Malamalama i le Fanua Maneta o le Lalolagi

Malamalama i le Fanua Maneta o le Lalolagi

O le fanua maneta o le Lalolagi o se mea e le vaaia ae taua tele mo le olaga i luga o lo tatou paneta. E tele ana galuega, mai le puipuia o i tatou mai le ave o le vanimonimo matautia e oo atu i le fesoasoani i manu femalagaaʻi e feoaʻi i nofoaga mamao. O lenei tusiga o le a suʻesuʻeina atili ai le uiga o le fanua maneta o le Lalolagi, le auala e fausia ai, ma lona matafaioi taua i vaega eseese o le olaga i luga o le Lalolagi.

Faatomuaga i le Malae Maneta o le Lalolagi

O le fanua maneta o le Lalolagi o se fanua maneta e mafua mai i gaioiga i totonu o le ogatotonu o le Lalolagi lea e puipuia ai mai mea leaga e molia mai le vateatea, e taʻua o le matagi o le la. O lenei fanua e aʻafia ai vaega eseese o le olaga i luga o le paneta, mai le faʻatautaia o satelite i amioga a manu.

E mafai ona vaevaeina lautele le fanua maneta o le Lalolagi i ni vaega se lua: o le fanua maneta i fafo ma le fanua maneta i totonu. O le fanua maneta i fafo e mafua mai i le fegalegaleaiga i le va o le fanua maneta o le Lalolagi ma le matagi o le la, o se vaitafe o vaega ua molia e faʻasaʻolotoina e le La. I le taimi nei, o le fanua maneta i totonu e mafua mai i le gaioiga o le uʻamea vai ma le nickel i totonu o le ogatotonu pito i fafo o le Lalolagi.

Le Amataga o le Malae Maneta o le Lalolagi

O le fanua maneta o le Lalolagi e mafua mai i se faiga e ta'ua o le "geodynamo." O lenei faiga e tupu i totonu o le ogatotonu vai i fafo o le Lalolagi, lea e aofia ai le u'amea vai ma le nickel. I totonu o le ogatotonu i fafo, o lenei gaioiga o le convection o vai e fa'atinoina e se gradient thermal (le eseesega o le vevela i le va o le ogatotonu i totonu ma le mantle).

O lenei convection i le pito i fafo e maua ai ni tafega eletise, e ala i le tulafono a Faraday o le electromagnetic induction, e maua ai se fanua maneta. O aafiaga tuufaatasi o le taamilosaga a le Lalolagi (lea e maua ai le malosi o Coriolis) ma le convection i le pito i fafo e mafua ai le faapuupuuina ma le fausiaina o se fanua maneta e tutusa lava ma le fanua maneta dipole e maua mai i se maneta pa.

FAITAU  Auala e Fuafua ai le Saosaoa Averesi

Fausaga o le Fanua Maneta o le Lalolagi

O le fanua maneta o le Lalolagi e iai lona fausaga dipole, o lona uiga e lua ona poles—tasi le poles i matū ma le tasi le poles i saute. Peitaʻi, o le fanua maneta o le Lalolagi e le o se dipole atoatoa auā o loʻo iai ni vaega e le o ni dipolar e mafua ai ona fesuisuiaʻi le fanua maneta i nofoaga eseese i luga o le fogaeleele o le Lalolagi.

E lē tumau pea pole maneta o le Lalolagi ma e faasolosolo malie ona fesuia’i i le aluga o taimi, o se mea e ta’ua o le “suiga o le pole maneta.” I nisi taimi i le talafaasolopito o le lalolagi, e oo lava i suiga o le fanua maneta, lea e fesuia’i ai pole maneta i matū ma saute. E tutupu nei suiga i nai selau afe tausaga uma, ae o faiga e pulea ai lenei saoasaoa o loo tumau pea ona avea ma autu o suesuega o loo faagasolo.

E ese mai i pole maneta, e iai foʻi le "ekueta maneta," lea e vaivai ai le fanua maneta o le Lalolagi. I lenei vaega, o laina o le fanua maneta, lea e masani ona alu ese mai le pole i matu i le pole i saute, e masani ona tutusa ma le fogaeleele o le Lalolagi.

O le Aafiaga o le Fanua Maneta o le Lalolagi i le Ola

Puipuiga mai le Aveeseina o le Vateatea

O se tasi o galuega tāua a le fanua maneta o le Lalolagi o le puipuia lea o lo tatou paneta mai le matagi o le la ma isi vaega ua molia mai le vateatea. O le matagi o le la o se vaitafe o vaega ua molia e faʻasalalauina e le La, ma afai e le faʻamamāina, e mafai e nei vaega ona faʻaleagaina le ea ma le fogaeleele o le Lalolagi, ma lamatia ai ituaiga uma o ola.

