O le talitonuga o le fausiaina o le faiga o le la

### Le A'oa'oga o le Fausiaina o le Solar System

Pendahuluan

O le fausiaina o le Solar System o se tasi o mataupu sili ona mataʻina i le astrophysics ma le astronomy. E tele aʻoaʻoga ma faʻataʻitaʻiga ua fautuaina e faʻamatalaina ai le auala na fausia ai lo tatou Solar System i le pe tusa ma le 4,6 piliona tausaga talu ai. O lenei tusiga e faʻamoemoe e suʻesuʻe nisi o aʻoaʻoga autu e faʻamatalaina ai lenei faiga, faʻatasi ai ma le faʻamamafa faapitoa i le Nebular Theory, o le faʻataʻitaʻiga sili ona taliaina lautele i le vaega faasaienisi i le taimi nei.

O A'oa'oga Muamua

O le talafaasolopito o le atinaʻeina o aʻoaʻoga i le fausiaina o le Solar System e amata i ni manatu ma ni faʻataʻitaʻiga eseese mai aso anamua seʻia oʻo mai i le vaitaimi faʻaonaponei. O nisi o manatu anamua e mafua mai i filosofia faanatura Eleni anamua, lea e masani ona faʻataʻitaʻi ma leai se faʻavae faasaienisi.

I le seneturi lona 18, na aliaʻe mai ai ni aʻoaʻoga tetele se lua. O le muamua o le Aʻoaʻoga o le Catastrophism, na fautuaina e le tagata suʻesuʻe fetu Falani o Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon. E tusa ai ma lenei aʻoaʻoga, na fausia le Solar System mai mea na lafoina i fafo aʻo agai atu se fetu tele i le La talavou.

O le talitonuga lona lua, e sili atu ona lauiloa, o le Talitonuga a Laplace (Nebular Hypothesis), lea na faʻalauiloaina e Pierre-Simon Laplace. O lenei talitonuga o loʻo faʻapea mai o le Solar System na fausia mai se ao feliuliuaʻi o le kesi ma le efuefu, lea na paʻuʻū ifo i lalo o lona lava kalave e fausia ai se protoplanetary disk.

Teoria o Nebular (Teoria o Nebular)

O le Nebular Theory o le aʻoaʻoga sili ona taliaina lautele e faʻamatalaina ai le fausiaina o le Solar System. O lenei aʻoaʻoga na muamua fautuaina e Immanuel Kant i le 1755 ma faʻaauau pea ona atiina ae e Laplace i le faʻaiuga o le seneturi lona 18. O lenei aʻoaʻoga o loʻo faʻapea mai o le Solar System na fausia mai se ao kesi tele e taʻua o le nebula, e aofia ai le hydrogen, helium, ma mea i le va o fetu.

E mafai ona vaevaeina lenei faagasologa o le fausiaina i ni nai laasaga:

1. Pa'ū o le Nebula:
Na fa'aitiitia le nebula e ala i le kalave, ma mafua ai ona fausia se ogatotonu mafiafia. O lenei faiga e foliga mai na mafua mai i galu te'i mai se supernova lata ane, lea na fa'aopoopoina ai le mamafa i luga o le nebula.

2. Fausiaina o le Tisiketi Protoplanetary:
A o pa'ū ifo le nebula, e amata ona vave ona feliuliua'i ona o le fa'asaoina o le angular momentum. E fa'apotopoto le kesi ma le efuefu i le ogatotonu e sili atu ona mafiafia, ma fausia ai se protoplanetary disk e si'omia ai le protostar fou ua fausia.

3. Fausiaina o le La:
I le ogatotonu o le tisiketi, sa faaputuputu pea mea ma faavevela i lalo o le mamafa o le kalave, ma mafua ai ona tuufaatasi niukilia lea na iu ai ina fausia ai le La. O lenei faagasologa na alu ai le faitau sefulu miliona o tausaga.

4. Fausiaina o Panete:
Na amata ona fa'apotopoto le efuefu ma vaega aisa i totonu o le tisiketi e ala i se faiga e ta'ua o le accretion, ma fausia ai paneta tetele. Ona feto'ai lea o nei paneta tetele ma fa'apotopoto e fausia ai paneta tetele, lea na iu ai ina avea ma paneta. O mea e latalata i le La, e pei o u'amea ma papa, na fausia ai paneta o le lalolagi: Mercury, Venus, Lalolagi, ma Mars. I le vaega pito i fafo o le tisiketi, na pulea ai mea aisa ma kasa, ma fausia ai paneta tetele kasa: Jupiter, Saturn, Uranus, ma Neptune.

5. Fausiaina o le Masina ma le Satellite System:
E tutusa ma le faagasologa o le fausiaina o le paneta, na fausia foi satelite ma masina mai i tisiketi o mea o loo siomia ai paneta tetele.

