Metotia o le Eliina i le Suʻesuʻega o Mea anamua
O le eliina o mea o se tasi o galuega autū o le suʻesuʻega o mea anamua. E ala i suʻesuʻega faʻasolosolo, e saili ai e le au suʻesuʻe mea anamua ia maua, faʻamaumauina, ma faʻamatalaina toega o mea ua tuanaʻi—mai mea laiti e pei o fasi omea i fale tetele e pei o faʻavae o fale, tuʻugamau, poʻo faiga faʻasūsū anamua. Peitaʻi, o le eliina e sili atu nai lo na o le "eliina o le palapala." O se faiga faʻasaienisi e manaʻomia ai le saʻo, fuafuaga faʻaeteete, ma tulaga faʻamaonia o pepa, aua o vaega taʻitasi o le eleele e leʻi maua o se "itulau" o le talafaasolopito e le mafai ona toe faʻafoʻisia. O le mafuaʻaga lea e masani ona faʻamatalaina ai le eliina o se faiga faʻaleagaina: a uma ona eliina, e leiloa le talaʻaga muamua, ma avea ai le faʻamaumauga ma mea taua e pei o mea na maua.
Fa'amoemoega ma Mataupu Fa'avae Autū o le Eliina
E mafai ona eseese le fa'amoemoega o eliina o palapala, e fuafua i mana'oga o su'esu'ega. O nisi o eliina o palapala e faia e tali ai fesili fa'asaienisi fa'apitoa, e pei o le fa'asologa o nofoaga, mamanu o le soifuaga, po'o suiga fa'aleaganuu. O isi ituaiga o eliina o palapala e faia pe a lamatia se nofoaga i mea leaga mai le fausiaina o auala, eliina o minerale, po'o galuega tau atina'e. I tulaga uma e lua, e tutusa lava mataupu fa'avae: fa'asaoina o le talaaga o mea na maua ma fa'aalia le stratigraphy (vaega o le eleele) i se auala fa'atonutonu.
O se mataupu faavae tāua e tausisi i ai i taimi uma o le tulafono o le stratigraphy: i se tulaga lautele, o vaega pito i lalo e matutua atu nai lo vaega o loʻo i luga aʻe, seʻi vaganā ua faʻalavelaveina e le toe eliina, gaioiga a manu, aʻa o laʻau, poʻo le soloia. E tatau i tagata suʻesuʻe mea anamua ona mafai ona iloa eseesega o vaega—e faʻavae i luga o lanu, foliga, tuʻufaʻatasiga, poʻo mea o loʻo i totonu o meafaitino—ma matau le sootaga i le va o latou e faʻamautu ai le faasologa o mea na tutupu i le nofoaga.
Fuafuaga Muamua ma le Vaega o Su'esu'ega
A'o le'i amataina le eliina o mea, e masani ona faia e le 'au se su'esu'ega muamua. O lenei vaega e aofia ai le iloiloga o tusitusiga, fa'afanua o nofoaga, fa'atalatalanoaga ma tagata o le nu'u, ma su'esu'ega i luga o le fogaeleele e iloa ai le tufatufaina o mea tuai. E mafai fo'i e su'esu'ega fa'aonaponei ona fa'aogaina tekinolosi fa'ale-geophysical e pei o le ground-penetrating radar (GPR), magnetometers, po'o le tete'e eletise e "va'ai" ai i vaega o le eleele e aunoa ma le eliina. O ata mai luga ma ata satelite, e aofia ai su'esu'ega LiDAR i vaomatua, e masani ona fesoasoani e iloa ai ni fa'ailoga o fale anamua po'o ni mamanu o laufanua.
Ona fa'aaogaina lea o taunuuga o le su'esu'ega e fuafua ai le eria o le a eliina, fa'atuina ni sini fa'apitoa, fa'atatauina o fuafuaga fa'atino, ma va'ai fa'afuase'i i tulaga lamatia. O mea e pei o pemita (fa'aletulafono), saogalemu, puipuiga o mea na maua, ma le auai o pa'aga i le lotoifale o ni mea taua fo'i ia e mafaufau i ai.
