Su'esu'ega o mea taulima anamua

Su'esu'ega o Mea Taua o Aso Anamua

O meafaitino anamua o ni fa'ailoga ia na tu'ua e tagata a'o le'i o'o mai le tusitusiga. O nei meafaitino—mai meafaigaluega faigofie i ma'a e o'o atu i teuga u'amea anamua—e avea ma "pepa" autū mo tagata su'esu'e mea anamua i le toe fausiaina o le soifuaga, tekinolosi, talitonuga, ma fegalegaleaiga fa'aagafesootai o sosaiete anamua. Talu ai ona leai ni fa'amaumauga tusitusia, e tatau ona faia ma le fa'aeteete, fa'atulagaina, ma fa'atatau i le tulaga o lo'o i ai le au'ili'iliga o meafaitino anamua. O lenei tusiga o lo'o talanoaina ai le fa'auigaga o meafaitino anamua, o latou ituaiga, ma auala masani e fa'aaoga e malamalama ai i le taimi ua tuana'i.

Fa'amatalaga ma le Matafaioi o Mea Taua o Aso Anamua

I se tulaga lautele, o se mea faitino o se mea na faia, suia, pe faʻaaogaina e tagata. I suʻesuʻega anamua, o mea faitino o le puna autu lea o faʻamatalaga, e ese mai mea faitino o le siosiomaga (toega o laʻau ma manu) ma foliga (fauga e le minoi e pei o pu, lua, poʻo ogaumu). O mea faitino anamua e tuʻuina mai ai faʻailoga i gaoioiga a tagata: pe faʻapefea ona latou tulimanu, faʻagasolo meaʻai, fausia fale, fefaʻatauaʻiga, ma faʻaalia ai foʻi o latou faasinomaga ma faʻailoga faʻalelotu.

O le taua o se mea tuai e lē gata i lona foliga, ae fa’apea fo’i i le tulaga na maua ai. O se to’i ma’a e maua i luga o le fogāeleele e aunoa ma ni fa’amatalaga o le vaega po’o se fesoota’iga ma isi mea na maua e itiiti sona taua fa’amatalaina nai lo se to’i fa’apena e maua i se vaega manino o lo’o i ai toega o ponaivi o manu, malala o le ogaumu, ma fasi omea. O le mea lea, o mea anamua i aso nei e fa’amamafa tele i fa’amaumauga o eliina ma fa’amaumauga o stratigraphic.

Eseesega o Mea Taua o Aso Anamua

E mafai ona fa'avasegaina meafaitino o aso anamua e fa'avae i meafaitino, galuega, po'o le vaitaimi o le atina'eina o tekinolosi.

1. Meafaigaluega maa (lithic)
E aofia ai mea e pei o sele, fasi mea e olo, lau, mata o aū, maa olo, ma meafaigaluega e fai i ponaivi, ia e masani ona ta'ua o se vaega o tekinolosi lithic. E taua le su'esu'eina o meafaigaluega maa aua e aofia ai le tele o fa'aoga, mai le Paleolithic e o'o atu i le Neolithic, ma o lo'o fa'aaogaina pea i le vaitaimi o u'amea i nisi o agaifanua.

2. Omea (omea anamua)
O le faia o omea o se faailoga taua o le tulaʻi mai o nofoaga ua nofoia, teuina o meaʻai, ma le atinaʻeina o le kuka. O lona foliga, auala e gaosia ai, teuteuga, ma le tuufaatasiga o le omea e fesoasoani e iloilo ai agaifanua faaleaganuu ma fesootaiga i le va o vaega.

FAITAU  Su'esu'ega fa'a-tele-matā'upu i mea anamua

3. Mea taulima u'amea anamua
I vaega o Apamemea ma U'amea, o mea taua e pei o to'i o le fa'aili, talipalau, taulima, u'amea pito i luma, ma mea teuteu e fa'aalia ai le fa'apitoa o le gaosiga ma feso'ota'iga o fesuia'iga o mea mata. O fa'ailoga o mamanu ma metotia o le fa'a'ofuofu e mafai fo'i ona fa'aalia ai le tulaga o le tomai i u'amea.

4. Meafaitino fa'alenatura
E masani ona lē ola le la'au, alava, pa'u, po'o le rattan, ae afai e fa'asaoina (mo se fa'ata'ita'iga, i ana mago po'o siosiomaga o le vanu), e mafai e nei meafaitino ona fa'aalia ai fa'amatalaga e uiga i tekinolosi e seasea fa'amaumauina, e pei o le lalagaina, lavalava, ma koneteina.

5. Meafa'ailoga fa'atusa
O ata vali i ana, mea teuteu, tama'i fa'atagata, po'o mea fa'alelotu e fa'aalia ai le gafatia fa'atusa ma fa'aaliga o le fa'asinomaga. O lenei vaega e fesoasoani e malamalama i itu fa'avae fa'a-ideolosi e le o taimi uma e iloa ai i meafaigaluega fa'aoga.

