Àwọn Ọ̀nà Ìdápadà Ẹ̀dọ̀fóró
Ìdápadà Ọkàn àti Ẹ̀dọ̀fóró (CPR), tàbí tí a mọ̀ kárí ayé sí Ìdápadà Ọkàn àti Ẹ̀dọ̀fóró (CPR), jẹ́ ọ̀wọ́ àwọn ìgbésẹ̀ ìrànlọ́wọ́ àkọ́kọ́ tí a ń ṣe nígbà tí ẹnìkan bá ní ìrírí ìdènà èémí àti/tàbí ìdúró ọkàn. Ipò yìí lè ṣẹlẹ̀ nítorí ìkọlù ọkàn, ìfúnpọ̀, ìrì, ìjàǹbá iná mànàmáná, tàbí àwọn ìṣòro láti inú àwọn àrùn kan. Ní àwọn ipò pajawiri, CPR jẹ́ ọ̀nà pàtàkì nítorí pé ó lè mú kí ìṣàn ẹ̀jẹ̀ tí ó ní atẹ́gùn sí ọpọlọ àti àwọn ẹ̀yà ara pàtàkì títí tí ìrànlọ́wọ́ ìṣègùn ògbógi yóò fi dé. Àpilẹ̀kọ yìí jíròrò ọ̀nà CPR gbogbogbòò, àwọn ìgbésẹ̀ tí ó wà nínú ìmúṣẹ rẹ̀, àti àwọn kókó pàtàkì láti kíyèsí.
Ìtumọ̀ àti Ète CPR
CPR fẹ́ láti rọ́pò iṣẹ́ ọkàn àti ẹ̀dọ̀fóró tí ó dúró fún ìgbà díẹ̀. Tí ọkàn bá dáwọ́ fífún ẹ̀jẹ̀ dúró, a óò dá agbára atẹ́gùn ọpọlọ dúró. Láàárín ìṣẹ́jú 4–6 láìsí atẹ́gùn, ewu ìbàjẹ́ ọpọlọ títí láé yóò pọ̀ sí i gidigidi. Nítorí náà, ìgbésẹ̀ kíákíá ṣe pàtàkì. CPR ń ran lọ́wọ́ láti máa mú kí ẹ̀jẹ̀ máa ṣàn nípasẹ̀ ìfúnpọ̀ àyà, àti, ní àwọn ìgbà mìíràn, ó ń ran lọ́wọ́ láti fi atẹ́gùn ránṣẹ́ nípasẹ̀ èémí ìgbàlà.
Ní ti ìṣe, CPR kìí sábà “mú” ẹni tí ó farapa “padà” ní tààràtà, ṣùgbọ́n ó ń mú kí àǹfààní ìwàláàyè ẹni tí ó farapa pọ̀ sí i títí tí a ó fi gba ìtọ́jú mìíràn bíi defibrillation tàbí ìtọ́jú tó le koko.
Àwọn Ìlànà Ààbò Pàtàkì Kí Ó Tó Ríranlọ́wọ́
Kí àwọn olùgbàlà tó ṣe CPR, wọ́n gbọ́dọ̀ gbé ààbò ara wọn yẹ̀ wò, ààbò ẹni tí wọ́n pa, àti àyíká tó yí i ká. Yẹra fún ṣíṣe ìgbàlà ní àwọn agbègbè tó léwu bíi àwọn ìlà iná tó wà nítòsí, àwọn agbègbè iná, tàbí ìrìnàjò tó pọ̀ láìsí àwọn ìgbésẹ̀ ààbò. Ìlànà yìí sábà máa ń jẹ́ àkópọ̀ nínú èrò "olùgbàlà tó ní ààbò, ẹni tí wọ́n ní ààbò, àyíká tó ní ààbò."
Igbesẹ akọkọ ti a gbaniyanju ni lati ṣe ayẹwo idahun ẹni ti o farapa. Kigbe soke soke, fi ọwọ kan ejika ẹni ti o farapa naa pẹlu itọra, ki o si kiyesi eyikeyi iṣe, bii ṣiṣi oju rẹ tabi gbigbe. Ti ẹni ti o farapa naa ko ba dahun, beere lọwọ ẹlomiran lẹsẹkẹsẹ lati pe awọn iṣẹ pajawiri ki o wa AED (Automated External Defibrillator) ti o ba wa.