O le fanua maneta o le Lalolagi e fai ma talita, e faʻaosofia ai le itu e agai atu i ai vaega ua molia ma taofia ai le tele o na vaega. O nei vaega e masani ona maileia i totonu o fusipaʻu o le Van Allen radiation, o ni vaega palasitika se lua o electrons ma protons e siʻomia ai le Lalolagi ma puipuia lelei ai lenei radiation mai le oʻo atu i le fogāeleele o le Lalolagi.

FAITAU  Lelei ma Le Lelei o le Faʻataʻitaʻiga Atomika a Bohr

Tautai

E tele manu, e aofia ai manu felelei, i'a, ma manu o le sami, e fa'aogaina le fanua maneta o le Lalolagi e fai ma auala e folau ai. O lenei mea ua ta'ua o le "magnetoreception." E ala i le lagonaina o fanua maneta, e mafai e nei manu ona fuafua le itu e agai i ai, lea e fesoasoani ia i latou e malaga atu i nofoaga mamao ma le sa'o tele.

Ua faʻaaogaina foʻi e tagata le fanua maneta o le Lalolagi e ala i le faia o se tapasa maneta e faʻailoa ai le itu o le itu maneta i matū ma saute, lea e faigofie ai ona folau i le sami ma le laueleele.

Gaoioiga Tektonika ma Mafui'e

Ua faʻaalia foʻi e suʻesuʻega talu ai nei se fesootaʻiga e ono iai i le va o suiga i le fanua maneta o le Lalolagi ma gaioiga tektonika poʻo mafuiʻe. O nisi saienitisi ua latou manatu o suiga o le fanua maneta i nisi o sone e ono avea ma faʻailoga o gaioiga tektonika o loʻo lumanaʻi, e ui o loʻo tumau pea lenei vaega o suʻesuʻega e leʻi malamalama atoatoa i ai.

Tekonolosi Satelite

E aʻafia foʻi e le fanua maneta o le Lalolagi le faʻagaioiga o satelite ma tekinolosi o le vateatea. E tatau i satelite o loʻo taamilo i le Lalolagi ona faʻatinoina le fanua maneta ina ia faʻatumauina ai auala faʻataamilo talafeagai ma puipuia ai mea faʻaeletoronika mai faʻaleagaina e ono mafua mai i ni vaega mamafa tele o loʻo maileia i totonu o le fanua maneta.

Suʻesuʻega ma Atinaʻe Fou

O loʻo faʻaauau pea suʻesuʻega i le fanua maneta o le Lalolagi, e faʻaaogaina ai le tele o meafaigaluega ma metotia faʻaonaponei, e aofia ai satelite mataʻituina geomagnetic e pei o satelite Swarm a le European Space Agency (ESA). O galuega faʻapenei e mafai ai e saienitisi ona mataʻituina suiga i le fanua maneta o le Lalolagi ma le saʻo maualuga, lea e taua tele mo le malamalama i gaioiga e aofia ai i le tausia o lenei fanua maneta.

E le gata i lea, ua avea foʻi faʻataʻitaʻiga komepiuta ma meafaigaluega taua i le suʻesuʻeina o le fanua maneta o le Lalolagi, ma ua mafai ai e saienitisi ona faʻataʻitaʻi le gaioiga o le ogatotonu i fafo ma vavalo pe faʻapefea ona aʻafia lo tatou paneta i suiga i le fanua maneta i le lumanaʻi.

FAITAU  Auala e Fuafua ai le Coefficient o le Toe Fa'afo'isia

I'uga

O le fanua maneta o le Lalolagi o se vaega taua ma lavelave o lo tatou paneta, e puipuia ai i tatou mai le fa'asalalauina o le vanimonimo matautia, lagolagoina ai le folauga a le tele o meaola, ma e o'o lava i le fa'aa'afiaina o tulaga fa'ale-geolosi ma fa'atekinolosi. O le fausiaina ma le fa'agaioiga o lenei fanua maneta o le taunuuga lea o faiga lavelave i totonu o le totonugalemu o le Lalolagi o lo'o avea pea ma autu o su'esu'ega o lo'o faia e saienitisi.

O le malamalama i le fanua maneta o le Lalolagi ma le auala e mafai ai e ona suiga ona aʻafia ai i tatou e taua tele mo le faʻaauauina o le ola ma tekinolosi i le Lalolagi. Faatasi ai ma le alualu i luma o tekinolosi, e mafai ona tatou faʻaauau pea ona faʻaalia mea lilo o loʻo siomia ai lenei mea masani ma maua ni auala fou e puipuia ma faʻaaogaina ai.

Taofi faamatalaga