Laasaga Fa'avae o le Su'esu'ega o Mea Fa'alenatura

O le auiliiliga o meafaitino mai aso anamua e masani ona aofia ai ni laasaga se tele: faamatalaga, faavasegaina, fuaina, faauigaina o galuega, ma le tulaga i totonu o se tulaga avanoa-taimi.

1. Fa'ailoga ma le Su'esu'ega o le Fa'avasegaga

O le Tipolo o le fa'aputuga lea o mea taua e fa'avae i luga o foliga tutusa ma uiga. Mo se fa'ata'ita'iga, o meafaigaluega ma'a e fa'avasegaina o to'i lima, meafaigaluega mafolafola, po'o microliths. I le omea, e mafai ona fa'avae le tipolo i luga o le foliga o le laugutu, tino, fa'avae, ma mamanu teuteu.

O le fa'amoemoega o le fa'asologa o tusitusiga e lē gata ina "fa'aigoaina" mea faitino, ae ia iloilo fo'i le eseesega ma le suiga. O suiga i le foliga o meafaigaluega mai le ma'ale'ale i le sili atu ona fa'aleleia e mafai ona fa'ailoa mai ai suiga fa'atekonolosi, mana'oga tau tamaoaiga, po'o fegalegaleaiga fa'aleaganuu. Peita'i, e tatau fo'i ona fa'aeteete fa'asologa o tusitusiga ina ia 'aua ne'i fa'amalosia ni vaega fa'aonaponei i suiga fa'alotoifale.

2. Su'esu'ega Fa'atekonolosi (Chaîne Opératoire)

O le auala fa'asolosolo-fa'agaioiga e va'aia ai meafaitino o se taunuuga o se fa'asologa o gaioiga: filifiliga o meafaitino, gaosiga, fa'aaogaina, tausiga, ma le lafoa'i. Mo se fa'ata'ita'iga, mo meafaigaluega ma'a, e iloilo e le au su'esu'e mea anamua le ituaiga o papa, le itu e pa'i ai, le fa'avae o le ma'a, ma le mamanu o le ma'a e fa'ailoa ai le metotia o le gaosiga (pa'i tuusa'o, mamafa, po'o le bipolar).

FAITAU  Su'esu'ega o mea anamua ma talitonuga taupulepulega lauiloa

I le omea, o le au'ili'iliga fa'atekonolosi e aofia ai metotia fa'atulagaina (milomi, milo, viliina o uili), metotia fa'amumu, ma le fa'amalūina (oneone, atigi araisa, fasi omea). O nei fa'amaumauga e mafai ona fa'ailoa mai ai tulaga fa'apitoa, vaevaega o galuega, ma tu ma aga masani o le malamalama tu'ufa'asolo.

3. Su'esu'ega o le Fa'aaogaina-Ofu ma Toega

E lē mafai ona iloa i taimi uma le galuega a se mea faitino mai lona foliga. O le mea lea, o le suʻesuʻega o le faʻaaogaina o mea e ofuina e suʻesuʻeina ai le ofuina faʻapitoa i le pito o se meafaigaluega: mamanu o maosi, ila, māvaevae laiti, poʻo le lapotopoto o le pito. O se maa e foliga pei o se naifi e mafai ona faʻaaogaina e tipi ai aano o manu, valuina o paʻu, pe seleseleina ai faʻatoʻaga—e tofu lava ma se faʻailoga manino.

O le su'esu'ega o toega e su'esu'e ai toega o mea e pipii, e pei o le masoa o la'au, toto, porotini, po'o le resin. Fa'aaogaina metotia fa'akemikolo ma fa'amikolo, e mafai e tagata su'esu'e mea anamua ona fa'amalosia fa'amatalaga fa'atino, e pei o le fa'aalia o le fa'agasologaina o aano o manu po'o le fa'aaogaina o mea fa'apipi'i masani i mata o aū.

4. Su'esu'ega o le Tala'aga: Vateatea ma le Stratigraphy

E tatau ona tuʻu mea totino i totonu o se faʻasologa o vaega o le eleele ina ia malamalama ai i lo latou faasologa o taimi. O le sootaga i le va o mea totino i totonu o se vaega e mafai ona faʻaalia ai ni gaoioiga patino: o se umukuka, o se fale faigaluega e fai ai meafaigaluega, poʻo se nofoaga e lafoaʻi ai lapisi. O le suʻesuʻega faʻapitoa, e aofia ai le faʻafanua o le tufatufaina o mea na maua, e fesoasoani e toe fausia le faʻatulagaga o le fale.

