Ngā Kaiwhakawhanau e Tautoko ana i ngā Tika Hauora Whakaputa Uri
He wāhanga nui o ngā tika tangata te hauora whānau. Kei roto ko te kaha o te katoa ki te whakatau haumaru, herekore, me te kawenga mō ō rātou tinana—tae atu ki te haputanga, te whānautanga, te ārai hapūtanga, te hauora ā-ira tangata, me te tiakitanga mai i te tutu i runga i te ira tangata. I waenganui i ēnei wero, he tūranga rautaki tā ngā kaiwhakawhanau hei kaimahi hauora o mua, inā koa mō ngā wāhine, taiohi, me ngā rōpū ngoikore. Kei tua atu i te whakarato ratonga haumanu ki ngā kaitautoko mō te whakatutuki i ngā tika hauora whānau mā te mātauranga, te ārahi, me te awe i ngā kaupapa here.
Te mārama ki ngā tika hauora whānau
Ko te tikanga o ngā tika hauora whānau, he tika ki ia tangata te uru atu ki ngā mōhiohio kounga, ngā ratonga, me te tautoko, me te kore whakahāwea, te akiaki, te tutu rānei. Ko ngā mātāpono matua ko te wātea o ngā ratonga, te urunga atu (te utu tika me te urunga atu), te whakaaetia (e tika ana mō ngā uara me ngā hiahia o te tūroro), me te kounga o te tiaki. Kei roto hoki i ēnei tika te noho muna, te whakaaetanga whai whakaaro, me te tika kia whakautehia.
I roto i ngā mahi o ia rā, ka puta pea ngā takahi i ngā tika hauora whānau i roto i ngā ratonga whakahē, te whakakorenga i ngā ratonga ārai hapūtanga, te korenga o ngā kōrero tika, ngā herenga ki ngā whakataunga a ngā tūroro, tae atu ki te tutu whānau, pērā i te maimoatanga kore whakaae, te whakaiti rānei. Nō reira, he mea nui te tautoko kia kore e "wātea" noa ngā ratonga hauora engari kia tika, kia haumaru, kia atawhai hoki.
He aha te hiranga o ngā kaiwhakawhanau i roto i te tautoko?
Ko ngā kaiwhakawhanau te hunga tuatahi me te hunga e whakapā atu ana ki ngā tūroro i roto i ngā ratonga hauora uri. I roto i te maha o ngā rohe, inā koa ngā wāhi taiwhenua me ngā wāhi tawhiti, ko ngā kaiwhakawhanau anake ngā kaiwhakarato hauora e wātea ana ki a rātou. Mā te whanaungatanga tata o ngā kaiwhakawhanau ki te hapori ka taea e rātou te mārama ki te horopaki pāpori, ahurea, me te ōhanga o ā rātou tūroro. He mea nui tēnei māramatanga mō te tautoko whai hua, nā te mea he maha ngā wā ka hono ngā take hauora uri ki te whakama, ngā tikanga ira tangata, te rawakore, te mātauranga, me ngā whanaungatanga mana i roto i te whānau.
Hei tāpiritanga, he mana ngaio kei ngā kaiwhakawhanau ki te tiaki i te haumaru o ngā whaea me ngā pēpi, ki te whakatairanga i te whānautanga rangatira, me te tautoko i te whakamahere whānau. Mā te pūkenga haumanu me ngā whanaungatanga kaha o te hapori, kei te tino pai te tūranga o ngā kaiwhakawhanau ki te hono i ngā hiahia takitahi me ngā pūnaha ratonga, me te akiaki i ngā huringa i ngā taumata hapori me ngā kaupapa here.
Te tautoko i te taumata takitahi: te whakarite kia arotahi ngā ratonga ki te tūroro
Ko te momo tautoko tino tika ko te wā e tiaki ana ngā kaiwhakawhanau i ngā tika o ngā tūroro i roto i ngā taunekeneke haumanu. Ka tīmata tēnei mā te whakawhitiwhiti whakaaro aroha, te whakamahi i te reo ngāwari ki te mārama, me te whakarato i ngā mōhiohio whānui e pā ana ki ngā kōwhiringa ratonga—hei tauira, ngā tikanga ārai hapūtanga, tae atu ki ō rātou painga, ngā pānga taha, me ngā ārai. He mahi anō tā ngā kaiwhakawhanau ki te whakarite kia tino mārama ngā tūroro ki ēnei mōhiohio i mua i te whakatau.