Fuafuaga o le Faiga o Grid ma le Nofoaga e Pulea ai
A amata galuega eliina, e masani ona vaevaeina le nofoaga i ni sikuea grid e faʻaaoga ai pou ma manoa. O le faiga grid e fesoasoani e faʻamautinoa le faʻatulagaina lelei o le eliina ma le faʻamaumauina ma faʻatagaina ai mea na maua e faʻafanua ma le saʻo. O faʻamaumauga o faʻamaumauga e faʻatuina e maua ai faʻamatalaga e faʻatatau i le maualuga ma le faʻamaopoopoina. Faʻaaogaina mea e fuaina ai e pei o le theodolite, total station, poʻo le differential GPS, e faʻamaumauina saʻo e le au suʻesuʻe mea anamua le tulaga o mea na maua, tuaoi o foliga, ma suiga o le maualuga. E taua tele nei faʻamatalaga, aua o le faʻamatalaga o mea anamua e faʻalagolago i sootaga faʻale-vateatea: o le mea e maua ai se mea e taua e pei o le mea lava ia.
Metotia o le Eliina: Feanu ma le Talaaga
I se tulaga lautele, e lua auala autū e fai ai le eliina, o le eliina e faʻavae i luga o le "feanu" (vaega faʻapitoa) ma le eliina e faʻavae i luga o le "context" poʻo le stratigraphy masani.
O le eliina o le palapala e aofia ai le aveeseina o le eleele i ni va o mafiafia faapitoa, e pei o le 5 pe 10 cm, aemaise lava pe a faigata ona iloa tuaoi o le vaega masani. O lenei metotia e aoga mo le faatumauina o le pulea tuusao ma le faafaigofieina o le auiliiliga o le tufatufaina o mea totino i ni loloto faapitoa. Peitai, o le auala e eli ai palapala e iai le lamatiaga o le "tipiina" o vaega masani pe a le faia ma le faaeteete.
I se faatusatusaga, o le eliina o mea o loʻo i totonu o le eria e taumafai e mulimuli i tuaoi o le vaega masani ma foliga vaaia, e pei o vaega o le lefulefu, faaputuga o lologa, fola o fale, poʻo pu o pou. O lenei metotia e sili atu ona lelei ona e faasaoina ai le faasologa o le faaputuga ma le saʻo. O le tele o galuega faatino i aso nei o mea anamua e tuufaatasia ai mea e lua, e fetuunai i uiga o le eleele ma sini o suesuega.
Meafaigaluega ma le Auala e Galue ai i le Fanua
E fa'aaogā e su'esu'ega o mea anamua le tele o meafaigaluega, mai mea faigofie i mea fa'atekonolosi maualuluga. E fa'aaogā suo ma piki e aveese ai le tele o palapala i le amataga, ae a'o latou latalata atu i vaega taua po'o mea ma'ale'ale na maua, e liliu atu tagata su'esu'e i mea fa'atekonolosi i meafaigaluega sili atu ona lelei e pei o trowels, pulumu, spatula, ma e o'o lava i mea faigaluega nifo. E fa'aaogā sieves e sele ai le palapala e fa'amautinoa ai e le misia ni fasi vaega laiti—e pei o ponaivi i'a, polo, saito ua mū, po'o ni fasi ma'a. I nisi nofoaga, e fa'aaogā le flotation e vavae'ese ai toega o la'au mai le palapala, e fesoasoani ai e toe fausia mea'ai ma siosiomaga ua mavae.
O galuega faatino i le fanua e faʻamamafa ai le mama ma le saʻo o le stratigraphic. O suiga uma o le eleele e faʻamaumauina, o vaega uma e tusia, ma o mea uma e maua e faʻailogaina. I le faʻatinoina, e galulue malie le 'au e 'alo 'ese mai le faʻaleagaina o le talaʻaga. O le eliina vave tele e mafai ona leiloa ai faʻamatalaga e sili atu ona taua nai lo mea totino lava ia.
Pepa Fa'amaumau: Fa'amatalaga, Ata, Ata, ma le 3D
O faamaumauga o le toto ola lea o le eliina o mea anamua. E tausia e le au suʻesuʻe mea anamua ni api talaaga o le fanua e aofia ai faʻamatalaga o vaega, faʻamatalaga muamua, tulaga o le tau, ma faʻaiuga faʻapitoa. E tuʻuina atu i vaega taʻitasi se numera tulaga ese, ma o meafaitino e tuʻuina atu i ai ni faʻailoga e fesoʻotaʻi ai i lena vaega.
I le fa’aopoopoga i fa’amaumauga tusitusia, e tutusa lava le tāua o fa’amaumauga vaaia. E pu’eina ata a’o le’i, i le taimi o le eliina, ma ina ua mae’a le eliina—fa’atasi ai ma le fua manino ma le fa’asinomaga i matū. E faia fo’i ata fa’ainisinia mo fuafuaga ma vaega e fa’aalia ai le stratigraphy. O aso nei, o lo’o fa’ateleina le fa’aaogaina o le 3D scanning ma le photogrammetry e fa’amaumau sa’o ai foliga o foliga po’o fausaga, ma maua ai fa’ata’ita’iga numera e mafai ona toe iloiloina tusa lava pe ua tapunia le nofoaga.
