Àwọn àpẹẹrẹ ìbéèrè àti ìjíròrò lórí àwọn ohun èlò ìṣẹ̀dá ara-ẹni (Organic Macromolecules)
Àwọn macromolecules Organic jẹ́ àwọn molikula tó tóbi gan-an tí wọ́n sì díjú tí wọ́n ń kó ipa pàtàkì nínú onírúurú ìlànà ẹ̀dá alààyè. Àwọn macromolecules organic tí a mọ̀ jùlọ ní àwọn carbohydrates, lipids, proteins, àti nucleic acids. Nínú àpilẹ̀kọ yìí, a ó jíròrò ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìṣòro àti ìjíròrò wọn nípa macromolecules organic.
1. Àwọn kabọ̀háídéréètì
Ìbéèrè 1
A máa ń ṣẹ̀dá mọ́líkúùlù disaccharide láti inú monosaccharides glucose méjì. Kí ni ìwọ̀n mọ́líkúùlù ìbáṣepọ̀ (Ọ̀gbẹ́ni) ti disaccharide yìí tí ìwọ̀n mọ́líkúùlù ìbáṣepọ̀ ti glucose bá jẹ́ 180?
Ìjíròrò 1
Àwọn Disaccharides ni a ń ṣẹ̀dá nípasẹ̀ ìṣe ìsopọ̀pọ̀ tí ó ń mú ìsopọ̀pọ̀ glycosidic àti molecule omi jáde. Ìwọ̀n molecule ti molecule glucose kan jẹ́ 180. Nítorí náà, àwọn molecule glucose méjì yóò ní ìwọ̀n molecule ti:
\( 180 \, \text{u} + 180 \, \text{u} = 360 \, \text{u} \)
Sibẹsibẹ, ninu ilana dida disaccharide, molikula omi kan (H₂O) yoo tu silẹ. Iwọn molikula omi jẹ 18 u.
Nítorí náà, ìwọ̀n molikula ìbátan (Mr) ti disaccharide ni:
\( 360 \, \text{u} – 18 \, \text{u} = 342 \, \text{u} \)
Èyí túmọ̀ sí wípé ìwọ̀n molikula ìbáṣepọ̀ (Mr) ti disaccharide jẹ́ 342.
2. Àwọn ọ̀rá
Ìbéèrè 2
Àwọn ọ̀rá ní iṣẹ́ nínú ara gẹ́gẹ́ bí orísun agbára. Tí molecule triglyceride kan bá ń mú kalori 9 jáde nínú agbára fún giramu kan, agbára mélòó ni gram 5 ti triglyceride ń mú jáde?
Ìjíròrò 2
Agbara ti giramu kan ti triglyceride n pese jẹ kalori 9. Nitorinaa, agbara ti gram 5 ti triglyceride n pese le ṣee ṣe iṣiro nipa sisọ iye triglyceride ni giramu pọ si nipasẹ agbara fun giramu kan:
\[ \text{Agbara} = 5 \, \text{gram} \times 9 \, \text{calories/gram} \]
\[ \text{Agbara} = 45 \, \text{calories} \]
Nítorí náà, 5 giramu ti triglycerides n pese awọn kalori 45 ti agbara.
3. Amuaradagba
Ìbéèrè 3
Dárúkọ àti ṣàlàyé ìpele mẹ́ta ti ìṣètò amuaradagba tí ó wà kí a tó dé ìṣètò kẹta.
Ìjíròrò 3
Àwọn Prótéènì ní ìṣètò tó díjú gan-an tí a lè ṣàpèjúwe ní ọ̀pọ̀ ìpele, èyí ni:
1. Ìṣètò Àkọ́kọ́
– Ìṣètò àkọ́kọ́ ni ìtẹ̀léra ìlà ti àwọn amino acids nínú polypeptide kan. Ìtẹ̀léra yìí ń pinnu àwọn ànímọ́ àti iṣẹ́ ti amuaradagba tí ó jáde.
– Àpẹẹrẹ: ìtẹ̀lé amino acid methionine-serine-valine-alanine.
2. Ìṣètò Atẹ̀lé
– Ìṣètò kejì ni ìlànà ìyípo tàbí ìtẹ̀léra tí ó dúró ṣinṣin àti déédéé ti ẹ̀wọ̀n polypeptide kan. Àwọn àpẹẹrẹ wọ̀nyí ní àwọn ìṣètò bíi alpha helices (α-helices) àti beta-fold sheets (β-sheets).
– Ìsopọ̀ hydrogen láàárín àwọn átọ̀mù nínú egungun ẹ̀yìn polysaccharide ló ń mú kí ìṣètò yìí dúró ṣinṣin.
3. Ilé ẹ̀kọ́ gíga
– Ìṣètò ìkẹyìn ni ìyípo àti ìtẹ̀síwájú ti ẹ̀wọ̀n polypeptide tí ó ń ṣe ìṣètò onípele mẹ́ta tí ó díjú.
– A fi oniruuru awọn ibaraenisepo ṣe iduroṣinṣin eto ile-ẹkọ giga naa, pẹlu awọn asopọ hydrogen, awọn ibaraenisepo hydrophobic, awọn afara disulfide, ati awọn ionic laarin awọn ẹwọn ẹgbẹ amino acid.