He mea nui te noho muna, inā koa mō ngā taiohi, mō ngā pāngia rānei e te tutu. Me waihanga e ngā kaiwhakawhanau he wāhi haumaru e pai ai ngā tūroro ki te whakapuaki i ō rātou āwangawanga me te kore e wehi kei whakapaea rātou. I ētahi wā, ka taea e ngā kaiwhakawhanau te āwhina i ngā tūroro ki te whiriwhiri tautoko whānau, hei tauira, ina whakahē te hoa rangatira, te mātua rānei ki ngā whakataunga hauora a te tūroro. Ko te tautoko i te taumata takitahi ko te tū a ngā kaiwhakawhanau i te taha o te tūroro—ehara i te whakakapi i ā rātou whakataunga—me te whakaute i ngā uara, ngā whakapono, me te āhua o te tūroro.
Te tautoko i te taumata hapori: te mātauranga, te ārai, me te whakapakari i ngā tikanga pai
I waho o te rūma mahi, ka taea e ngā kaiwhakawhanau te whakatairanga i te hauora whānau mā te toro atu ki ngā pou hauora whakauru (Posyandu), ngā kura, ngā rōpū wahine hapu, me ngā huihuinga taiohi. Kaua te mātauranga e whakaratohia e whakahoki noa i ngā rauemi koiora engari me aro hoki ki ngā āhuatanga o ngā tika: te hiranga o te whakaaetanga, ngā whanaungatanga hauora, te aukati i ngā mate tuku iho i te taatai, te whakamahere haumaru mō te haputanga, me te mōhio ki ngā tohu mōrearea i te haputanga.
Ka taea hoki e ngā kaiwhakawhanau te mahi tahi me ngā kaiārahi hapori me ngā kaiārahi whakapono hei whakaiti i te whakama mō ngā ratonga whakaputa uri, pērā i te ārai whānau, i ngā tirotiro hauora ā-ira tangata rānei. He pai ake te huarahi mahi tahi i te huarahi tautohetohe, nā te mea ka mahi ngā kaiwhakawhanau i roto i te taiao pāpori me ōna ake uara me ngā hanganga awe. Mā te hanga whakawhirinaki, ka taea e ngā kaiwhakawhanau te whakatinana i ngā tikanga e tautoko ana i te hauora whakaputa uri: te whakaute i ngā wāhine, te whakakore i te marena tamariki, me te whakatenatena i te whai wāhi a ngā tāne ki te hauora whānau.
Te tautoko i ngā rōpū ngoikore: ngā taiohi, ngā tāngata hauā, me ngā tāngata i pāngia e te tutu
He maha ngā arai e pā ana ki ngā rōpū ngoikore. Hei tauira, he ngoikore ngā taiohi ki te whakama me te whakakorenga ina rapu ana i ngā mōhiohio hauora uri. Tērā pea ka raru te hunga hauā i te urunga tinana, ngā whakaaro kāore rātou e "hiahia" ki te mātauranga moepuku, me ngā herenga whakawhitiwhiti kōrero. Me whiwhi ngā patunga o te tutu i runga i te ira tangata i ngā ratonga e pā ana ki te whara, ngā tuku tika, me te tautoko haumaru.
Ka taea e ngā kaiwhakawhanau te tautoko i te urunga ōrite, kore whakahāwea. Kei roto i tēnei ko te whakarerekē i ngā tikanga whakawhitiwhiti kōrero, te whakarite i ngā whare e pai ana mō te hunga hauā, te whakarato i ngā mōhiohio e tika ana mō te tau, me te whakatū whatunga tuku ki ngā ratonga whare hinengaro, ture, haumaru rānei. Mēnā he tūkino, me mārama ngā kaiwhakawhanau ki ngā tikanga pupuri tuhinga hauora, te whakahaere haumanu, me ngā mātāpono haumaru tūroro. Ka mahia ēnei mea katoa me te whakarite i te whiringa a te patunga me te mana whakahaere i ā rātou whakataunga.
Te tautoko i te pūnaha me te kaupapa here: mai i te raraunga ki te huringa
Kāore te tautoko e mutu i te taumata ratonga. Ka taea e ngā kaiwhakawhanau te whai wāhi ki te whakapai ake i te pūnaha mā te tuku pūrongo me te whakamahi raraunga. Ka taea te tuku atu ki ngā kaiwhakahaere pokapū hauora hapori, ngā tari hauora, me ngā kaihanga kaupapa here ā-rohe ngā kitenga o te mara—pērā i te whakaroa o ngā tuku mai, te korenga o ngā taputapu, te kore pumau o ngā taonga rongoā, ngā utu taumaha rānei mō ngā tūroro.
