngahere, ngā ture whakapakari rānei. Heoi, kei raro i ēnei he pātai nui ake: he aha te take e whakaaro ai te tangata he tika ki te whakamahi i te taiao me te kore here, ā, i runga i te... Pānuitia atu

He aha te Rapunga Whakaaro Tātari? Ko te rapunga whakaaro tātari tētahi o ngā tikanga matua o te rapunga whakaaro hou e aro nui ana ki te mārama, te pakari o te tautohetohe, me te tātari reo hei taputapu matua mō te whakaoti rapanga rapunga whakaaro, te whakamārama rānei. I tupu tēnei tikanga i roto i te ao reo Pākehā—ina koa i te United Kingdom, te United States, Canada, me Ahitereiria—ā, i tino whai mana ki te kaupapa rapunga whakaaro mātauranga i… Pānuitia atu

Te Ariā a John Searle mō te Hinengaro Ko te hinengaro tētahi o ngā take tino uaua i roto i te rapunga whakaaro o te hinengaro. I tētahi taha, kei te whakamārama tonu te pūtaiao roro me te hinengaro i ngā tikanga roro i roto i ngā taipitopito; i tētahi atu taha, ko te wheako whaiaro—te āhua o te kite i te whero, te rongo i te mamae, te maumahara rānei ki te tamarikitanga—e ahua kore e taea te whakaiti noa iho ki te mahi roro noa iho. I roto i tēnei tautohetohe, ko John Searle… Pānuitia atu

Te Tūranga o te Rapunga Whakaaro i roto i ngā Tikanga Matatika Pakihi I roto i te ao pakihi tere, he maha ngā wā ka whakaitihia ngā inenga o te angitu ki ngā tau: te tipu, te wāhi mākete, te moni whiwhi kupenga, me te aromatawai. Heoi, kei muri i ēnei tohu katoa tētahi pātai matua kāore e taea e ngā pūrongo pūtea te whakautu: kei te eke angitu tātou i te ara tika? Koinei te wāhi e uru mai ai te rapunga whakaaro. Rapunga Whakaaro… Pānuitia atu

Ko te Ariā o te Ao Tūroa i roto i te Rapunga Whakaaro Ko te ao tūroa, i tōna tikanga whānui, ko te ngana ki te mārama ki te ao tūroa: ōna takenga mai, tōna hanganga, tōna raupapa, ngā huringa e puta ana i roto, me te tūranga o te tangata i roto i taua mea katoa. I roto i te pūtaiao hou, he maha ngā wā e pā ana te ao tūroa ki te ako ā-tinana o te ao tūroa—hei tauira, te whānui o te ao tūroa, te mea pōuri, te ariā o te Pā Nui rānei. Heoi, i roto i te rapunga whakaaro, ko te ao tūroa… Pānuitia atu

Te Whakaaroaro me te Whakaaroaro Ko te tautohetohe i waenga i te whakaaroaro me te whakaaroaro tētahi o ngā upoko tino whakamārama i roto i te hītori o te rapunga whakaaro o te mātauranga (epistemology). E whai ana rāua ki te whakautu i te pātai matua: nō hea te mātauranga pono? Heoi, he rerekē ā rāua whakautu. E whakanui ana te whakaaroaro i te tūranga o te whakaaro me te whakaaroaro hei puna matua o te mātauranga, ko te whakaaroaro ia e kī ana ko te wheako ā-pāpāho... Pānuitia atu

Te Arotake i te Whai Hua Ko te whai hua tētahi o ngā ariā matatika tino whai mana i roto i te rapunga whakaaro matatika o ēnei rā. He māmā noa iho, ka whakatauhia e te whai hua te tika, te hē rānei o ngā mahi i runga i ōna hua: he matatika tētahi mahi mēnā ka puta te pai, te harikoa rānei mō te tini o te tangata. He maha ngā wā ka whakarāpopototia tēnei mātāpono e te kupu "te harikoa nui mō te tini o te tangata." Ko ngā tino tangata nui pērā i a Jeremy … Pānuitia atu

Te Rapunga Whakaaro o te Hauāuru me te Rapunga Whakaaro o te Rawhiti He maha ngā wā ka tīmata ngā kōrero mō te rapunga whakaaro o te Hauāuru me te Rawhiti me te whakaaro he "taupatupatu" rāua: e kiia ana te Hauāuru he whakaaro whaitake, he tātari, ā, e aro nui ana ki te arorau; ko te Rawhiti ia e kitea ana he mārama, he wairua, ā, e aro nui ana ki te rangimarie. Heoi, he tirohanga whānui noa iho tēnei wehewehenga hei āwhina i te hunga tīmata ki te mārama ki ngā au whānui. Ko te mea pono, he tino kanorau ia tikanga, he awe tetahi ki tetahi,... Pānuitia atu

Te Mārama ki te Whakawhanaungatanga Matatika Ko te whakawhanaungatanga matatika he tirohanga i roto i te rapunga whakaaro matatika e kī ana ko ngā whakatau mō te tika me te hē, te pai me te kino, kāore he paerewa tino tika, e whai mana whānui ana. E ai ki te whakawhanaungatanga matatika, ka taea te whakatau he matatika, he hē rānei tētahi mahi i runga i te horopaki motuhake, pērā i te ahurea, te tikanga tuku iho, te āhuatanga, te whakaae rānei o te hapori e whakatau ana i taua mahi. Nō reira, … Pānuitia atu