Mímọ Ìdádúró Ọkàn àti Ìdádúró èémí
Àwọn àmì àrùn ọkàn àti ìdènà èémí nínú àwọn àgbàlagbà sábà máa ń ní nínú:
1. Àìmọ̀kan tàbí àìdáhùn.
2. Àìsí ẹ̀mí déédéé (ìmí gbígbóná tàbí ìmí gbígbóná lè ṣẹlẹ̀).
3. Kò sí ìlù (fún àwọn òṣìṣẹ́ tí a ti kọ́ ní ìdánilẹ́kọ̀ọ́ tí wọ́n ń ṣàyẹ̀wò ìlù).
Fún àwọn olùgbàlà aláìsàn, ṣíṣàyẹ̀wò ìlù ọkàn sábà máa ń ṣòro ó sì máa ń gba àkókò. Nítorí náà, àwọn ìlànà ìtọ́jú ìlera àkọ́kọ́ òde òní tẹnu mọ́ ọn pé: tí ẹni tí ó farapa bá dákú tí kò sì mí ẹ̀mí dáadáa, bẹ̀rẹ̀ sí í fún àyà ní ìfúnpọ̀ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀.
Awọn Ọna CPR fun Awọn Agbalagba: Awọn Igbesẹ Pataki
CPR fún àwọn àgbàlagbà sábà máa ń dojúkọ ìfúnpọ̀ àyà tó lágbára, tó sì yára. Ìtẹ̀léra tí a sábà máa ń lò ni CAB: Ìfúnpọ̀, Ọ̀nà Afẹ́fẹ́, àti Ìmí.
1. Ìfúnpọ̀ Àyà
– Gbe ẹni tí ó farapa sí ẹ̀yìn rẹ̀ lórí ilẹ̀ tí ó tẹ́jú tí ó sì le.
– Kúnlẹ̀ lẹ́gbẹ̀ẹ́ ẹni tí ó farapa, kí o sì tẹ́ àyà rẹ.
– Fi àtẹ́lẹwọ́ ọwọ́ àkọ́kọ́ sí àárín àyà (lórí àyà), lẹ́yìn náà gbé ọwọ́ kejì sí orí ọwọ́ àkọ́kọ́ kí o sì so àwọn ìka ọwọ́ pọ̀ mọ́ ara wọn.
– Tún apá rẹ, lo iwuwo ara rẹ láti tẹ̀.
Ijinle funmorawon: nipa 5–6 cm ninu awon agbalagba.
Oṣuwọn titẹ: 100–120 igba fun iṣẹju kan.
Ìpíndọ́gba ìfúnpọ̀ sí èémí: ìfúnpọ̀ 30: èémí méjì (tí ó bá ń ṣe èémí ìgbàlà).
Ohun pàtàkì kan tí a sábà máa ń gbàgbé ni láti jẹ́ kí àyà padà sí ipò rẹ̀ lẹ́yìn ìfúnpọ̀ kọ̀ọ̀kan (ìfàsẹ́yìn pátápátá). Èyí ń jẹ́ kí ọkàn lè kún fún ẹ̀jẹ̀ kí ó tó di ìfúnpọ̀ mìíràn.
2. Ṣíṣí ọ̀nà afẹ́fẹ́
Lẹ́yìn ìfúnpọ̀ ọgbọ̀n, tí olùgbàlà bá ti ṣetán láti fún ni ní ẹ̀mí ìgbàlà, ṣí ọ̀nà afẹ́fẹ́ nípa lílo ọ̀nà ìgbéga orí títẹ̀-àti-àgbọ̀n:
– Ọwọ́ kan tẹ iwájú ẹni tí wọ́n lù láti gbé orí rẹ̀ sókè díẹ̀.
– Ika meji ti ọwọ keji gbe agbangbẹ ẹni ti o farapa soke.
