Su'esu'ega o foliga o mea anamua

Su'esu'ega o Vaega Fa'asolopito o Mea Taulima

O le suʻesuʻega o mea anamua o se taumafaiga e malamalama ai i le soifuaga o tagata ua mavae e ala i mea faitino ua tuua. O nei mea e aofia ai e le gata o mea faitino e pei o le omea, toʻi maa, poʻo teuga, ae faʻapea foʻi ma "foliga" o mea anamua. I suʻesuʻega o mea anamua, o le faaupuga "foliga" e faasino i toega e le mafai ona aveeseina e aunoa ma le faʻaleagaina o latou talaaga, e masani ona pipii i le eleele poʻo le laufanua. O le suʻesuʻeina o foliga o mea anamua o le ki lea i le toe fausiaina o gaoioiga, tekinolosi, faʻatulagaga o le vateatea, ma e oʻo lava i suiga faʻaagafesootai i totonu o se nuʻu. O lenei tusiga o loʻo talanoaina ai le faʻauigaga o foliga o mea anamua, o latou ituaiga, metotia suʻesuʻe, ma le auala e faʻatino ai le faʻamatalaga e maua ai se tala faʻasaienisi malosi.

Malamalamaaga ma le Matafaioi o Mea Taua i Mea Tau Eleele

O foliga o mea anamua o faʻamaoniga faaletino ia o gaoioiga a tagata e tumau pe faʻapipiʻiina i nofoaga. O faʻataʻitaʻiga e aofia ai fausaga o fale, pu o pou, fola o fale, alavai, vaieli, ogaumu, tuugamau, faʻasitepu, ma e oʻo lava i toega o alavai. E le pei o mea tuai, e mafai ona aoina ma faʻanofoina, e tatau ona malamalama i foliga e ala i lo latou tulaga faʻapitoa: tulaga, loloto, sootaga ma vaega o le eleele (stratigraphy), ma le sootaga ma isi mea na maua.

E taua tele le matafaioi o vaega o mea anamua auā e masani ona avea o se "fa'avae" e fa'amatala ai le galuega a se nofoaga. E mafai e mea tuai ona tu'uina atu ni fa'ailoilo e uiga i aganu'u faaletino, ae o vaega e fa'aalia ai le fa'aaogaina o le avanoa: o fea e kuka ai e tagata, teuina ai mea'ai, tanu ai o latou tagata oti, pe faia ai sauniga. I se isi faaupuga, e fesoasoani vaega i tagata su'esu'e mea anamua e tali fesili "o le a le mea na tupu iinei" ma le "na fa'apefea ona fa'atulagaina lenei nofoaga."

Fa'avasegaga o le Ituaiga o Fa'aaliga

I se tulaga lautele, e mafai ona fa'avasegaina foliga o mea anamua e fa'avae i luga o latou foliga, galuega, ma le anotusi.

1. Vaega o fale ma nofoaga e nonofo ai
E aofia ai fola o fale, pu o pou, toega o puipui, ogaumu, ogaumu, ma nofoaga e lafoa'i ai otaota. O nei foliga e atagia ai mamanu o nofoaga, tele o aiga, ma masaniga i aso taitasi. Mo se faʻataʻitaʻiga, o le iai o ogaumu ma fasi ponaivi o manu e lata ane e ono faʻaalia ai nofoaga e kuka ai ma 'ai ai.

FAITAU  Mafaufauga tau amio i le faʻatauina atu o meafaitino

2. Vaega o le gaosiga ma tekinolosi
Mo se faʻataʻitaʻiga, ogaumu omea, fale gaosi uʻamea, nofoaga e olo ai meaʻai, poʻo fale gaosi meaʻai. O foliga o le gaosiga e masani ona tuʻua ai faʻamaoniga e pei o toega o le mu, otaota, poʻo le suia o le eleele ona o le vevela tele.

3. Vaega o le puipuiga ma atina'e
E aofia ai alavai, pā e faia i le eleele, pā maa, auala anamua, alalaupapa, poʻo alavai. O nei foliga e faʻaalia ai le tulaga o le faʻalapotopotoga faʻaagafesootai, le mafai ona faʻapotopotoina tagata faigaluega, ma manaʻoga o le saogalemu o le nuʻu.

4. Vaega faalelotu ma sauniga
Faʻataʻitaʻiga: fatafaitaulaga, nofoaga faʻalelotu, menhir, dolmens, poʻo nofoaga e fai ai taulaga. O vaega faʻalelotu e masani ona i ai se mamanu faʻapitoa o le faʻatulagaina, se faʻatulagaga faʻapitoa, poʻo ni fesoʻotaʻiga ma mea faʻatusa ma taulaga.

