Te Hiranga o te Mātauranga Pupuritanga mō ngā Taiohi
He wāhanga nui te pakeketanga o te tangata, e tohu ana i te whakawhiti mai i te tamarikitanga ki te taiohitanga me te pakeketanga. I tēnei wā, ka pāngia te tinana e ngā huringa tinana, hinengaro, me te pāpori e ngā homoni. He mea noa ēnei huringa, engari he maha ngā wā ka arahi ki te pōhēhē, te wehi, te whakama rānei mēnā kāore i te taiohi ngā mōhiotanga e tika ana. Nō reira, ko te mātauranga pakeketanga he mea nui kia mārama ai ngā taiohi ki a rātou anō, kia mau tonu tō rātou hauora, kia whakatau haumaru, kia whai kawenga hoki.
Te Pūkenga: He Tukanga Taiao e Hiahia Ana ki te Mārama
I roto i te koiora, ka puta te pakeketanga ina tīmata te tinana ki te whakaputa i te nui o ngā homoni ira tangata, pērā i te estrogen i roto i ngā kōtiro me te testosterone i roto i ngā tama. Ka kitea ōna pānga i roto i te tipu teitei, te whanaketanga o ngā okana whakaputa uri, ngā huringa o te āhua o te tinana, te tipu o te makawe i ētahi wāhi, ngā huringa o ngā repe werawera e pā ana ki te haunga tinana, me te putanga mai o te hakihaki. I roto i ngā kōtiro, ko te pakeketanga ka tohuhia e te paheketanga tuatahi (menarche), i roto i ngā tama ia ka taea te tohu e ngā moemoeā mākū. He rerekē te awhe tau mō te pakeketanga i ia tangata, i te nuinga o te wā ka puta i waenga i te 9–14 tau mō ngā kōtiro me te 10–15 tau mō ngā tama, ahakoa he mea noa te rerekētanga.
Ki te kore e mārama pai, ka kite pea ngā taiohi i ēnei huringa he "rerekē" he "whakama" rānei. Tērā pea ka whakaaro ētahi he rerekē rātou nā te mea kei te tere ake, kei muri rānei te pakeketanga o te taiohi i ō rātou hoa. Mā te mātauranga pakeketanga ka mārama ngā taiohi he tere ake te whanaketanga o ia tinana, ā, kāore ēnei rerekētanga e tika kia waiho hei pūtake o te manukanuka.
Ngā Hua o te Mātauranga Pupuritanga mō te Hauora Tinana
Ko tētahi o ngā painga matua o te mātauranga mō te pakeketanga ko te whakapai ake i te kaha o ngā taiohi ki te pupuri i te akuaku me te hauora o te tinana. I te wā o te pakeketanga, ka piki ake te whakaputanga werawera, ā, ka kaha ake te mahi a ngā repe hinu i roto i te kiri. Nō reira, ka piki ake te mōrearea o te haunga tinana me te hakihaki. Me ako ngā taiohi ki te pupuri i te akuaku o te tinana, pērā i te kaukau i ngā wā katoa, te whakamahi i te deodorant ina hiahiatia, te horoi tika i ō rātou mata, me te whiriwhiri i ngā hua tiaki kiri e tika ana.
He mea nui te mātauranga mō ngā kōtiro i te wā pakeketanga, te whakamārama i te tukanga paheketanga, me pēhea te whakamahi i ngā tauera horoi, i ngā kapu paheketanga rānei, te pupuri i te akuaku o ngā ira tangata, me te kite i ngā tohu o te paheketanga koretake. Me mārama hoki ngā kōtiro he mea noa te mamae ngawari o te paheketanga, engari me kōrero ki tētahi tohunga hauora mō te mamae nui, te toto nui rānei.
Mō ngā tama, ka āwhina te mātauranga mō te pakeketanga ki te whakamārama i ngā huringa noa o ngā whekau whakaputa uri, ngā moemoeā maku, me te pikinga ake o te hiahia moepuku. Mā tēnei mōhiotanga ka ārai i ngā kare ā-roto o te hara, te wehi koretake rānei. Hei tāpiri, me mārama hoki ngā tama ki te hiranga o te akuaku ira tangata me ngā huringa tinana pērā i te reo hōhonu me te tipu o ngā huruhuru kanohi.
Te Pānga o te Mātauranga Pupuritanga ki te Hauora Hinengaro me te Whakaaro Whaiaro
Ehara i te mea ko ngā huringa tinana anake te take o te pakeketanga, engari ko ngā huringa kare ā-roto anō hoki. Ka pāngia te wairua e ngā huringa homoni, ka nui ake te aro, te manukanuka, te riri rānei o ngā taiohi. Ka tīmata hoki rātou ki te whakataurite i a rātou anō ki ētahi atu, inā koa mō te āhua o te tinana, te taumaha, me te āhua. Ki te kore he mātauranga tautoko, ka pāngia ngā taiohi e te hekenga o te maia ki a rātou anō, ngā kare ā-roto o te kore haumaru, te tūpono rānei ki te whakawhanake i ngā mate ahua tinana.
Ko te mātauranga pai mō te pakeketanga e whakanui ana i te mea he mea noa ngā huringa tinana me ngā huringa kare ā-roto. Ka taea hoki e ngā taiohi te ako me pēhea te whakahaere hauora i ō rātou kare ā-roto, hei tauira mā te kōrero ki tētahi mātua pono, ki tētahi kaiako rānei, te whai wāhi ki ngā mahi ā-tinana, te moe nui, me te whakahaere i te ahotea mā roto i ngā mahi whakangahau pai. Ina mārama ngā taiohi ki ngā mea e pā ana ki a rātou, ka noho marino, ka nui ake te maia ki te whakaae ki ngā huringa.
