Ngā ngaru tū – ngā raruraru me ngā otinga
1. Kei te herea te aho 3-m te roa ki tētahi pito, ā, kei te honoa tētahi atu pito ki te wiri. Ina wiria te wiri, ka hangaia he ngaru tūmau e te aho , e whakaaturia ana i te ahua i raro nei.
Whakatauhia te tūranga o te antinode tuarima mai i te pito pumau.
Rongoā:
Te tawhiti i waenganui i ngā pūnga e rua = 3 mita / 5 = 3/5 mita.
Ko te tawhiti i waenganui i te pūnga tuatahi me te pito pumau = 3/5 mita
Ko te tawhiti i waenganui i te pūnga tuarua me te pito pumau = 2 (3/5 mita) = 6/5 mita
Ko te tawhiti i waenganui i te pūnga tuatoru me te pito pumau = 3 (3/5 mita) = 9/5 mita
Ko te tawhiti i waenganui i te pūnga tuawhā me te pito pumau = 4 (3/5 mita) = 12/5 mita
Te tawhiti i waenganui i te pūnga me te pūnga = 1/2 (3/5 mita) = 3/10 mita.
Te tawhiti i waenganui i te pūnga tuarima me te pito pumau = te tawhiti i waenganui i te pūnga tuawhā me te pito pumau + te tawhiti i waenganui i te pūnga me te pūnga = 12/5 + 3/10 = 24/10 + 3/10 = 27/10 = 2.7 mita.
2. E ai ki te pikitia i raro nei, kua honoa tetahi pito ki te wiri, ā, kua mau tetahi atu pito. Mena he 1.5 mita te roa o te aho, kimihia te tawhiti i waenganui i te pūnga tuawhā me te wiri.
Rongoā:
Te tawhiti i waenganui i ngā pūnga e rua = 1.5 mita / 11 = 1.5 / 11 mita.
Te tawhiti i waenganui i te pūnga tuatahi me te wiri = 1.5 / 11 mita
Te tawhiti i waenganui i te pūnga tuarua me te wiri = 2 (1.5 / 11 mita) = 3/11 mita
Te tawhiti i waenganui i te pūnga tuatoru me te wiri = 3 (1.5 / 11 mita) = 4.5 / 11 mita
Te tawhiti i waenganui i te pūnga tuawhā me te wiri = 4 (1.5 / 11 mita) = 6/11 mita = 0.54 mita
3. He aho e mau tonu ana ngā pito e rua, ā, ka puta he oro taketake me te auau o te 420 Hz. Tāutuhia te oro tuawhā tuatoru.
A. 840 Hz
B. 1260 Hz
C. 1680 Hz
D. 2940 Hz
Mōhiotia:
Ko te auau taketake (f 1 ) = 420 Hz
Ka mau tonu ngā pito e rua.
E hiahiatia ana: te tuatoru o ngā oro whakarunga
Rongoā:
Oro-runga tuatahi (f 2 ) = 2 f 1 = 2 (420 Hz) = 840 Hz
Oro tuarua (f 3 ) = 3 f 1 = 3 (420 Hz) = 1260 Hz
Oro-runga tuatoru (f 4 ) = 4 f 1 = 4 (420 Hz) = 1680 Hz
Ko te whakautu tika ko C.
4. Ko te roangaru o te oro tuatahi o te aho he 40 cm. Mena ko te tere o te ngaru oro i te rangi he 340 m/s, tautuhia te oro tuatoru.
A. 850 Hz
B. 1600 Hz
C. 1700 Hz
D. 3200 Hz
Mōhiotia:
Te roanga ngaru o te oro-runga tuatahi (λ) = 40 cm = 0.4 mita
Ko te tere o te ngaru oro i te rangi (v) = 340 mita/hekona
E hiahiatia ana: te auau o te tuatoru o ngā oro whakarunga
Rongoā:
Kei raro nei te āhua o tētahi ngaru tū i runga i tētahi aho me ngā pito e rua e mau tonu ana. Tuatahi, tatauhia te roa o te aho mā te whakamahi i te roangaru o te oro-runga tuatahi. Whai muri i tēnā, i mua i te tatau i te auau o te oro-runga tuatoru, tatauhia te roangaru o te oro-runga tuatoru.