Ọ̀nà yìí ń ran lọ́wọ́ láti ṣí ọ̀nà afẹ́fẹ́ tí ahọ́n lè dí lọ́wọ́ ẹni tí kò mọ nǹkan kan. Ṣùgbọ́n, tí a bá fura sí ìpalára ẹ̀yìn ọrùn (fún àpẹẹrẹ, nínú ìjànbá ọkọ̀), ṣíṣí ọ̀nà afẹ́fẹ́ nílò ìtọ́jú púpọ̀ sí i, ó dára jù láti ọ̀dọ̀ ẹni tí ó ti kọ́ṣẹ́.
3. Ẹ̀mí Ìgbàlà (Ẹ̀mí mímu)
– Ti imú ẹni tí ó farapa (tẹ ìka rẹ).
– Fi ẹnu olùgbàlà bo ẹnu ẹni tí wọ́n lù (tàbí kí o lo ìbòmú).
– Fi ẹ̀mí fún ìṣẹ́jú-àáyá kan títí tí àyà ẹni tí ó farapa yóò fi dìde.
– Tun mí ẹ̀mí méjì ṣe.
Tí àwọn olùgbàlà kò bá ní ìdánilẹ́kọ̀ọ́, tí wọn kò ní ìfọ̀kànbalẹ̀, tàbí tí wọn kò ní ohun èlò ààbò, a ṣì ń gbani nímọ̀ràn láti lo CPR tí a fi ọwọ́ ṣe. Ìfúnpọ̀ kíákíá àti déédéé ṣì ń fúnni ní àǹfààní pàtàkì ní àwọn ìṣẹ́jú pàtàkì.
Lilo AED ninu CPR
AED jẹ́ ẹ̀rọ defibrillator aládàáṣe tí ó ń ṣàyẹ̀wò ìlù ọkàn, tí ó sì ń mú ìkọlù mànàmáná jáde bí ó bá pọndandan. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀ràn ìdúró ọkàn lójijì ni àwọn ìdàrúdàpọ̀ ìlù bíi fibrillation ventricular ń fà, àti defibrillation ni ìtọ́jú àkọ́kọ́.
Awọn ọna ti o wọpọ lati lo AED:
1. Tan AED.
2. So àwọn paadi elekitirodu mọ́ gẹ́gẹ́ bí àwòrán tó wà lórí ẹ̀rọ náà (ọ̀kan ní apá òkè àyà ọ̀tún, ọ̀kan ní apá ìsàlẹ̀ òsì).
3. Rí i dájú pé ẹnikẹ́ni kò fọwọ́ kan ẹni tí wọ́n lù nígbà tí AED ń ṣàyẹ̀wò rẹ̀.
4. Tí AED bá dámọ̀ràn ìpayà, rí i dájú pé agbègbè náà wà ní ààbò kí o sì tẹ bọ́tìnì ìpayà náà (tàbí kí ẹ̀rọ náà gbé ìpayà náà jáde láìfọwọ́sí).
5. Tẹ̀síwájú láti lo CPR lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ lẹ́yìn tí a bá ti ṣe ìkọlù náà tàbí tí a kò bá gbani nímọ̀ràn láti lo ìkọlù náà.
Àpapọ̀ CPR dídára àti lílo AED ní kíákíá ni ohun tó ń pinnu bí ẹni tí wọ́n pa á ṣe lè wà láàyè.
CPR ninu Awọn ọmọde ati Awọn ọmọ ikoko (Akopọ)
CPR ninu awọn ọmọde ati awọn ọmọ ikoko ni awọn ilana kanna, ṣugbọn awọn ọna itọju naa yatọ nitori iwọn ara ati pe okunfa ti idaduro atẹgun/ọkan nigbagbogbo ni ibatan si awọn iṣoro mimi.
Nínú àwọn ọmọdé:
– Ijinle funmorawon jẹ nipa idamẹta iwọn ila opin àyà.
– Ìpíndọ́gba ìfúnpọ̀ sí èémí lè yàtọ̀ síra da lórí iye àwọn olùgbàlà (ní gbogbogbòò 30:2 fún olùgbàlà kan, 15:2 fún àwọn olùgbàlà méjì tí a ti kọ́ lẹ́kọ̀ọ́).
Nínú àwọn ọmọ ọwọ́:
– A máa ń fi ìka méjì (olùgbàlà kan) ṣe ìfúnpọ̀ tàbí ọ̀nà ìka méjì tí a fi ń yí àyà ká (olùgbàlà méjì).