E aofia ai fo'i i le tala'aga ni fesoota'iga ma mea moni ma foliga vaaia o le si'osi'omaga. O le mauaina o se tui i autafa o ponaivi o manu o lo'o fa'aalia ai fa'ailoga o le fasiga manu atonu e fa'ailoa mai ai faiga o le tuli manu ma le fasiga manu. I le taimi nei, o le 'omea i tafatafa o se ogaumu atonu e fa'ailoa mai ai le kuka po'o le fa'avevela.

5. Aso ma le Faasologa o Mea

Ina ia malamalama i suiga fa'aleaganuu, e tatau ona tu'uina atu se taimi fa'atulagaina mo meafaitino. E mafai e le fa'atatauga o aso e mafai ona fa'aogaina ai le stratigraphy ma fa'atusatusaga fa'atusa. O le fa'atatauga atoatoa e fa'aogaina ai metotia e pei o le fa'atatauga o le radiocarbon (mo malala, ponaivi, po'o toega o meaola), fa'atatauga o le thermoluminescence (mo keramika), po'o le fa'atatauga o le OSL (mo otaota).

E ui e faigata ona iloa le aso na iai mea taulima mai maa, ae e mafai ona iloa le aso na iai e ala i le anotusi: mo se faataitaiga, o se vaega o loʻo iai se meafaigaluega maa o loʻo iai foʻi malala e mafai ona faʻamaonia le aso o le radiocarbon. O le auala lea, e avea ai le mea taulima ma vaega o se tala faʻasolopito malosi.

FAITAU  A'oa'oga fa'apolofesa ma tusipasi i mea anamua

Fa'amatalaga Fa'aagafesootai ma Fa'aleaganuu

O le suʻesuʻeina o meafaitino mai aso anamua e lē gata i le “o le ā le mea na faʻaaogā i ai lenei mea,” ae faʻalauteleina atu i fesili faʻaagafesootai: o ai na faia, na faʻapefea ona tuʻuina atu le malamalama, ma le uiga i le nuʻu.

– Fa'atulagaga o le gaosiga: Pe o faia le gaosiga o meafaigaluega i totonu o le kamupani pe o iai se fale faigaluega fa'apitoa? Pe iai ni tagata tomai fa'apitoa?
– Fesuiaiga ma le feoa'i: O punaoa mamao o mea mata e fa'ailoa mai ai feso'ota'iga fefa'ataua'iga po'o femalaga'iga a vaega. O le Obsidian, mo se fa'ata'ita'iga, e masani ona avea ma fa'ailoga malosi ona e fa'atapula'aina ona punaoa ma faigofie ona su'eina.
– Tulaga ma faasinomaga: O teuga, meafaitino mo sauniga, poʻo ni meafaitino e seasea maua e mafai ona faʻaalia ai se eseesega i se tulaga poʻo se matafaioi i le sosaiete.
– Suiga i le soifuaga: O le suiga mai le tulimanu i meafaigaluega fa'ato'aga, po'o le alia'e mai o le teuina o mea omea, e ono fesoota'i ma le suiga i le fa'ato'aga ma le nofoia tumau.

Luʻitau i le Suʻesuʻeina o Mea Faʻatino

E tele luʻitau autū. Muamua, o faiga masani ma gaoioiga a tagata e mulimuli mai e mafai ona suia ai meafaitino mai lo latou tulaga muamua (faiga pe a uma ona teuina). Lua, e mafai ona toe faʻaaogaina meafaitino (toe faʻaaogaina), o lea e le tutusa ai pea lo latou galuega mulimuli ma lo latou galuega muamua. Tolu, o le faʻaituau i le puipuiga e seasea ai meafaitino faʻalenatura, ma faʻaseseina ai le ata o tekinolosi ua mavae. O le mea lea, e tatau i taimi uma ona amanaʻia tapulaʻa o faʻamatalaga i le faʻamatalaina.

Fa'ato'a

O mea taua o aso anamua e taua tele i le tatalaina o le tala umi o tagata a'o le'i tusia. E ala i le fa'ailoga, au'ili'iliga fa'atekonolosi, fa'aaogaina-oofu, toega, fa'asologa o vaega o mea na tutupu, ma le fa'atauina o aso, e mafai ai e tagata su'esu'e mea anamua ona fausia ni toe fausiaina e fa'atatau atili ai i le mea moni o aso ua mavae. Peita'i, e le "tautala" lava mea taua mo i latou lava—e tatau ona faitauina e tusa ai ma lo latou siosiomaga, le tufatufaina o mea na maua, ma faiga fa'aleaganu'u faigata. Faatasi ai ma se auala auiliili ma le fa'aeteete, o mea taua o aso anamua e le na'o ni mea anamua ae o ni fa'amalama taua i le malamalama i le amataga o le fa'afouga fa'aleaganu'u a tagata, fetu'una'iga, ma le eseesega.

Taofi faamatalaga