Àwọn Àmì àti Àmì Ìbẹ̀rẹ̀ Àtọ̀gbẹ Irú 1
Àtọ̀gbẹ Iru 1 jẹ́ àìsàn onígbà pípẹ́ tí ó máa ń ṣẹlẹ̀ nígbà tí pancreas kò bá ṣe insulin tó. Insulin jẹ́ homonu tí a nílò láti ran glucose (suga) lọ́wọ́ láti wọ inú sẹ́ẹ̀lì láti lò ó fún agbára. Láìsí insulin tó, glucose máa ń kóra jọ sínú ẹ̀jẹ̀, ó sì lè fa onírúurú ìṣòro ìlera. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé àrùn àtọ̀gbẹ irú 1 lè fara hàn ní ọjọ́ orí èyíkéyìí, a sábà máa ń ṣe àyẹ̀wò rẹ̀ fún àwọn ọmọdé, àwọn ọ̀dọ́langba, tàbí àwọn ọ̀dọ́langba. Mímọ àwọn àmì àti àmì àrùn àtọ̀gbẹ irú 1 ṣe pàtàkì fún ìwádìí àti ìtọ́jú ní ìbẹ̀rẹ̀. Àwọn àmì àti àmì àrùn àtọ̀gbẹ irú 1 tí ó wọ́pọ̀ ni àwọn àmì àti àmì àrùn àtọ̀gbẹ irú 1 tí ó wọ́pọ̀:
1. Ìtọ́ nígbà gbogbo:
Ọ̀kan lára àwọn àmì pàtàkì ti àrùn àtọ̀gbẹ irú kìíní ni ìtọ̀ lọ́ra (polyuria). Nígbà tí ìwọ̀n glucose ẹ̀jẹ̀ bá ga, àwọn kíndìnrín máa ń gbìyànjú láti yọ sùgà tí ó pọ̀ jù kúrò nípa lílo rẹ̀ nínú ìtọ̀. Èyí máa ń mú kí ìtọ̀ pọ̀ sí i, pàápàá jùlọ ní alẹ́ (nocturia).
2. Ongbẹ pupọju:
Títọ́ síta omi lè fa gbígbẹ omi, èyí tí ó lè fa òùngbẹ púpọ̀ (polydipsia). Àwọn ènìyàn tí wọ́n ní àrùn àtọ̀gbẹ irú kìíní lè máa ní òùngbẹ púpọ̀, wọ́n sì lè máa mu omi nígbà gbogbo láti pa òùngbẹ wọn.
3. Ebi ti o pọ ju:
Àìtó insulin tó tó ń dínà àwọn sẹ́ẹ̀lì ara láti gba glucose tí wọ́n nílò fún agbára. Nítorí náà, ara máa ń dáhùn sí i nípa bí ebi ṣe ń pa ènìyàn (polyphagia) bó tilẹ̀ jẹ́ pé ènìyàn lè jẹun ju bó ṣe yẹ lọ.
4. Pípàdánù Ìwúwo Tí A Kò Lè Ṣàlàyé:
Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ènìyàn lè jẹ oúnjẹ púpọ̀ sí i, ara kò lè lo glucose dáadáa fún agbára. Nítorí náà, ara máa ń bẹ̀rẹ̀ sí í fọ́ ọ̀rá àti iṣan ara láti fi agbára pamọ́, èyí sì máa ń yọrí sí pípadánù ìwọ̀n ara láìlóye tàbí láìsí ìsapá.
5. Àárẹ̀ àti Àìlera:
Nítorí pé ara kò lè lo glucose dáadáa, agbára tó wà fún àwọn sẹ́ẹ̀lì máa ń dínkù, èyí sì máa ń fa àárẹ̀ àti àìlera nígbà gbogbo. Àwọn ènìyàn tó ní àrùn àtọ̀gbẹ irú kìíní lè máa nímọ̀lára àárẹ̀ gidigidi ní gbogbo ìgbà.