6. Fa'amamaina o le Faiga o le La:
I le faaiuga o le faagasologa o le fausiaina, na agi ese ai e le matagi fetu mai le La talavou le kesi ma le efuefu na totoe, ma tuua ai paneta, masina, paneta lapopoa, ma kometi ua tatou iloa i aso nei.

O le isi Talitonuga:

E ese mai i le Nebula Theory, e tele isi aʻoaʻoga ua fautuaina e faamatala ai le fausiaina o le Solar System.

1. Teolosi o le Planetesimal:
Na fautuaina e Thomas Chrowder Chamberlin ma Forest Ray Moulton i le faaiuga o le seneturi lona 19, o lenei talitonuga o loo taʻua ai o paneta na fausia mai ni paneta laiti na tuufaatasia e ala i se faagasologa o le faateleina. E ui lava e tutusa ma le Nebular Theory, o lenei talitonuga e faamamafaina ai le matafaioi a planetesimals i le fausiaina o paneta.

2. Talitonuga o le Tai:
O le Tidal Hypothesis, na fautuaina e James Jeans ma Harold Jeffreys i le 1919, o loʻo faʻapea mai Na fausia le Solar System mai fegalegaleaiga vavalalata i le va o le La faatasi ai ma isi fetu. Faiga e mafua ai ona tai mai fetu lata ane E fa'asa'olotoina mea mai le La ona fausia ai lea o paneta e ala i le faagasologa o le fa'aputuina.

3. Teoria o le Pu'eina:
I lenei talitonuga, o le Solar System na mafua mai i le pu'eina e le La o mea mai se ao i le va o fetu. O lenei mea na pu'eina ona fausia ai lea o paneta. Peita'i, o lenei talitonuga e feagai ma le tele o lu'itau i le fa'amatalaina o le tufatufaina o paneta ma lo latou fa'atulagaga.

Fa'amaoniga Mata'ituina

Talu mai le ogatotonu o le seneturi lona 20, o le alualu i luma i tekinolosi o le telescope ma misiona i le vateatea ua maua ai le tele o faʻamatalaga fou e uiga i le fausiaina o le Solar System. O nisi o faʻamaoniga autu e lagolagoina ai le Nebular Theory e aofia ai:

1. Tisiketi Mama o le Efuefu e Siosiomia ai Fetu Talavou:
O matauga o tisiketi faataamilomilo po o tisiketi protoplanetary o loo siomia ai fetu talavou i ni vaai mamao e pei o le Hubble Space Telescope e tutusa lelei ma valo'aga o le Nebular Theory.

2. Isotopes Fa'asalalau:
O suʻesuʻega a meteorite ua faʻaalia ai ni faʻatulagaga isotopic e lagolagoina ai le i ai o elemene mamafa na fausia i augatupulaga muamua o fetu, ma lagolagoina ai le tulaga na faʻaleagaina le nebula e se supernova lata ane.

3. Eseesega o paneta i fafo atu o le la:
O le mauaina o le faitau afe paneta i fafo atu o le la ma le faiga o le la O fua faatatau eseese e faʻaalia ai o le fausiaina o paneta o se mea masani i lo tatou aniva ma e ogatusa ma mataupu faavae o le Nebular Theory.

4. Tufatufaina o Tino Fa'alelagi:
O le fa'atulagaga o paneta i totonu O le Solar System ma le iai o le asteroid belt ma le fusipaʻu Kuiper e ogatusa ma aafiaga faʻa-dynamic ma le kalave na valoia e mataupu faavae o le fausiaina o paneta.

I'uga

I le tele o seneturi ua mavae, ua matuā alualu i luma lo tatou malamalama i le auala na fausia ai le Solar System. E ui o loo i ai pea le tele o mea lilo, ae o le Nebular Theory o loo ofoina mai ai le faamalamalamaga sili ona atoatoa, e lagolagoina e matauga ma faataitaiga komepiuta. Faatasi ai ma le alualu i luma i le faasaienisi ma tekinolosi, o loo faaauau pea ona tatou maua ni malamalamaaga fou i faiga faigata e faatulaga ai lo tatou siosiomaga i le vateatea.

O le mea lea, o le suʻesuʻeina o le fausiaina o le Solar System e le gata ina fesoasoani ia i tatou e malamalama ai i le amataga o paneta i totonu o lo tatou lava faiga, ae maua ai foi ni faʻamatalaga taua e uiga i le fausiaina ma le alualu i luma o faiga o paneta i totonu o le aniva, ma faʻamauoa ai lo tatou malamalama i lo tatou tulaga i le atulaulau.

Taofi faamatalaga