Fa'amatalaga ma le Fua Fa'atatau o le Impulse
O le Impulse o se manatu autū i le fisiki, aemaise lava i le suʻesuʻega o le mekanika, lea e feagai ma le gaioiga o meafaitino ma malosiaga. E masani ona tulaʻi mai lenei manatu pe a talanoaina fetoʻai, e pei o le lavea o se polo, fetoʻai o se taʻavale, poʻo le puʻeina e se tagata taʻalo o se polo. E ui o nei mea e puʻupuʻu, ae e mafai ona tāua o latou aafiaga ona e aofia ai suiga i le momentum. Ina ia malamalama atoatoa i le impulse, e manaʻomia ona tatou malamalama i lona faʻauigaga, fua faʻatatau, sootaga ma le momentum, ma faʻataʻitaʻiga o lona faʻaaogaina i le olaga i aso faisoo.
Malamalama i le Fa'aosofia
I se tulaga lautele, e mafai ona faʻamatalaina le impulse o le oloa o le malosi o loʻo faʻatinoina i luga o se mea ma le va o le taimi e galue ai le malosi. O le Impulse e faʻamatalaina le "tuleiga" e faʻatinoina e se malosi i se taimi atofaina. Talu ai o le tele o mea tutupu i le lalolagi moni e aofia ai malosiaga tetele ae vave tele (mo se faʻataʻitaʻiga, pe a taia e se samala se fao), o le impulse o se meafaigaluega faigofie mo le iloiloina o suiga i le gaioiga e tutupu.
E mafai fo'i ona malamalama i le Impulse o se fua o le tele e mafai e se malosi ona suia ai le tulaga o le gaioiga o se mea. A fa'aoga se impulse i se mea, e masani ona suia lona saoasaoa, le itu e gaoioi ai, po'o mea uma e lua. O lona uiga o le impulse e feso'ota'i vavalalata ma suiga o le momentum.
Sootaga i le va o le Impulse ma le Momentum
O le Momentum o se aofaʻiga faaletino e faʻaalia ai le faigata o le taofi o se mea o loʻo gaoioi. O le Momentum ua faʻamatalaina e pei o:
\[
p = m \cdot v
\]
faatasi ai ma:
– \(p\) = le malosi (kg·m/s)
– \(m\) = mamafa o le mea faitino (kg)
– \(v\) = saoasaoa o le mea faitino (m/s)
O le sootaga i le va o le impulse ma le momentum o loʻo taʻua i le impulse-momentum theorem, e pei o:
\[
I = \Delta p
\]
O lona uiga o le impulse e tutusa ma le suiga o le momentum o se mea. E mafai ona tupu se suiga o le momentum ona o se suiga o le saoasaoa, se suiga i le itu, po o mea uma e lua. Afai e malolo muamua se mea ona gaoioi lea ona o se tulei, o lona impulse e tutusa ma le momentum na maua e le mea ina ua uma le tulei. I se isi itu, afai o loʻo gaoioi se mea ona taofi lea, o lona impulse e leaga aua ua faʻaitiitia lona momentum.
Fua fa'atatau o le osooso
O le fua fa'atatau masani o le fa'aosofia o le:
\[
I = F \cdot \Delta t
\]
faatasi ai ma:
– \(I\) = fa'aosofiaga (N·s)
– \(F\) = malosi (N)
– \(\Delta t\) = va o le taimi e galue ai le malosi (s)
O le iunite o le impulse o le Newton second (N·s). Afai tatou te tilotilo i iunite, o le Newton o le kg·m/s², o lea la:
\[
N s = (kg m/s^2) s = kg m/s
\]
O le iʻuga e tutusa ma le iunite o le momentum, ma toe faʻamautu ai o le impulse e tutusa lava ma le suiga i le momentum.
A fa'afeso'ota'i ma le momentum, e mafai fo'i ona tusia le impulse e pei o:
\[
I = \Delta p = p_{end} – p_{start}
\]
pe sili atu ona atoatoa:
\[
I = m\cdot v_{end} – m\cdot v_{beginning}
\]
Afai e tumau pea le mamafa o le mea faitino, ona:
\[
I = m (v_{end} – v_{beginning})
\]
E matuā aogā tele lenei fua fa'atatau mo le foia o fa'afitauli e aofia ai suiga i le saoasaoa ona o le malosi i se taimi patino.
