Mataupu Faavae Autu o le Fisiki i le Saienisi o Vaalele

Mataupu Faavae Autu o le Fisiki i le Saienisi o Vaalele

E lē gata i afi malolosi po o le mamanuina o vaalele faʻaonaponei le saienisi o vaalele; e faʻavae foʻi i luga o mataupu faavae o le fisiki e faʻamatalaina ai le auala e mafai ai e se vaalele ona lele ma le mautu, saogalemu, ma le lelei. Mai le lele ese seʻia oʻo i le tulaueleele, o vaega taʻitasi o le vaalele e aofia ai fegalegaleaiga faigata i le va o malosiaga, mamafa, malosi, ma le malosi o le vai. O le malamalama i mea taua o le fisiki o vaalele e fesoasoani ia i tatou e malamalama ai i le auala e faʻatupuina ai e vaalele le siʻitia, faatoʻilalo ai le teteʻe o le ea, tausia le mautu, ma faʻasaoina le suauʻu.

1. Malosiaga Autū e Fa o loʻo Galue i luga o se Vaalele

I le lele, e fa malosiaga autū e fa o loʻo faʻatinoina i taimi uma i luga o se vaalele: o le siʻitia, mamafa, tulei, ma le toso. O nei malosiaga e fa e fegalegaleai e fuafua ai pe o le a aʻe le vaalele, ifo, faʻavavevave, pe faʻagesegese.

1. O le si'itia o le malosi lea e fa'atupuina i luga e apa'au e tete'e atu ai i le mamafa o le va'alele. E tatau ona lava le tele o le si'itia e si'i ai le va'alele mai le auala ma taofi ai i le ea.
2. O le mamafa o le malosiaga o le kalave e tosoina i lalo le vaalele. O le tele o le mamafa o le vaalele (e aofia ai pasese, uta, ma le suauu), o le tele foi lea o lenei malosiaga.
3. O le tulei o le malosi lea e tulei ai i luma e gaosia e se afi, pe o se peʻapeʻa pe o se afi vaalele. E manaʻomia le tulei e ausia ma faatumauina ai le saoasaoa.
4. O le toso o le malosi o le tete'e o le ea e tete'e i le agai i luma o se vaalele. E fa'ateleina le toso pe a vave ona lele le vaalele pe a itiiti le malosi o le ea i le foliga o le vaalele.

E tupu le lele mautu pe a paleni le si'itia ma le mamafa, ma le tuleia e paleni le toso. Afai e pulea e le tasi le malosi, o le a suia le gaioiga a le vaalele.

2. Aerodynamics ma le Faiga o le Fa'atulagaina o le Si'itia

E masani ona faʻamatalaina le siʻitia i ni manatu se lua e fesoʻotaʻi: o eseesega o le mamafa ma le faʻaseseina o le tafe o le ea (downwash). O apaʻau o vaalele e iai se foliga faʻapitoa e taʻua o le airfoil, e masani ona piʻo i le pito i luga ma faʻalelei i le pito i lalo. A o tafe le ea i tafatafa o le airfoil, e tutupu suiga i le saoasaoa ma le mamafa.

FAITAU  Teori o le Fisiki e uiga i Fua Faaopoopo

E tusa ai ma mataupu faavae o le fluid dynamics, a faatelevaveina le tafe o le ea, e masani ona faaitiitia lona mamafa. I luga o se apaau, e mafai ona maualalo le mamafa o le vaega pito i luga o le tafe o le ea, ae o le vaega pito i lalo e masani ona maualuga le mamafa. O lenei eseesega o le mamafa e mafua ai le sii i luga.

E le gata i lea, e "tulei" fo'i e le apa'au le ea i lalo. E tusa ai ma le Tulafono Tolu a Newton (gaioiga-tali atu), afai e fa'atino e le apa'au se malosi e alu i lalo i le ea, e fa'atino fo'i e le ea se malosi e alu i luga i le apa'au. E le feteenai nei manatu e lua, ae o ni manatu se lua i le fa'amatalaina o le mea lava e tasi.