Pulega o le Sailiiliga ma le Faasao
O le taimi lava e maua ai se mea tuai, o le isi laasaga o le puleaina lelei. E masani ona faamama sina mea itiiti, faamamago, ma teuina i totonu o taga po o pusa ua faailogaina. Mo mea vaivai e pei o uʻamea ua pala, laupapa susu, po o ie, o le taulimaina e manaomia ai le faaeteete tele ma e masani ona manaomia ai le fesoasoani a se tagata e faasaoina. E oo lava i se mea sese laitiiti, e pei o le vave mago, e mafai ona oo atu ai i le malepe po o le faaleagaina tumau.
E aoina fo'i fa'ata'ita'iga mo su'esu'ega fa'asaienisi, e pei o le malala mo le fa'aaogaina o le radiocarbon dating, o le palapala mo le su'esu'eina o poleni, po'o ponaivi mo su'esu'ega o isotope. E tatau ona fa'amaumauina manino le fa'aaogaina o fa'ata'ita'iga ina ia mafai ona fa'afeso'ota'i taunu'uga o le fale su'esu'e i lo latou tulaga o mea anamua.
Eliina o Fale ma Eliina o Tuugamau
E eseese fo'i auala e eli ai e fa'atatau i le ituaiga o mea na maua. Pe a eliina ni fale (e pei o puipui, fola, po'o lua), e mana'omia e le au su'esu'e mea anamua ona fa'alēmuā ona fa'ailoa mai tuaoi o vaega, fa'ailoa vaega o le fausiaina, ma iloa le eseesega i le va o toe fa'aleleia, toe fa'afouina, ma le soloia. I nofoaga e nonofo ai tagata, e mafai ona aliali mai pu po'o fa'ailoga o le ogaumu o ni suiga laiti i le lanu o le eleele, ma avea ai se mata'ituina lelei o le faitauina o "fa'ailoga" o le eleele o se tomai taua tele.
O le eliina o tuugamau e iai ni luʻitau faapitoa, i itu faʻatekinolosi ma amioga. E tatau ona faʻamaumauina auiliili le tulaga o ponaivi, le tulaga o le tino, mea o loʻo i totonu o tuugamau, ma tulaga o le eleele ona o lo latou fesootaʻiga ma tū ma aga masani ma le faasinomaga lautele. E le gata i lea, o le eliina o tino maliu o tagata e manaʻomia ai pemita, faiga faʻatino, ma le aganuʻu, aemaise lava pe a aofia ai nuʻu o loʻo iai ni sootaga faʻasolopito i le nofoaga.
Tapunia ma Lipotiina o le Nofoaga
A maeʻa le eliina, e masani ona toe faʻamaufaʻailogaina le vaega ua eliina e puipui ai fale poʻo vaega o loʻo totoe e leʻi suʻesuʻeina, seʻi vagana ua faʻasaoina le nofoaga o se nofoaga tatala. O le vaega pe a uma le eliina e aofia ai le auʻiliʻiliga o mea tuai, faʻagasologa o faʻamatalaga faʻapitoa, faʻamatalaina o stratigraphic, ma le tusiaina o lipoti faasaienisi. O le lipoti o se mea taua tele aua e maua ai e le lautele ma le aufaipisinisi le avanoa e maua ai taunuʻuga o suʻesuʻega. A aunoa ma se lipoti talafeagai, e leiloa e le eliina lo latou taua faasaienisi.
Fa'ato'a
O metotia o le eliina o mea i le su'esu'ega o mea anamua e tu'ufa'atasia ai tomai fa'atino ma metotia fa'asaienisi. E mana'omia ai le mata'ituina, fa'amaumauga mae'ae'a, le atamai i manatu o le stratigraphic, ma le mafai ona galulue fa'atasi i se 'au. E sili atu nai lo le na'o le sailia o mea anamua, o le fa'amoemoe o su'esu'ega o mea e toe fausia ai gaioiga a tagata i aso ua mavae e ala i le tulaga, vaega, ma sootaga fa'ale-vateatea ua fa'asaoina i le 'ele'ele. Talu ai e le mafai ona toe faia le faiga i lalo o tulaga tutusa, o lo'o taumafai tagata su'esu'e mea anamua i aso nei e eli ma le fa'aeteete, fa'amaumauina mae'ae'a, ma fa'amatalaina ma le fa'aeteete. O le mea lea, o nofoaga ta'itasi e maua e mafai ona faia se sao taua i lo tatou malamalama i le talafaasolopito ma le aganu'u a tagata.