Fa'aosofiaga i le Malosiaga e Lē Tumau
I nisi tulaga, o le malosi e faʻatino i luga o se mea e le tumau i taimi uma. Mo se faʻataʻitaʻiga, pe a oso se polo, e suia le malosi o le paʻi i le taimi atoa o le paʻi. Afai e suia le malosi i le aluga o taimi, o le impulse e fuafuaina e pei o le eria i lalo o le kalafa o le malosi-taimi:
\[
I = \int F \, dt
\]
I le fa'avae autū, o lona uiga o le uuna'iga o le "fa'aputuina o le malosi" mai le amataga se'ia o'o i le i'uga o le taimi o fegalegaleaiga. Peita'i, i le tele o fa'afitauli i le a'oga, e masani ona manatu o le malosi e tumau, o lea la ua lava le fua fa'atatau \(I = F \cdot \Delta t\).
Faʻataʻitaʻiga o le Faʻaaogaina o Faʻaosofiaga i le Olaga i Aso Taʻitasi
E lē gata ina tāua le manatu o le impulse i tusi aʻoga, ae e faʻaaogāina foʻi i tekinolosi ma le mamanu o le saogalemu. O nisi nei o faʻataʻitaʻiga o ona faʻaaogāga:
1. Taga ea i totonu o taavale
A tupu se feto’ai, e fa’afefeteina le taga ea ma fa’aumiumi ai le taimi e taofi ai le tino o le tagata o lo’o i totonu. Talu ai o le lagona o le \(F \cdot \Delta t\), afai e fa’ateleina le \(\Delta t\) mo le suiga lava e tasi i le saoasaoa, ona fa’aitiitia lea o le malosi \(F\) e lagonaina. O lenei mea e fa’aitiitia ai le lamatiaga o manu’a.
2. Pulutau saogalemu
E fa'aumiumi e puloutau le taimi e pa'i ai le ulu i se mea malo ma mitiia ai le malosi, ma fa'aitiitia ai le malosi o le pa'i. E tutusa lava le mataupu faavae: fa'ateleina le taimi e pa'i ai e fa'aitiitia ai le malosi masani.
3. Pu'e le polo i le tosoina o ou lima i tua
E masani ona toso i tua e se tagata taalo pesipolo po o se leoleo sikoa lona lima pe a pu'eina le polo. O le sini ia faateleina le taimi e pa'i ai, ma faaitiitia ai le malosi e lagonaina e le lima, e ui lava o le suiga i le saoasaoa o le polo e tumau pea.
4. Samala ma fao
A taia e se samala se fao, e galue se malosi tele mo se taimi puupuu lava o lea e lava ai le tele o le lagona e sui ai le saoasaoa ma tulei ai le fao.
Fesili Fa'ata'ita'i Faigofie
Faapea o se polo e 0,2 kg le mamafa o loʻo tu i le taimi muamua. E taia le polo ina ia faʻateleina lona saoasaoa i le 10 m/s i le taimi e paʻi ai e 0,05 s. O le a le impulse ma le averesi o le malosi o loʻo faʻatinoina?
Ua iloa:
– \(m = 0{,}2\) kilokalama
– \(v_{awal}=0\) m/s
– \(v_{akhir}=10\) m/s
– \(\Delta t = 0{,}05\) s
Pusa:
\[
I = m(v_{end}-v_{start}) = 0{,}2(10-0) = 2 \text{ N·s}
\]
Faiga masani:
\[
F = \frac{I}{\Delta t} = \frac{2}{0{,}05} = 40 \text{ N}
\]
Mai lenei fuafuaga e mafai ona iloa ai o le malosi averesi e fai lava si tele, e ui lava e puʻupuʻu tele le taimi e faʻafesoʻotaʻi ai.
I'uga
O le Impulse o se aofaʻiga faaletino e faʻaalia ai le oloa o le malosi ma le taimi e galue ai le malosi. O le fua faʻavae o le \(I = F \cdot \Delta t\) ma o le impulse e tutusa foʻi ma le suiga o le momentum, o lona uiga \(I = \Delta p\). O lenei manatu e matua taua tele mo le malamalama i mea eseese e tutupu i fetoʻai ma suiga i le gaioiga i se taimi puupuu. I le malamalama i le impulse, e mafai ona tatou faʻamatalaina pe aisea e mafai ai e le faʻalauteleina o le taimi o le aʻafiaga ona faʻaitiitia le malosi o le aʻafiaga, o se mataupu faʻavae e faʻaaogaina i puloutau, taga ea, ma metotia e puʻe ai polo. O le Impulse e le gata o se manatu faʻateorē, ae e aoga tele foʻi i le olaga moni ma faʻaoga faʻainisinia faʻaonaponei.
Afai e te manaʻo ai, e mafai ona ou faʻaopoopoina se faʻamatalaga e sili atu le "puʻupuʻu" o le tusiga mo meaaoga a le aʻoga, pe o se faʻamatalaga e sili atu le "loloto" faʻatasi ai ma kalafi o le malosi-taimi ma faʻataʻitaʻiga faʻafitauli eseese.