Aiseā e faapea ai o le lanumoana o le lagi o se faʻamatalaga faʻa-vateatea

Aiseā e Lanumoana ai le Lagi: O se Fa'amatalaga Fa'a-Ata

O le lagi lanumoana o se tasi o matagofie faalenatura tatou te fiafia i ai i aso uma. Ae ui i lea, pe na e mafaufau ea pe aisea ua lanumoana ai le lagi? Atonu e foliga faigofie lenei fesili, ae o le tali faasaienisi e aofia ai ni manatu loloto o le fisiki. I totonu o lenei tusiga, o le a tatou suʻesuʻeina ai nisi o faʻamatalaga faʻa-vateatea mo lenei mea mataʻina ma malamalama i le mea moni e tupu i le ea o le Lalolagi e foliga lanumoana ai le lagi.

Mataupu Faavae Autu o le Malamalama ma le Faasalalauina o le Malamalama

Ina ia malamalama i le mafuaʻaga e lanumoana ai le lagi, e tatau ona tatou malamalama muamua i nisi o mataupu faavae e uiga i le malamalama. E tele galu eseese o le malamalama, e taʻitasi ma e faʻamatalaina ai se lanu faapitoa. O le malamalama paʻepaʻe mai le la e aofia ai se fusi o lanu eseese, pe a tuʻufaʻatasia, e foliga paʻepaʻe i o tatou mata. E mafai ona vaʻaia lenei mea i nuanua, lea e aliali mai pe a vaeluaina le susulu o le la e ni mataua o le vai i le ea.

O se tasi o mataupu faavae autū i le fisiki o le malamalama o se mea e ta'ua o le fa'asalalauina. E tupu le fa'asalalauina o le malamalama pe a feto'ai galu o le malamalama ma ni vaega laiti i le ea, e pei o molela'au kesi ma vaega o le efuefu. E mafai ona tupu lenei fa'asalalauina i ni foliga eseese, ae o se tasi o mea e sili ona tāua i le tulaga o le lagi lanumoana e ta'ua o le fa'asalalauina o Rayleigh.

Fa'asalalauina o Rayleigh

O John William Strutt, e sili atu ona lauiloa o Lord Rayleigh, o le saienitisi na muamua saunia se faʻamatalaga faʻamatematika mo le faʻasalalauina o le malamalama e ni vaega laiti. O lenei mea ua taʻua nei o le faʻasalalauina o le Rayleigh. O le faʻasalalauina o le Rayleigh e faʻamatalaina ai le auala e eseese ai le faʻasalalauina o le malamalama e faʻatatau i lona galu. E sili atu le aoga o le faʻasalalauina o le Rayleigh mo galu pupuu, e pei o le lanumoana ma le viole, nai lo galu uumi, e pei o le mumu ma le samasama.

Ona o molela kesi i le ea o le Lalolagi (aemaise lava le naitorosene ma le okesene) e sili atu ona lelei le faʻasalalauina o le malamalama lanumoana, e sili atu ona malosi lenei lanu i le ao pe a oʻo mai le susulu o le la i lo tatou ea. O lenei mea e taliina tele ai le fesili pe aisea e foliga lanumoana ai le lagi i le ao.

Aiseā e Lē o Vaioleti?

Ae fa'apefea le lanu violē? E pu'upu'u fo'i le galu o le violē ma o lea e fa'asalalauina e molela'au kesi i le ea. Peita'i, o le mafua'aga tatou te le va'aia ai se lagi violē ona o ni mafua'aga autu se lua. Muamua, e sili atu ona maaleale mata o le tagata i le lanumoana nai lo le violē. O o tatou retina e iai ituaiga e tolu o sela cone, e ta'itasi maaleale i le mumu, lanumeamata, ma le lanumoana. O sela cone e maaleale i le lanumoana e fai si maaleale fo'i i le violē, ae le tutusa le maaleale o latou maaleale i le lanumoana.