5. Vaega o le falelauasiga
Tuugamau omea, o mea e teu ai tino maliu, o pusa maliu maa, o tuugamau, po o fale tanu. O le su'esu'eina o foliga o tanuga e mafai ona fesoasoani e malamalama ai i tulaga fa'aagafesootai, talitonuga, ma faiga o le oti.

Metotia o le Su'esu'eina o Vaega Fa'asolopito o Mea Taulima

E manaʻomia le faʻaeteete i le auʻiliʻiliga o foliga ona o faʻamatalaga autū o loʻo i totonu o le anotusi. E tele auala tāua e masani ona faʻaaogaina.

1. Fa'amaumauga ma Fa'afanua
O le laasaga muamua o le faamaumauina auiliili: fua, fuafuaga, vaega, ata, ma faamatalaga tusitusia. O aso nei, o tekinolosi e pei o nofoaga atoa, GPS sa'o maualuga, photogrammetry, ma le LiDAR scanning e matua taua tele i le gaosia o faataitaiga 3D o foliga ma laufanua. O pepa aloaia lelei e faamautinoa ai e mafai ona toe iloiloina faamatalaga e tusa lava pe ua mae'a le eliina, e tusa lava pe ua le toe vaaia foliga.

2. Su'esu'ega o le Stratigraphic
E masani ona fesoota'i foliga ma vaega o le eleele. E su'esu'e e le au su'esu'e mea anamua le fa'asologa o le fa'aputuga: pe o se foliga na tipiina e se vaega faapitoa pe o se isi vaega. Mo se fa'ata'ita'iga, o se alavai e tipiina i se vaega tuai o le nofoaga e fa'ailoa mai ai na faia le alavai ina ua mae'a le taimi na nonofo ai. E fesoasoani le Stratigraphy e fa'atuina ai se fa'asologa o taimi a'o le'i mafai ona faia se aso mautinoa.

FAITAU  Le sootaga i le va o le suʻesuʻega o mea anamua ma le mafaufau faʻale-evolusione

3. Su'esu'ega Fa'aletino ma Tekonolosi
O foliga ma auala faufale o foliga e masani ona i ai ni fa'ailoga fa'aleaganuu. O pu o pou e tutusa le lautele e mafai ona fa'ailoa mai ai tulaga faufale. O mea faufale—ma'a, piliki, laupapa—e mafai ona fa'aalia ai tekinolosi, avanoa i punaoa, ma fegalegaleaiga tau fefa'ataua'iga. Mo foliga ua mū, o le mata'ituina o le fa'amamaina o le eleele, le māvaevae o le vevela, po'o le mu e fesoasoani e fa'amatalaina ai le vevela ma le malosi o le fa'aaogaina.

4. Su'esu'ega o le Sediment ma le Micromorphology
O nisi taimi e faigata ona iloa foliga vaaia i mata le lavalavā. O le su'esu'ega o le palapala (foliga, tu'ufa'atasiga, lanu) e maua ai ni fa'ailo pe na lolovaia, mu, pe fa'aaogaina o se nofoaga e lafoa'i ai lapisi. O le Micromorphology—o le su'esu'ega o vaega manifinifi o le eleele i lalo o se microscope—e mafai ona iloa ai ni fa'ailoga laiti o gaioiga e pei o le soliga, otaota o la'au, po'o ni fasi lefulefu ua salalau solo.

5. Su'esu'ega o Mea Fa'alenatura ma Toega Fa'alenatura
E masani ona iai ni toega o mea ola i vaega o le eleele: malala, fatu, poleni, ponaivi, po o atigi. Mai nei mea, e mafai ai e tagata suʻesuʻe mea anamua ona toe fausia meaʻai, siosiomaga, ma gaoioiga faʻavaitaimi. Mo se faʻataʻitaʻiga, o le suʻesuʻeina o malala mai ogaumu e mafai ona faʻaalia ai le ituaiga laʻau na faʻaaogaina, lea e fesoʻotaʻi ma laʻau i le lotoifale poʻo mea e fiafia i ai aganuʻu.