Te roanga ngaru o te oro-runga tuatahi:
Te roa o te aho (L) = 2. ½ λ
Te roa o te aho (L) = λ
Te roa o te aho (L) = 0.4 mita
Te roanga ngaru o te oro-runga tuatoru:
L = 2 λ
0.4 = 2 λ
λ = 0.4 / 2
λ = 0.2 mita
Auautanga o te oro tuatoru:
f = v / λ
f = 340 : 0.2
f = 1700 Hertz
Ko te whakautu tika ko C.
5. Ka puta he oro taketake me te auau o te 420 Hz i roto i tētahi ngongo tuwhera i ngā pito e rua, he 40 cm te roa. Tāutuhia te oro tuarua.
A. 380 Hz
B. 460 Hz
C. 840 Hz
D. 1260 Hz
Mōhiotia:
Te roa o te paipa (L) = 40 cm = 0.4 mita
Auautanga o te oro taketake (f 1 ) = 420 Hertz
E hiahiatia ana: Auautanga o te oro tuarua (f 3 )
Rongoā:
Mena ko te oro taketake (f 1 ) = 420 Hertz, ko te oro tuarua (f 3 ) = 3 f 1 = 3 (420 Hertz) = 1260 Hertz
Ko te whakautu tika ko D.
6. He rite te tauira ngaru o te ngaru oro i te ngongo kua kati ki…
A. Te horapa o te ngaru i runga i te aho
B. Te horapa o te ngaru i runga i te pou hau
C. Ngaru tū i runga i te aho e mau ana ki tetahi pito
D. Ngaru tū i runga i te aho e mau ana i ngā pito e rua
Rongoā:
Ko te ngongo kua kati he ngongo e tuwhera ana i tetahi pito engari e kati ana i tetahi atu, e whakaaturia ana i te ahua i runga ake nei.
Ko te whakautu tika ko C.
20 ngā pātai ariā me ngā whakautu e pā ana ki ngā ngaru tū:
1. Pātai: He aha te ngaru tū?
Whakautu: Ko te ngaru tū he tauira ngaru e āhua tū tonu ana, me ngā pona me ngā pona ā-antino, e hua mai ana i te pokanoa o ngā ngaru e rua e haere ana i ngā ahunga rerekē.
2. Pātai: He aha ngā rerekētanga o ngā pūnga me ngā pūnga ā-ira?
Whakautu: Ko ngā pūnga he pūwāhi kore-kaha, ka noho okioki te ngaru, ko ngā pūnga ia he pūwāhi mōrahi-kaha.
3. Pātai: Ka taea te hanga i ngā ngaru tū i roto i tētahi reo?
Whakautu: Ka taea e ngā ngaru tū te hanga i roto i tētahi reo e taea ai te horapa o te ngaru, pērā i ngā aho, ngā pou hau, me te wai.
4. Pātai: He aha te hononga o te auau o te ngaru tū ki tōna tau harmonic?
Whakautu: Ko te auau taketake (te harmony tuatahi) te auau iti rawa o te ngaru tū. Ko ngā harmony teitei ake he taurangi tauoti o te auau taketake.
5. Pātai: He aha te mea e whakatau ana i ngā taunga o ngā pūnga i roto i te ngaru tū?
Whakautu: Ka hangaia ngā pona i te wā e pokanoa ana ngā ngaru e rere ana i ngā ahunga rerekē, ka whakakore tetahi i tetahi.
6. Pātai: Me pēhea te hanga i ngā ngaru tū i runga i te aho e mau ana i ngā pito e rua?
Whakautu: Ina whakaata te ngaru e heke ana i te aho i te pito pumau, ka whakararuraru i ngā ngaru e haere mai ana, ka hangaia he tauira ngaru tū mena ka rite ngā auau ki ētahi āhuatanga.
7. Pātai: He aha te whanaungatanga i waenga i te roanga ngaru me te roa o te reo i roto i te ngaru tū?
Whakautu: Mō te aho e mau ana i ngā pito e rua, ko te roa o te reo he tauwehenga tauoti o te haurua o te roanga ngaru o te ngaru tū.