6. Ìran tí kò dáa:
Ìwọ̀n suga tó ga nínú ẹ̀jẹ̀ lè ní ipa lórí lẹ́ǹsì ojú, èyí tó lè fa ìyípadà nínú ìrísí rẹ̀, tó sì lè yọrí sí àìríran tó dáa. Ìríran tó ń di bàìbàì yìí lè máa wá, ó sì lè máa lọ nígbà tí ìwọ̀n suga inú ẹ̀jẹ̀ bá ti di èyí tó lágbára sí i.
7. Àkóràn Lóòrèkóòrè:
Ìwọ̀n suga tó ga nínú ẹ̀jẹ̀ lè sọ agbára ìdènà àrùn di aláìlera, èyí sì lè mú kí ènìyàn túbọ̀ ní àkóràn. Àrùn awọ ara, àkóràn ẹnu, àkóràn ìtọ̀, àti àkóràn ìwúkàrà nínú àwọn obìnrin wọ́pọ̀ láàárín àwọn tó ní àrùn àtọ̀gbẹ irú 1 tí a kò ṣàkóso.
8. Ìrora Ikùn àti Ìgbẹ́:
Nínú àwọn ènìyàn kan tí wọ́n ní àrùn àtọ̀gbẹ irú kìíní, pàápàá jùlọ àwọn ọmọdé, ìrora inú àti ríru lè jẹ́ àmì ìbẹ̀rẹ̀. Èyí lè ní í ṣe pẹ̀lú ketoacidosis àtọ̀gbẹ, àìsàn líle kan tí ara máa ń bẹ̀rẹ̀ sí í fọ́ ọ̀rá ní ìwọ̀n ewu nítorí àìní insulin.
9. Awọ Gbígbẹ àti Ìyọnu:
Láti fi àmì ìṣáájú mìíràn hàn nípa àrùn àtọ̀gbẹ irú kìíní, àwọn kan lè ní awọ ara gbígbẹ àti ìyọnu. Èyí máa ń wáyé nítorí gbígbẹ ara àti yíyọ omi ara kúrò nínú awọ ara nítorí ìtọ̀ sí ara nígbà gbogbo.
10. Àwọn ọgbẹ́ tó ń wo ara sàn díẹ̀díẹ̀:
Ìwọ̀n suga tó ga nínú ẹ̀jẹ̀ lè ba àwọn iṣan ara àti àwọn iṣan ẹ̀jẹ̀ jẹ́, ó lè ba ìṣàn ẹ̀jẹ̀ jẹ́, ó sì lè dín ìtọ́jú ọgbẹ́ kù díẹ̀. Gígé kékeré tàbí ìfọ́ tí ó gba àkókò pípẹ́ láti wòsàn lè jẹ́ àmì àrùn àtọ̀gbẹ.
11. Ìyípadà Ìrònú àti Ìbínú:
Àwọn ìyípadà lójijì nínú ìwọ̀n sùgà nínú ẹ̀jẹ̀ lè ní ipa lórí ìmọ̀lára. Àwọn ènìyàn tí wọ́n ní àrùn àtọ̀gbẹ irú 1 lè ní ìyípadà nínú ìmọ̀lára, títí bí ìbínú àti ìyípadà lójijì nínú ìmọ̀lára.
Ṣíṣàwárí àwọn àmì àti àmì àrùn àtọ̀gbẹ irú kìíní ṣe pàtàkì fún ṣíṣe àyẹ̀wò tó péye àti bíbẹ̀rẹ̀ ìtọ́jú. Tí ìwọ tàbí ẹnìkan tí o mọ̀ bá ní èyíkéyìí nínú àwọn àmì àrùn tí a mẹ́nu kàn lókè yìí, bá dókítà sọ̀rọ̀ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Wọ́n yóò ṣe àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀ láti wọn ìwọ̀n glucose àti láti mọ̀ bóyá àrùn àtọ̀gbẹ irú kìíní ló lè fa èyí.
