Fa'amatalaga o le Malosiaga Fa'amagnetika

Fa'amatalaga o le Malosiaga Fa'amagnetika

O le malosiaga fa'amagnetise o se tasi o malosiaga fa'alenatura e sili ona fesoota'i vavalalata ma le olaga i aso faisoo, ae e masani ona lagona le "lilo" aua e galue e aunoa ma se fesoota'iga tu'usa'o. E mafai ona tatou va'aia pe a tosoina e se maneta se fao, o lo'o fa'asino i matū se nila o le tapasa, pe a liua e se afi eletise le malosiaga eletise i le gaioiga. I tua atu o nei mea tutupu, o lo'o i ai se fa'amatalaga fa'asaienisi malosi o le malosiaga fa'amagnetise ma e taua tele i le atina'eina o tekinolosi fa'aonaponei. O lenei tusiga o lo'o talanoaina ai le fa'auigaga o le malosiaga fa'amagnetise, ona puna, le auala e galue ai, ma fa'ata'ita'iga o lona fa'aogaina i le olaga i aso faisoo.

O le ā le Malosiaga Fa'amagnetika?

I se faaupuga faigofie, o le malosiaga fa'akenetiketi o se malosiaga e mafua mai i le faatosinaga o se fanua fa'akenetiketi, pe i luga o se isi fa'akeneti, nisi meafaitino (e pei o le u'amea), po'o se eletise fe'avea'i. O lenei malosiaga o se malosiaga e le fesoota'i (o se malosiaga e mafai ona galue i se mamao) aua e le tau pa'i mea e tosina pe tete'e le tasi i le isi.

I le fisiki, e fesoʻotaʻi vavalalata le malosiaga faʻamagnetisi ma le electromagnetism, o le sootaga i le va o le eletise ma le magnetism. O le magnetism e le na o se "meatotino o nisi mea," ae o se vaega o se fegalegaleaiga faavae e faʻamatalaina ai foi le auala e iai le sao o le eletise, fanua eletise, ma fanua faʻamagnetisi i le tele o faiga faʻalenatura ma tekinolosi.

Fanua Maneta: O le "Vaega o le Aafiaga" o se Maneta

Ina ia galue malosiaga fa'akeneta, e tatau ona i ai se fanua fa'akeneta. E mafai ona malamalama i se fanua fa'akeneta o le eria e siomia ai se maneta po'o se aveta'avale e feavea'i ai le eletise lea e mafai ona lagona ai malosiaga fa'akeneta. E masani ona fa'aalia se fanua fa'akeneta i laina o le fanua fa'akeneta:

– E alu ese laina o le fanua mai le pole i matū (N) ma ulufale atu i le pole i saute (S) i fafo atu o le maneta.
– O le latalata atili o laina o le fanua, o le malosi foi lea o le fanua maneta.
– E lē feiloa'i lava laina o le fanua.

O le manatu o se fanua maneta e fesoasoani e faamatala pe aisea e tosina ai se fao pe a faalatalata i se maneta: o le fao o loo i totonu o le vaega o le faatosinaga a le fanua maneta ma o lea e oo i ai se malosi e tosoina ai agai i le maneta.

FAITAU  Pepa Fisiki i Tulafono a Newton

Pou Maneta ma Fegalegaleaiga o le Tosina ma le Tete'e

E lua pou o maneta uma: o le pou i matū (N) ma le pou i saute (S). O le fesootaʻiga i le va o pou e mulimuli i se tulafono faigofie:

– E fete’ena’i pou e pei o pou e lua (N ma le N, S ma le S).
– E feto'ai pou eseese (N ma le S).

E mafai ona matauina lenei mea i ni maneta pa se lua. Afai e faalatalata le pito i matu o le tasi maneta i le pito i matu o le isi maneta, o le a la tete’a ese le tasi mai le isi. Peita’i, afai e faalatalata le pito i matu i le pito i saute, o le a la felata’i fa’atasi ma pipii fa’atasi.

O le mea e malie ai, e leai se pou e tasi o maneta. Afai e vaeluaina se maneta, o le a iai pea se pou i matū ma saute i vaega taʻitasi. O lenei mea e faʻaalia ai e le mafai ona vaevaeina meatotino faʻamaneta i le "naʻo le tasi le pou" i lalo o tulaga masani.