Te Mātauranga Pākeketanga hei Parepare mō ngā Kōrero Hē
I tēnei ao matihiko, ka ngāwari te whiwhi mōhiohio a ngā taiohi mai i ngā pāpāho pāpori, i ngā ataata poto, i ngā huihuinga ipurangi rānei. Engari, kāore i te tika katoa ēnei mōhiohio. He maha ngā pūrākau e pā ana ki te pakeketanga, te paheketanga, me te moepuku e horapa ana, ā, ka taea te whakapohehe. Hei tauira, ko te whakaaro he "paru" te paheketanga, ko te whakapono rānei he tohu ngā moemoeā mākū mō te whanonga kino. Ka taea e tēnei momo kōrero hē te arahi ki te whakama me te whakamā koretake.
Ko te mātauranga mō te pakeketanga e whakaratohia ana e ngā puna pono—pērā i ngā kura, i ngā tohunga hauora, i ngā mātua rānei—ka āwhina i ngā taiohi ki te rapu i ngā mōhiohio me te hanga māramatanga e ahu mai ana i te pūtaiao. Pēnei, kāore pea ngā taiohi e whakapono ki ngā kōrero pakiwaitara ka pā ki tā rātou tirohanga ki ō rātou tinana me te hauora uri.
Te Whakaiti i te Mōrearea o te Tūkino me te Whakatoi Ira Tangata
He hononga tata anō hoki te mātauranga mō te pakeketanga ki te tiaki i a koe anō. I te whakatata mai o te taiohitanga, ka tīmata te whanake o te tinana, ā, ka piki ake te aro o ētahi atu. Me mārama ngā taiohi ki ngā rohe o te tinana, ki te ariā o te whakaae, me te tika ki te kī "kāo" ki te pā kino. He mea nui tēnei mātauranga hei ārai i te whakatoi ā-ira tangata, hei āwhina hoki i ngā taiohi ki te kite i ngā āhuatanga morearea.
Hei tāpiri atu ki tēnā, me mōhio hoki ngā taiohi ko wai hei whakapā atu mēnā ka pāngia rātou e te tukino—hei tauira, ngā mātua, ngā kaiārahi, ngā kaiārahi kura, ngā tari tiaki tamariki rānei—ā, me te mārama hoki kāore he he o ngā tāngata i pāngia. Ka taea e tēnei mōhiotanga te noho hei pā tūwatawata nui mō te haumaru o ngā taiohi.
Te Tūranga o ngā Mātua, ngā Kura, me ngā Kaimahi Hauora
Ko te tumanako, me mahi tahi te mātauranga pakeketanga. Ko ngā mātua te tūranga matua, nā te mea ko te kāinga te wāhi haumaru hei pātai. Heoi, kāore ngā mātua katoa e pai ki te kōrero mō te pakeketanga, te hauora uri rānei . Nō reira, me whakarato ngā kura i ngā mātauranga hauora e tika ana mō te pakeketanga, e tika ana mō te pūtaiao, e aro ana ki te ahurea . Ka taea e ngā kaiako te mahi hei kaiāwhina, hei āwhina i te whakamārama i ngā huringa pakeketanga i roto i te reo e ngāwari ana.
He mahi nui anō tā ngā tohunga hauora, inā koa ko te whakarato i ngā mōhiohio hauora tika me te aro atu ki ngā take motuhake pēnei i te koretake o te paheketanga, ngā raruraru kiri kino, ngā mate tipu rānei. Mā tēnei mahi tahi ka whakarite kia whiwhi ngā taiohi i ngā mōhiohio ōrite, tika, ā, kāore e whakawehi.
Ngā Mātāpono o te Mātauranga Pupuritanga Whai Hua
Kia tino whai hua ai te mātauranga mō te pakeketanga, me whakamahi i ētahi mātāpono. Tuatahi, me tīmata wawe te mātauranga, i mua i te tīmatanga o te pakeketanga, kia kore ai ngā taiohi e "ohorere" ina puta ngā huringa. Tuarua, me tuku ngā mōhiohio i roto i ngā wāhanga, e tika ana mō ō rātou tau me ō rātou hiahia. Tuatoru, whakamahia he reo mārama, kāore e whakahē kia pai ai te noho a ngā taiohi ki te pātai. Tuawhā, me whakauru e te mātauranga ngā āhuatanga hauora tinana, hinengaro, pāpori, me te hauora uri, kaua ko te kotahi anake te āhuatanga.
Hei tāpiritanga, he mea nui kia whakatōkia ngā uara o te whakaute tinana, te aroha ki ngā hoa e pāngia ana e ngā huringa rerekē, me te whakaaro nui ki tō ake hauora. Me whakanui hoki te mātauranga mō te pakeketanga ko te rapu āwhina ngaio ehara i te mea whakama engari he taahiraa whakaaro nui.
Whakamutunga
Ehara i te mea he akoranga noa iho mō ngā huringa koiora te mātauranga pakeketanga mō ngā taiohi, engari he taputapu nui hoki mō te whakatere i te wāhanga tipu me te hauora me te māia. Mā te mārama tika, ka taea e ngā taiohi te pupuri i te akuaku whaiaro, te whakahaere i ngā kare ā-roto, te tiaki i a rātou anō i te mōrearea o te tukino, me te karo i ngā kōrero pakiwaitara me ngā kōrero hē. Mā te tautoko a ngā mātua, ngā kura, me ngā tohunga hauora ka pai ake te wheako pakeketanga, ka haumaru ake, ka whai tikanga ake. Hei whakamutunga, mā te mātauranga pakeketanga pai ka āwhina i ngā taiohi kia mārama ake ki a rātou anō me te whakarite i a rātou mō te pakeketanga haepapa.