6. Kalena
Mo le fuafuaina o le matua o se vaega, e mafai e tagata suʻesuʻe mea anamua ona faʻaaogaina le suʻesuʻega o le radiocarbon dating (mo malala, ponaivi, ma fatu), OSL (Optically Stimulated Luminescence) dating mo otaota, poʻo le suʻesuʻega o le faʻatatauga mai mea na maua mai ai suʻesuʻega. O le tuʻufaʻatasia o metotia e masani ona maua ai se faʻasologa sili atu ona mautu.

Fa'amatalaga: Mai Fa'amaumauga i Tala ua Tuana'i

E aogā fa'amaumauga fou o foliga pe a fa'amatalaina. E faia le fa'amatalaina e ala i le fa'afeso'ota'iina o fa'amaoniga: foliga o foliga, stratigraphy, mea na maua mai mea tuai, mea e fa'atatau i le siosiomaga, ma fa'amaumauga o le siosiomaga. Mo se fa'ata'ita'iga, afai o lo'o i ai ni laina o pu i se mamanu fa'atafafā, o se fola ua fa'apipi'i, ma se ogaumu tutotonu, e mafai e tagata su'esu'e mea anamua ona fa'amatalaina le i ai o se fale poutū po'o se fale e nonofo ai tagata. Afai e tele ni fasi omea ua mu ma toega o mea na fa'amumuina e maua i le tasi eria, e foliga mai o lo'o faia le gaosiga o omea.

FAITAU  E fesoasoani faapefea le suʻesuʻega o mea anamua i suʻesuʻega faʻasaienisi

Ae ui i lea, e tatau ona fa'aeteete i le fa'auigaga, aua e mafai e se vaega e tasi ona i ai ni galuega se tele. O se pu tele i le eleele e mafai ona fa'auigaina o se vaieli, o se lua lapisi, po'o se lua e eli ai le omea. Ina ia fa'amaonia lenei mea, e su'esu'e e le au su'esu'e mea anamua ni fa'ailoga e pei o le i ai o se vaega e iai le vai, le ituaiga o mea na fa'atumuina ai le pu, po'o ni fa'ailoga o le sima puipui.

Luʻitau i le Suʻesuʻeina o Vaega

O nisi o luʻitau masani i le suʻesuʻeina o foliga o mea anamua e aofia ai:

– Fa'alavelave ma fa'aumatiaga: o gaoioiga fa'aonaponei e pei o le fausiaina, fa'ato'aga, po'o le faoa mea e mafai ona fa'aleagaina ai le foliga muamua o foliga.
– Va'aiga fa'atapula'aina: e le o foliga uma e va'aia manino i luga o le fogaeleele; o nisi e na'o ni suiga i le lanu o le eleele e aliali mai i le taimi o le eliina.
– Fa'afitauli tau le puipuiga: o vaega o mea fa'alenatura e pei o laupapa e faigofie ona pala, o lea e na'o ila o le eleele po'o pu o lo'o totoe e totoe.
– Fa'aituau i le fa'amatalaina: e tatau i tagata su'esu'e i mea anamua ona nofouta o fa'amatalaga e a'afia e fa'avae fa'ateorē ma le poto masani, o lea e mana'omia ai le fa'amaoniga fa'atasi ma fa'amaumauga eseese.

I'uga

O le suʻesuʻeina o foliga o mea anamua e taua tele i le malamalama i nofoaga ma gaoioiga a tagata i aso ua mavae. O foliga—e pei o ogaumu, lua o pou, lua, tanuga, ma alavai—e maua ai faʻamatalaga e le mafai ona maua i taimi uma mai meafaitino. Faatasi ai ma pepa saʻo, suʻesuʻega o stratigraphic, suʻesuʻega o sedimentary ma organic, ma metotia o le fuafuaina o aso, e mafai ai e tagata suʻesuʻe mea anamua ona fausia se toe fausiaina atoatoa o le olaga: le auala na faatulagaina ai le avanoa, le auala na atiina ae ai tekinolosi, ma le auala na fegalegaleai ai sosaiete ma o latou siosiomaga.

I le iuga, o mea na maua mai i suʻesuʻega anamua e aʻoaʻoina ai i tatou e faapea, o le taimi ua tuanai e le gata ina faasaoina i ni mea laiti mo le faaaliga, ae faapea foi i faailoga o le vateatea ma le laueleele na mamanuina ai le tulaga o le soifuaga o tagata i le talafaasolopito atoa. A iloiloina ma le faaeteete, e mafai e nei foliga ona liua se faaputuga o "faailoga" i se tala faasaienisi e faamatala ai amataga, fetuunaiga, ma suiga o le aganuu a tagata.

Taofi faamatalaga