Lua, o le tele o le malamalama violē o le la e mitiia e le vaega o le ozone i le ea pito i luga. O lona uiga e itiiti ifo le malamalama violē e oʻo atu i le fogaeleele nai lo le malamalama lanumoana, ma foliga lanumoana ai le lagi ia i tatou.

Aafiaga o le Pogisa ma le Tafa o le La

A o goto le la po o le oso aʻe o le la, e masani ona tatou vaʻaia ni lanu e pei o le mumu, moli, ma le samasama i le lagi. E tupu lenei mea ona o le tulaga maulalo o le la i le tafailagi o lona uiga e tatau ona ui atu lona malamalama i se vaega mafiafia o le ea nai lo le taimi e i ai le la i lona tumutumuga. I le taimi o lenei malaga umi, o le tele o le malamalama lanumoana ma le violē e faʻasalalau ese mai la tatou laina o le vaʻai, ma tuʻua ai le tele o galu mumu ma le moli e le o faʻasalalauina e oʻo atu i o tatou mata.

E mafai fo'i ona fa'amatalaina lenei mea e ala i le mataupu fa'avae o le Mie scattering, lea e fa'amatalaina ai le fa'asalalauina o le malamalama e ni vaega tetele i le ea e pei o le efuefu, asu, ma mataua o le vai. E leai se mana'oga o le Mie scattering i le wavelength e pei o le Rayleigh scattering, ae o nei vaega tetele e sili atu ona aoga i wavelengths uumi, ma fa'amamafa ai lanu mumu ma moli i le taimi o le pogisa ma le tafa o ata.

Eseesega o Lanu o le Lagi i Isi Paneta

O le mea e malie ai, o le lanu o le lagi i le Lalolagi e lē o se mea e masani ona vaaia i tagata uma. E mafai e le lagi i isi paneta i le solar system ona i ai ni lanu eseese ona o le eseese o le tuufaatasiga o le ea ma le mafiafia o vaega laiti. Mo se faataitaiga, o le lagi i Mars e foliga mumu, ae o nisi o le susulu o le la i luga o le paneta e foliga piniki. E mafua lenei mea ona o vaega laiti o le efuefu mumu e faatumulia ai le ea o Mars ma faasalalauina le malamalama i auala eseese.

I le isi itu, o Titan, o se tasi o masina o Saturn, e mafiafia lona ea ma e tumu i le methane le puao. O le susulu o le la e ui atu i le ea o Titan e faasalalau solo e vaega o le methane, ma maua ai se lanu enaena-lanu moli i le lagi.

I'uga

O le lagi lanumoana o se taunuuga o se fegalegaleaiga faigata i le va o le susulu o le la ma le ea o le Lalolagi. O le mataupu faavae o le Rayleigh scattering e faamatala ai le mafuaaga e sili atu ona faasalalauina ai le malamalama lanumoana e molela o le ea, ae o le lagona o le mata o le tagata ma le faamamaina o le malamalama violē e le ozone layer e faamatala ai le mafuaaga e le foliga mai ai o tatou lagi e violē. O lenei mea e faamanatu mai ai ia i tatou mea ofoofogia o le fisiki ma le matagofie o le natura tatou te molimauina i aso uma, e faaalia ai e mafai e le malamalama faasaienisi ona faaleleia atili lo tatou talisapaia o mea moni faigofie o siomia ai i tatou.

O lenei mea mataʻina e musuia ai foʻi i tatou e suʻesuʻe loloto ma fesili e uiga i isi vaega o lo tatou atulaulau, e aofia ai pe faʻapefea ona faʻaaogaina mataupu faavae tatou te aʻoaʻoina i le Lalolagi e malamalama ai i tulaga o le ea ma le lagi i isi paneta ma masina i lo tatou faiga o le la . E ala i suʻesuʻega loloto ma suʻesuʻega, e mafai ai ona tatou malamalama atili i le matagofie ma le lavelave o le atulaulau.

Taofi faamatalaga