Ní àfikún sí mímọ àwọn àmì àti àmì àrùn ní ìbẹ̀rẹ̀, lílóye àwọn okùnfà ewu ṣe pàtàkì fún ìwádìí àrùn àtọ̀gbẹ irú 1 ní kíákíá. Àtọ̀gbẹ irú 1 kò le dènà pátápátá nítorí pé àwọn okùnfà ìbílẹ̀ àti àyíká ló ń kó ipa pàtàkì. Síbẹ̀síbẹ̀, àwọn okùnfà ewu kan tí a mọ̀ ni ìtàn ìdílé ti àrùn àtọ̀gbẹ irú 1, wíwà àwọn okùnfà ìdènà ara tí ó ní í ṣe pẹ̀lú àtọ̀gbẹ nínú ẹ̀jẹ̀, àti àwọn okùnfà ìyípadà ìran kan. Mímọ àwọn okùnfà ewu wọ̀nyí ń ran mímọ̀ nípa àwọn àmì àrùn tí ó ń yọjú lọ́wọ́.
Lẹ́yìn tí wọ́n bá ti ṣe àyẹ̀wò àrùn àtọ̀gbẹ irú 1, ó ṣe pàtàkì fún àwọn aláìsàn àti ìdílé wọn láti bá àwọn onímọ̀ ìlera ṣiṣẹ́ pọ̀ láti ṣàkóso àìsàn náà. Ìtọ́jú sábà máa ń ní ìtọ́jú insulin, èyí tí ó ń ran lọ́wọ́ láti máa ṣe àtúnṣe ìwọ̀n glucose nínú ẹ̀jẹ̀. Jù bẹ́ẹ̀ lọ, ṣíṣe àtúnṣe ìgbésí ayé tó dára nípa jíjẹ oúnjẹ tó dọ́gba, ṣíṣe eré ìdárayá déédéé, àti ṣíṣe àkíyèsí ìwọ̀n suga nínú ẹ̀jẹ̀ déédéé ṣe pàtàkì.
Ṣíṣàkóso àtọ̀gbẹ irú 1 kìí ṣe nípa ṣíṣàyẹ̀wò ìwọ̀n sùgà nínú ẹ̀jẹ̀ àti lílo insulin nìkan; ó tún jẹ́ nípa mímọ bí àìsàn náà ṣe ń nípa lórí ìgbésí ayé rẹ ojoojúmọ́ àti bí o ṣe lè ṣe àtúnṣe sí àwọn àyípadà tó yẹ. Ẹ̀kọ́ nípa àtọ̀gbẹ irú 1 tún ṣe pàtàkì. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ohun èlò ló wà láti ọ̀dọ̀ àwọn agbègbè àtọ̀gbẹ, àwọn àjọ ìlera, àti àwọn ètò ẹ̀kọ́ láti ṣètìlẹ́yìn fún àwọn ènìyàn tó ń gbé pẹ̀lú àìsàn yìí.
Bó tilẹ̀ jẹ́ pé àrùn àtọ̀gbẹ irú kìíní jẹ́ àìsàn tó ń béèrè àfiyèsí àti ìtọ́jú tó ń lọ lọ́wọ́, pẹ̀lú ìtọ́jú tó tọ́, àwọn tó ní àrùn náà lè gbé ìgbésí ayé aláápọn àti tó ní ìlera. Lílóye àwọn àmì àti àmì àrùn náà àti àwọn ìgbésẹ̀ láti gbé lẹ́yìn àyẹ̀wò náà ló ń pèsè ìpìlẹ̀ fún ṣíṣàkóso dáadáa àti dín ewu àwọn ìṣòro ìgbà pípẹ́ kù.
Ní ìparí, ó ṣe pàtàkì fún gbogbo ènìyàn láti tan ìròyìn kálẹ̀ kí wọ́n sì mú kí wọ́n mọ̀ nípa àrùn àtọ̀gbẹ irú 1. Pẹ̀lú ìmọ̀ tó péye, a lè ran ara wa àti àwọn ẹlòmíràn lọ́wọ́ láti mọ àwọn àmì àrùn náà kí a sì gba ìtọ́jú tó yẹ kíákíá. Dídènà àwọn ìṣòro àti mímú kí ìgbésí ayé àwọn ènìyàn tó ní àrùn àtọ̀gbẹ irú 1 sunwọ̀n síi ni àwọn góńgó pàtàkì nínú ṣíṣàkóso àrùn yìí. Tẹ̀síwájú láti kọ́ ẹ̀kọ́ sí i, pín ìwífún, àti láti ṣètìlẹ́yìn fún ara wa nínú ìjàkadì lòdì sí àrùn àtọ̀gbẹ irú 1.