O fea e sau ai maneta?

E mafai ona sau maneta tatou te iloa mai le tele o punaoa:

1. Maneta tumau, e pei o maneta pa po'o maneta neodymium. O nei maneta e tumau lo latou maneta mo se taimi umi.
2. O maneta eletise, o maneta ia e faia e ala i le tafe o le eletise i totonu o se uaea (solenoid), e masani lava ona i ai se ogatotonu u'amea. E mafai ona ki ma tape maneta eletise, ma e mafai ona fetu'una'i lo latou malosi e ala i le suia o le eletise po'o le aofa'i o liliu.
3. O maneta faalenatura, e pei o le lodestone, lea e iai le minerale magnetite ma e mafai ona tosina faalenatura le u'amea.

I le tulaga fa'amikroskopi, e mafua mai le magnetism i le gaioiga o electrons ma se meatotino totino o electrons e ta'ua o le "spin." I mea ferromagnetic e pei o le u'amea, cobalt, ma le nickel, e tele atomic magnetic moments e mafai ona fa'atulaga i le itu e tasi, ma maua ai se malosiaga magnetic field malosi.

Malosiaga Fa'amagnetika i luga o le Fe'avea'i

I le fa’aopoopoga i le fa’atinoina o maneta ma mea fa’amagnetika, e a’afia ai fo’i e malosiaga fa’amagnetika ia avega eletise fe’avea’i. O le fa’avae lea o le tele o tekinolosi e pei o afi eletise ma generators.

I le fa'avae o le manatu, afai e gaoioi se vaega ua molia (e pei o se eletise) i totonu o se fanua maneta, o le a oo i ai se malosi e fa'asaga sa'o i le itu o le gaioiga ma le itu o le fanua maneta. O le i'uga, e mafai ona fa'aseseina pe fa'ata'amilomilo le ala o le vaega. O lenei mataupu fa'avae e fa'aaogaina i:

FAITAU  Mataupu Faavae Autu o le Fisiki Kuantum

– Cathode ray tube (tekinolosi tuai o le laupepa),
– Fa'atelevaveina o vaega laiti,
– O se vaevaega o vaega e faʻavae i luga o le mamafa ma le mamafa.

E ui o fua fa'aletino e pei o le malosi Lorentz e masani ona su'esu'eina i a'oga po'o iunivesite, ae o le manatu autū e manino lava: e mafai e maneta ona "fa'alavelaveina" le tafe o moli fe'avea'i.

Mea e A'afia ai le Tele o le Malosiaga Fa'amagnetika

O le malosi o le malosiaga fa'amagnetika e fa'alagolago i le tele o mea, e aofia ai:

1. Malosiaga o le fanua maneta: o se maneta malosi e gaosia ai se malosiaga tele atu.
2. Mamao: o le latalata o le mea faitino i le maneta, o le tele foi lea o le malosi e toso ai.
3. Ituaiga meafaitino: e faigofie tele ona tosina le u'amea ma le sila i maneta, ae o le alumini ma le kopa e vaivai tele i la latou tali atu. E masani lava ona le tosina le laupapa ma le palasitika i maneta.
4. Tulaga o le maneta po'o le tafe eletise: i totonu o se maneta eletise, o le tele o le tafe ma le tele o liliu, o le tele foi lea o le fanua maneta.

Ona o le tele o mea e aʻafia ai, o le malosiaga faʻakeneka i le faʻatinoina e masani ona tofotofoina i se faʻataʻitaʻiga faigofie: aumaia o se maneta e latalata i meafaitino eseese, poʻo le fetuʻunaʻiina o le mamao ma matauina le suiga o le malosiaga.

Faʻataʻitaʻiga o le Malosiaga Faʻamagnetika i le Olaga i Aso Taʻitasi

E lē na'o se mataupu i totonu o se tusi a'oga le malosi fa'amaneta. E galue fo'i i le tele o masini ma faiga tatou te fa'aaogaina:

1. Tapasa
O le nila o le tapasa o se tama'i maneta e fetaui ma le fanua maneta o le Lalolagi. O le mafua'aga lea e fa'asino ai le tapasa i matū i saute.