Ka taea hoki e ngā kaiwhakawhanau te whai wāhi ki te whakawhanake i ngā tikanga whakahaere paerewa (SOP) mō ngā ratonga e whakaute ana i ngā tika o ngā tūroro, pērā i ngā tikanga whakaae whai whakaaro, ngā tikanga amuamu, me te aukati i te tutu i roto i ngā ratonga. Mā roto i ngā whakahaere ngaio, ka taea e ngā kaiwhakawhanau te whakatairanga i te whakangungu tonu, te tiaki ture mō ngā kaimahi hauora, me ngā kaupapa here e whakapakari ana i ngā ratonga hauora whaea me te hauora uri, tae atu ki te tohatoha tika o ngā kaimahi me ngā whare i ngā rohe tūmatanui.
Ngā wero e pā ana ki ngā kaiwhakawhanau i roto i te tautoko
Ahakoa he mea nui, ehara i te mea ngāwari te mahi tautoko a te kaiwhakawhanau. Ko ngā wero matua ko te nui o ngā mahi, te iti o ngā rauemi, ngā pēhanga pāpori-ahurea, te kore whakawhitiwhiti kōrero, me te mōrearea o te pakanga ki ngā whānau o ngā tūroro, ki ngā kaiārahi ā-rohe rānei. Kei reira anō hoki ngā wero pūnaha, pērā i te kore whakangungu whakawhitiwhiti kōrero, te kore tautoko pāpori-ā-hinengaro mō ngā kaimahi hauora, me ngā kaupapa here kāore e tino tautoko ana i te tiaki e aro ana ki te tūroro.
Nō reira, he mea nui te whakapakari i te kaha o ngā kaiwhakawhanau. Me whakawhānui ake te whakangungu mō ngā tikanga matatika, ngā tika o ngā tūroro, ngā huarahi aro ki te ira tangata, me te tiaki i ngā whara. Me wātea hoki te tautoko tirotiro, te ārahi, me ngā tikanga tiaki mō ngā kaiwhakawhanau e pāngia ana e te whakamataku. Me whai kaimahi hauora matatau e noho haumaru ana, e tautokona ana hoki te tautoko whai hua.
Rautaki hei whakapakari i te tūranga o ngā kaiwhakawhanau hei kaitautoko
He maha ngā mahi whai hua hei whakapakari i te tūranga o ngā kaiwhakawhanau ki te tautoko i ngā tika hauora uri. Tuatahi, whakapiki ake i te mōhiotanga ki ngā tika hauora uri i waenga i ngā kaiwhakawhanau mā te whakangungu me te whakahou i te mātauranga. Tuarua, hanga whatunga whakawhiti-rāngai: kura, ratonga pāpori, pirihimana, NGO, me ngā kaiārahi hapori. Tuatoru, whakawhanake i te whakawhitiwhiti kōrero aroha me te kore whakahē kia rongo ai ngā tūroro i te whakaute. Tuawhā, whakapai ake i te pūnaha tuku me te tuhi take kia tere ake, kia tika ake, kia tika ake hoki ngā ratonga. Tuarima, whakatenatena i te whai wāhi kaha ki ngā whakahaere ngaio hei whakaara ake i ngā take mara ki te kaupapa here.
Te Katinga
E rua ngā mahi a ngā kaiwhakawhanau: hei kaiwhakarato hauora, hei kaitautoko hoki i ngā tika o ngā tūroro. I roto i te horopaki o te hauora whānau, ko te tikanga o te tautoko a te kaiwhakawhanau kia whiwhi te katoa—ina koa ko ngā wāhine me ngā rōpū ngoikore—i te tiaki haumaru, kounga, me te whakaute. Mā te mahi i ngā taumata takitahi, hapori, me ngā kaupapa here, ka taea e ngā kaiwhakawhanau te noho hei kaiārahi mō ngā huringa tūturu: te whakaiti i te mate o ngā whaea, te aukati i te tutu, te whakaiti i te whakama, me te whakapakari i te mana motuhake o te tinana. Ina tautokona ngā kaiwhakawhanau e tētahi pūnaha tika, ehara i te kōrero noa te tautoko i ngā tika hauora whānau, engari he mahi tūturu e whakaora ana, e whakahonore ana i ngā oranga.