8. Pātai: He aha ngā ngaru tū kāore e whakawhiti pūngao puta noa i te reo?
Whakautu: Ahakoa e wiri ana ngā matūriki takitahi i roto i te reo, ka noho pūmau tonu te tauira ngaru whānui, nō reira kāore he kawe pūngao kupenga i tētahi ahunga.
9. Pātai: Ka taea e koe te mātakitaki i ngā ngaru tū i roto i ngā ngongo tuwhera?
Whakautu: Ae, ka taea te hanga i ngā ngaru tū i roto i ngā ngongo tuwhera, engari he rerekē ngā tikanga rohe mai i ngā ngongo kati, e pā ana ki ngā tūranga o te pūnga me te pūnga antino.
10. Pātai: He aha te mea ka pā ki te ngaru tū ina whakanuia te kukū o te aho?
Whakautu: Mā te whakanui ake i te kukū ka tere ake te ngaru, ka taea e tēnei te whakarerekē i te auau me te tauira o te ngaru tū.
11. Pātai: He aha te hononga o te haruru me ngā ngaru tū?
Whakautu: Ka puta te haruru ina ōrite te kaha o waho, te wiri rānei ki te auau tūturu o te pūnaha, ka hangaia he ngaru tū kaha.
12. Pātai: He aha te auau taketake?
Whakautu: Ko te auau taketake, te harmonic tuatahi rānei, te auau iti rawa e taea ai e te pūnaha te tautoko i te ngaru tū.
13. Pātai: He aha te hononga o ngā oro whakarunga ki ngā oro whakahāngai?
Whakautu: Ko ngā oro-ā-runga he auau kei runga ake i te auau taketake. Ko te oro-ā-runga tuatahi e rite ana ki te oro-ā-runga tuarua, ko te oro-ā-runga tuarua e rite ana ki te oro-ā-runga tuatoru, ā, pērā tonu.
14. Pātai: He aha i kore ai he nekehanga i ngā pūnga?
Whakautu: I ngā pūnga, ka rerekē te āhua o ngā ngaru whakararuraru e rua mā te 180°, ka hua ake he whakararuraru whakangaro, ā, kāore he nekehanga.
15. Pātai: Ka taea te whakapororaru i ngā ngaru tū?
Whakautu: He whakawhiti ngā ngaru tū i runga i te aho, nō reira he ahunga wiriwiri tō rātou (whakapūtātanga). Heoi, i roto i te reo pērā i te hau, he roa ngā ngaru oro tū, ā, kāore e whakaatu i te whakapūtātanga.
16. Pātai: He aha i whakamahia ai e ngā taonga puoro te mātāpono o ngā ngaru tū?
Whakautu: He maha ngā wā ka puta te oro i ngā taonga puoro mā te hanga i ngā ngaru tū, me ngā momo harmonika ka puta he momo tuhipoka puoro rerekē.
17. Pātai: He aha te hononga o te tere o te ngaru ki te auau me te roanga ngaru o te ngaru tū?
Whakautu: Ko te tere o te ngaru (v) ko te hua o te auau (f) me te roangaru (λ): v = fx λ.
18. Pātai: Ka taea e ngā auau rerekē e rua te whakaputa i ngā ngaru tū i roto i te reo kotahi?
Whakautu: Āe, mena ka rite ngā auau ki ngā āhuatanga o ngā ngaru tū i roto i taua reo. He rerekē te āhua o ia auau.
19. Pātai: He aha te rerekētanga o ngā ngaru tū i roto i ngā ngongo kati me ērā i roto i ngā ngongo tuwhera?
Whakautu: I roto i ngā ngongo kati, he pūngao tō tetahi pito, he pūngao tō tetahi pito. I roto i ngā ngongo tuwhera, he pūngao tō ngā pito e rua.
20. Pātai: Ka taea te hanga i ngā ngaru tū me tētahi auau i roto i tētahi reo kua hoatu?
Whakautu: Kāo, ko ngā auau motuhake anake e tutuki ana i ngā tikanga rohe o te reo ka whakaputa i ngā ngaru tū.
He mea nui te mārama ki ngā ngaru tū i roto i ngā momo mara, mai i te puoro ki te whakawhitiwhiti kōrero, nā te mea e tohu ana ēnei i ngā whanonga taketake o ngā ngaru i raro i ngā āhuatanga motuhake.