E a'afia fo'i le si'itia e le tulimanu o le osofa'iga, le tulimanu i le va o le apa'au ma le itu e alu ai le ea. O le tulimanu tele o le osofa'iga e masani ona fa'ateleina ai le si'itia i se tulaga patino. Afai e tele naua le tulimanu o le osofa'iga, e mafai ona te'a ese le ea mai le fogā'ele'ele o le apa'au ma mafua ai le fa'aletonu (o se leiloa tele o le si'itia).

3. Mamafa, Saosaoa, ma le Maualuga: O le Matafaioi a le Ea

E matuā a'afia e tulaga o le ea le fa'atinoga o le va'alele. A'o fa'ateleina le maualuga, e masani ona fa'aitiitia le mafiafia o le ea. E a'afia e le mafiafia o le ea le si'itia ma le tulei (mo se afi tu'uina atu). Ina ia maua le si'itia tutusa i le ea manifinifi, e tatau i se va'alele ona lele vave pe fa'aaoga ni fa'atulagaga fa'apitoa o apa'au, e pei o flaps.

E iai fo'i le sao o le vevela. E masani lava ona itiiti le mafiafia o le ea vevela nai lo le ea malulu. O le mafua'aga lea i malaevaalele vevela po'o nofoaga maualuluga, e masani ona mana'omia ai e va'alele ni auala e tu ai va'alele mo le lele ese. E fa'amatalaina e pailate ma tagata fuafuaina va'alele lenei mea e ala i manatu e pei o le mafiafia o le maualuga, o se maualuga "tutusa" e atagia ai le mafiafia moni o le ea.

4. Toso ma le Auala e Fa'aitiitia ai e Va'alele

O le toso o se mea taua i le fuafuaina o le faʻaaogaina lelei o le suauʻu. I se tulaga lautele, e lua vaega o le toso:

FAITAU  Sootaga i le va o le Momentum ma le Malosi

1. O le feto'ai o le parasite, lea e tupu ona o le fe'ese'esea'iga o le ea i luga o le fogāeleele o le vaalele ma le foliga o le fuselage, lea e "fa'alavelaveina" ai le tafega. E fa'ateleina tele le feto'ai o le parasite i le fa'ateleina o le saoasaoa.
2. O le toso fa'aosofia, lea e tupu ona o le si'itia o le va'alele. A si'itia le va'alele e le apa'au, e fausia ni vili i pito o apa'au, ma fa'ateleina ai le toso. O le toso fa'aosofia e masani ona sili atu ona iloga i saoasaoa maualalo (mo se fa'ata'ita'iga, i le taimi e lele ai ma tulaueleele ai).

Mo le faʻaitiitia o le toso, o mamanu o vaalele e faʻaaogaina ai foliga faʻalelei, foliga lamolemole, ma masini e pei o apaʻau i pito o apaʻau e faʻaitiitia ai le vortex. I le taimi o le malaga i luga o le vaʻalele, e faʻagaoioia vaalele i se tuʻufaʻatasiga o le saoasaoa ma le maualuga e faʻaitiitia ai le toso atoa ma le faʻaaogaina o le suauʻu.

5. Fa'amalosi: Masini ma Mataupu Fa'avae o le Gaioiga-Tali

E fa'atupuina e afi va'alele le malosi e fa'avae i luga o mataupu fa'avae o le fa'asaoina o le malosi ma le gaioiga-tali atu. I totonu o se afi va'alele, e ulufale mai le ea i le auala e ulufale ai, fa'apipi'i, fa'afefiloi ma le suau'u, ma susunuina, ona fa'aoso lea i tua ia kasa vevela ma saoasaoa maualuga. E tula'i mai le malosi i luma o se tali atu i le fa'avavevaveina i tua o le ea.

I vaalele e fa'agaoioia e le pe'ape'a, e galue le pe'ape'a e pei o se "apa'au e feliuliua'i" e fa'avavevave ai le tafe o le ea i tua, ma maua ai le tulei i luma. O vaalele e fa'agaoioia e le pe'ape'a ma vaalele e fa'aaogaina le manatu o le momentum: o le tele o le ea e fa'avavevaveina pe o le tele foi o le suiga i le saoasaoa, o le tele foi lea o le tulei e maua.