2. Faitotoa o le pusaaisa ma le loka maneta
O le fasi pepa fa'amaneta i le faitoto'a o le pusaaisa e fa'aaogaina le faatosinaga fa'amaneta e tapuni mau ai le faitoto'a.

3. Sipika ma headphone
E fa'aaogā e sipika le fesoota'iga i le va o le tafe eletise i totonu o se uaea ma se fanua fa'amaneta tumau e fa'agatete ai se membrane, ma maua ai le leo.

4. Afi eletise
E galue afi ona o le malosiaga fa'amaneta e fa'atupuina ai le malosi fa'aeletise i totonu o se uaea e feavea'i ai le eletise, ma mafua ai ona feliuliua'i le rotor. Toetoe lava o masini fa'aonaponei uma i totonu o fale e aofia ai afi: ili, palu, pamu vai, ma e o'o lava i masini tamea.

FAITAU  Fa'aaogāina o le Tulafono a Pascal i le Olaga

5. Generators ma fale gaosi eletise
O le generator o le "faafeagai" lea o se afi: o le gaioiga fa'amekanika e fa'ata'amilo ai se uaea i totonu o se fanua maneta, ma maua ai se tafe eletise. O le mataupu faavae autu lea o le gaosiga o le eletise.

6. Nofoaafi Maglev (fa'ase'e fa'amagnetisi)
E lele a'e nofoaafi Maglev i luga a'e o ala u'amea ona o le tete'e fa'amagnetika ma le puleaina o le eletise, e fa'aitiitia ai le fete'ena'iga ma fa'ataga ai le saoasaoa maualuga.

7. MRI (Ima Fa'amagnetika)
I le lalolagi faafomaʻi, e faʻaaogaina e le MRI se fanua faʻamagnetisi malosi e fesoasoani ai e gaosia ni ata auiliili o totoga o le tino e aunoa ma le faʻavevela o le X-ray.

O le Matafaioi a le Fanua Maneta o le Lalolagi

O le Lalolagi lava ia e iai se fanua maneta tele, e masani ona taʻua o le geomagnetic. O lenei fanua maneta e le gata ina fesoasoani i tapasa, ae e iai foʻi sona sao i:

– Puipuia le lalolagi mai mea ua fa'atumuina e le la (matagi o le la),
– Lagolagoina le fausiaina o le aurora phenomenon i itulagi polar,
– Fesoasoani i nisi manu e femalagaa’i (e pei o manu felelei ma laumei) lea e manatu e fa’aaogaina le fanua maneta o le Lalolagi e fai ma “fa’afanua fa’alenatura”.

I'uga

O le malosiaga fa'amagnetika o se malosiaga e mafua mai i se fanua fa'amagnetika ma e mafai ona galue e aunoa ma se fesoota'iga tuusa'o. E tupu ona o le fegalegaleaiga o pou fa'amagnetika, le tali atu o nisi meafaitino i fanua fa'amagnetika, ma le a'afiaga o fanua fa'amagnetika i luga o le eletise fe'avea'i. O le manatu o le malosiaga fa'amagnetika e fa'amatalaina ai le tele o mea faigofie, e pei o maneta e tosina mai ai le u'amea, ma e fa'avae ai fo'i tekinolosi tetele e pei o afi eletise, generators, sipika, MRI, ma e o'o lava i nofoaafi maglev. O le malamalama i le malosiaga fa'amagnetika o lona uiga o le malamalama i se tasi o fa'avae taua o le saienisi fa'aonaponei, ma le va'aia pe fa'apefea ona suia e mataupu fa'avae o le fisiki le ala e ola ai tagata ma fausia ai tekinolosi.

Afai e te manaʻo ai, e mafai ona ou faʻaopoopoina se faʻamatalaga e sili atu le "faʻasaienisi" faʻatasi ai ma fua faʻatatau (malosi o Lorentz, malosi o le fanua maneta B, ma faʻataʻitaʻiga faʻafitauli) poʻo se faʻamatalaga faigofie mo le tulaga o aʻoga tulagalua/ogatotonu.

Taofi faamatalaga