Nígbà tí a bá ti ṣẹ̀dá ìṣètò kẹta, àwọn protein kan tún lè ṣẹ̀dá ìṣètò quaternary níbi tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ẹ̀wọ̀n polypeptide ti para pọ̀ láti ṣẹ̀dá ìṣètò iṣẹ́ kan ṣoṣo.
4. Àsídì Nukléìkì
Ìbéèrè 4
Báwo ni DNA ṣe le ṣe àtúnṣe ìbàjẹ́ tí ìmọ́lẹ̀ UV fà àti kí ni ipa àwọn ensaymu nínú ilana yìí?
Ìjíròrò 4
Ìbàjẹ́ DNA tí ìmọ́lẹ̀ UV máa ń fà sábà máa ń yọrí sí ìṣẹ̀dá àwọn thymine dimers, èyí tí ó jẹ́ ìsopọ̀ àìdára láàárín àwọn ìpìlẹ̀ thymine méjì tí ó wà ní ẹ̀gbẹ́ nínú okùn DNA kan. Ìlànà àtúnṣe ìbàjẹ́ yìí ni a sábà máa ń ṣe nípasẹ̀ ẹ̀rọ àtúnṣe nucleotide excision (NER).
Awọn ipele ti atunṣe DNA nitori ibajẹ UV ni:
1. Ṣíṣàwárí Ìbàjẹ́
– Àwọn ensáìmù ìwádìí pàtàkì máa ń mọ ìyípadà nínú ìṣètò DNA tí àwọn thymine dimers fà.
2. Ìyọkúrò Ìbàjẹ́
– Endonucleases máa ń gé àwọn ẹ̀yà DNA ní àyíká ibi tí ó bàjẹ́, wọ́n sì máa ń yọ àwọn ẹ̀yà tí ó ní thymine dimers kúrò.
3. Àtúnṣe DNA
– DNA polymerase kún àlàfo tí a ṣe nípa lílo okùn afikún gẹ́gẹ́ bí àwòṣe láti ṣe àkójọpọ̀ apa DNA tuntun kan.
4. Àwọn Liigi
– DNA ligase náà á wá so àwọn ègé DNA tuntun pọ̀ mọ́ DNA tó wà tẹ́lẹ̀, èyí á sì mú kí ìdúróṣinṣin ètò DNA náà padà sípò.
Ilana yii rii daju pe alaye jiini wa ni deede ati pe a le firanṣẹ ni deede lakoko ẹda sẹẹli.
5. Ìṣàyẹ̀wò Àwọn Mọ́kúlúkùlù Oníṣègùn
Ìbéèrè 5
Àyẹ̀wò yàrá kan lo ojutu Benedict lati ṣe idanwo wiwa carbohydrate kan pato. Bawo ni iṣe yii ṣe n ṣiṣẹ, ati awọn abajade wo ni a le rii ti carbohydrate ba wa?
Ìjíròrò 5
A lo ojutu Benedict lati ṣe idanwo wiwa awọn suga ti o dinku, gẹgẹbi glucose ati fructose. Idinku suga ni ẹgbẹ aldehyde ọfẹ tabi ketone ti o le dinku awọn ioni copper(II) ninu ojutu Benedict si awọn ioni copper(I). Iṣe yii n mu iyipada awọ wa ti a le rii ni oju.
Awọn ilana ati awọn esi ti a le rii ninu idanwo Benedict ni:
1. Fifi Ojutu Benedict kun
– A fi omi aláwọ̀ búlúù Benedict kún omi àyẹ̀wò carbohydrate náà, a sì fi omi náà gbóná.
2. Àyípadà Àwọ̀
– Tí a bá rí i pé a dín suga kù, omi náà yóò yí àwọ̀ rẹ̀ padà láti àwọ̀ búlúù sí àwọ̀ ewé, àwọ̀ yẹ́lò, àwọ̀ osàn tàbí àwọ̀ bíríkì, ó sinmi lórí bí a ṣe dín suga kù.
– Àwọ̀ ewé fi hàn pé ìwọ̀nba suga ló wà nínú rẹ̀.
– Àwọ̀ pupa bíríkì túmọ̀ sí pé ó ní ìwọ̀n gíga nínú ìdínkù suga.
Ìhùwàsí yìí ń jẹ́ kí ó rọrùn láti rí ìdínkù suga nínú àwọn àyẹ̀wò ẹ̀dá alààyè.
Ipari
Àwọn ohun èlò ìṣẹ̀dá ara bí kábọ̀háídéréètì, ọ̀rá, prótéènì, àti àwọn ásíìdì nucleic ló ń kó ipa pàtàkì nínú ètò ìgbé ayé. Lílóye ìṣètò wọn, iṣẹ́ wọn, àti bí a ṣe lè ṣe àyẹ̀wò wọn àti bí a ṣe lè tún wọn ṣe ṣe pàtàkì ní onírúurú ẹ̀ka ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì, pàápàá jùlọ ìmọ̀ nípa ẹ̀dá àti ìmọ̀ nípa kẹ́míkà. Àwọn àpẹẹrẹ àti ìjíròrò tí a gbé kalẹ̀ lókè yìí ni a retí pé yóò fún wa ní òye jíjinlẹ̀ nípa àwọn ohun èlò ìṣẹ̀dá ara àti ìlò wọn nínú ìgbésí ayé ojoojúmọ́.