E fa'alagolago le lelei o le afi i tulaga o le fa'agaoioiga. E masani ona sili atu le lelei o afi vaalele i saoasaoa maualuluga ma nofoaga maualuluga, ae o afi pe'ape'a e masani ona sili atu ona fetaui mo saoasaoa maualalo ma malaga pupuu.

6. Mausali ma le Pulea: Fa'atonutonuina o le Fealua'i o le Va'alele

O le mautu o vaalele e aofia ai vaega autu e tolu:

1. Si'i i luga ma lalo le isu, e pulea e lif i luga o le si'usi'u faalava.
2. Ta'avale (fa'api'o agavale-taumatau), e pulea e ailerons i luga o apa'au.
3. Fa'aloaloa (liliu le isu agavale-taumatau), e pulea e le foeuli i le si'usi'u fa'atulagaina.

FAITAU  O le Manatu o le Momentum ma le Impulse

O nei fogāeleele pulea e suia ai le tufatufaina o malosiaga fa'aeletoronika ina ia mafai ai e le vaalele ona fealua'i. Mo se fa'ata'ita'iga, o ailerons e mafua ai ona fa'ateleina le si'itia o le tasi apa'au nai lo le isi, ma mafua ai ona feliuliua'i le vaalele i lona 'au ta'avale.

E a'afia fo'i le mautu i le tulaga o le ogatotonu o le kalave ma le ogatotonu o le mamafa. O va'alele ua mamanuina ina ia toe fo'i i le mautu pe a uma ni fa'alavelave laiti, e pei o le vevesi. Peita'i, i nisi o va'alele fa'aonaponei, e mafai ona fa'aitiitia le mautu "masani" e fa'ateleina ai le saoasaoa, e ala i le fesoasoani a faiga fa'aeletoronika e pei o le fly-by-wire.

7. Malosiaga, Saosaoa, ma le Pulega o Vaalele

E mafai fo'i ona malamalama i le fisiki o le lele e ala i le manatu o le malosi. O se vaalele e iai le malosi fa'atino (ona o le saoasaoa) ma le malosi gafatia (ona o le maualuga). E toetoe lava a "fesuia'i" e pailate nei malosiaga e lua: pe a a'e le vaalele, e mafai ona fa'aitiitia le malosi fa'atino pe afai e le fa'ateleina le tulei; i se isi itu, pe a alu ifo, e mafai e le vaalele ona fa'avavevave pe afai e le fa'ateleina le toso.

E matuā tāua tele le puleaina o le malosi i le taimi e latalata mai ai ma tulaueleele ai. E tatau i le vaalele ona faatumauina le saoasaoa e lava e ʻalofia ai le taofia o le vaalele, ae ʻaua neʻi vave tele ina ia mafai ai ona tulaueleele saogalemu. E fesoasoani flaps e faʻateleina ai le siʻitia i saoasaoa maualalo, aʻo spoilers ma air brakes e faʻateleina ai le toso, ma mafai ai e le vaalele ona faʻaitiitia le saoasaoa ma le maualuga i se auala faʻatonutonuina.

Fa'ato'a

O le vaalele o se faʻataʻitaʻiga sili lea o le auala e galue ai le fisiki i se fua tele ma le saʻo tele. E fa malosiaga autu—o le siʻitia, mamafa, tulei, ma le toso—e fausia ai le faavae mo le malamalama i le auala e lele ese ai se vaalele, folau, faʻataʻitaʻiga, ma tulaueleele ai. I tua atu o nei malosiaga o le aerodynamics o apaʻau, tulaga o le ea, faʻagaioiga o le afi e faʻamalosia e le momentum, ma mataupu faavae o le mautu ma le pulea e faʻamautinoa ai le saogalemu o le vaalele. I le malamalama i mataupu faavae autu o le fisiki i vaalele, tatou te vaʻaia vaalele e le gata o se tekinolosi faigata, ae o ni faiga e faʻaaogaina tulafono o le natura e ala i le faʻatatauina ma le faʻaeteete ma le mamanu ma le faʻaeteete.

Taofi faamatalaga