– Ijinle ifunmọ naa tun jẹ idamẹta iwọn ila opin ti àyà ọmọ naa.
Nítorí pé àwọn ìyàtọ̀ wọ̀nyí ṣe pàtàkì gan-an, a gbani nímọ̀ràn gidigidi pé kí àwọn òbí, àwọn olùkọ́, àti àwọn olùtọ́jú lọ sí ìtọ́jú ìtọ́jú ọmọdé àti ìdánilẹ́kọ̀ọ́ CPR.
Àṣìṣe Tó Wà Lára Láti Yẹra Fún
Àwọn àṣìṣe kan tí ó sábà máa ń ṣẹlẹ̀ nígbà tí a bá ń ṣe CPR ni:
1. Dídádúró ìfúnpọ̀ nítorí pé ó gba àkókò púpọ̀ láti ṣàyẹ̀wò fún èémí tàbí ìlù.
2. Fífúnpọ̀ jẹ́ kí ó lọ́ra jù tàbí kí ó jìn jù.
3. Dídúró nígbàkúgbà, fún àpẹẹrẹ nítorí ìbẹ̀rù tàbí iyèméjì.
4. Ipò ọwọ́ tí kò tọ́ kí ó lè tẹ egungun ìhà tàbí ikùn.
5. Èémí ìgbàlà náà lágbára jù débi pé afẹ́fẹ́ wọ inú ikùn, èyí sì ń mú kí ewu ìgbẹ́ gbuuru pọ̀ sí i.
Ìdánrawò déédéé lè ran olùgbàlà lọ́wọ́ láti ní ìrántí iṣan àti láti mú kí dídára ìfúnpọ̀ sunwọ̀n sí i.
Pàtàkì Ìdánilẹ́kọ̀ọ́ àti Ìmúrasílẹ̀
Bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn àlàyé inú àpilẹ̀kọ yìí lè fúnni ní àkópọ̀, àwọn ọgbọ́n CPR tó dára jùlọ ni a ń rí gbà nípasẹ̀ ìdánilẹ́kọ̀ọ́ ọwọ́ pẹ̀lú olùkọ́ni àti àpẹẹrẹ ìdánilẹ́kọ̀ọ́. Ìdánilẹ́kọ̀ọ́ sábà máa ń ní ìfihàn sí AEDs, àwọn ọ̀nà ìfúnpọ̀, àti àfarawé àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ pajawiri gidi. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ilé ìtọ́jú ìlera, Indonesian Red Cross (PMI), àwọn ilé ìwòsàn, àti àwọn àjọ ìgbàlà máa ń ṣe ìdánilẹ́kọ̀ọ́ CPR tí a fọwọ́ sí nígbà gbogbo.
Ní àwọn ibi iṣẹ́, àwọn ilé ìwé, àti àwọn ibi gbogbogbòò, wíwà àwọn AED àti àwọn òṣìṣẹ́ tí a kọ́ ní CPR lè mú kí iye àwọn tí wọ́n ní ìpalára ọkàn lójijì pọ̀ sí i. Ìmúrasílẹ̀ kìí ṣe ojúṣe àwọn òṣìṣẹ́ ìṣègùn nìkan, ṣùgbọ́n ti àwùjọ pẹ̀lú.
Penutup
Ìdápadà Ọkàn àti Ẹ̀dọ̀fóró (CPR) jẹ́ ọgbọ́n pàtàkì kan tí ó lè gba ẹ̀mí là. Kókó pàtàkì sí CPR ni láti ṣiṣẹ́ kíákíá, rírí ààbò, ṣíṣe ìfúnpọ̀ àyà tó dára, àti lílo AED ní kíákíá bí ó bá ṣeé ṣe. Ní àkókò pàjáwìrì, ìgboyà láti gbé ìgbésẹ̀ àti ìmọ̀ ìpìlẹ̀ tó tọ́ lè jẹ́ ìyàtọ̀ láàárín ìyè àti ikú. Nítorí náà, a gba gbogbo ènìyàn níyànjú láti kọ́ CPR nípasẹ̀ ìdánilẹ́kọ̀ọ́ láti múra tán láti ran àwọn ènìyàn lọ́wọ́ nígbà tí ipò líle koko bá dìde.
