O a Mama o Saturn?
O Saturn, le paneta lona ono mai le La i la tatou faiga o le la, o se tasi o mea e sili ona matagofie ma iloa i le lagi i le po. O se tasi o foliga sili ona mataʻina o Saturn o mama lautele ma pupula o loʻo siomia ai. O mama o Saturn e le gata ina matagofie i le matagofie, ae o loʻo i ai foʻi faʻamatalaga taua e uiga i le talafaasolopito ma le gaioiga o la tatou faiga o le la. I totonu o lenei tusiga, o le a tatou suʻesuʻeina atili ai po o le a mama o Saturn, pe na faʻapefea ona fausia, ma mea ua aʻoaʻoina e saienitisi e uiga i ai.
Fausaga ma le Tuufaatasiga
O mama o Saturn e faia i le tele o vaega laiti e eseese o latou lapopo'a mai le micrometers i le tele o mita. O nei vaega e tele lava ina faia i le aisa vai, faatasi ai ma ni nai mea papa. Latou te fausia se faiga mama manifinifi ae lautele, e fuafua e na o ni nai sefulu mita le mafiafia ae e selau afe kilomita le lautele.
Mama Sili
E masani ona vaevaeina mama o Saturn i ni vaega tetele se tele e ta'ua o Mama A, B, ma le C. O mama A ma le B e sili ona pupula ma faigofie ona va'aia e ala i se va'ai mamao mai le Lalolagi, ae o le mama C, e ta'ua fo'i o le Mama Crepe, e le o manino tele.
1. Mama A: O le mama pito i tua lea o mama autū o Saturn ma e vavae ese mai le Mama B i se avanoa tele e taʻua o le Cassini Division. E tusa ma le 4.800 kilomita le lautele o lenei vaega.
2. Mama B: O le mama sili ona pupula lea ma e sili ona maualuga le mamafa ma le mafiafia pe a faʻatusatusa i isi mama.
3. Mama C: E vaivai atu lenei mama nai lo Mama A ma le B ma e tu latalata i le paneta.
I le fa'aopoopoga i mama autū, e iai fo'i ni mama manifinifi ma vaivai e si'omia ai Saturn, e ta'ua o Mama D, E, F, ma le G.
Amataga ma le Fa'avaeina
O se tasi o fesili ua leva ona fenumiai ai saienitisi o le auala na fausia ai mama o Saturn. E tele ni manatu ua fautuaina e faamatala ai lo latou amataga.
1. Le A'oa'oga o Satelite Fevaevaea'i: O se tasi o a'oa'oga autū o le ono fausia o mama o Saturn mai otaota o se satelite ua fa'aumatia. Atonu na fa'aumatia le satelite ona o le pa'ū o se feto'ai po'o le saeia ese e le toso a le kalave o le Masina Roche a'o latalata tele atu i Saturn.
2. Toega o le Fausiaina o le Paneta: O le isi talitonuga o loo faapea mai o nei mama atonu o ni toega o mea mai le fausiaina o Saturn lea e lei lava se taimi e tuufaatasi ai i masina po o satelite.
3. Toe Fanaufouina o Meafaitino: Ua fautua mai foi nisi o mama atonu o se taunuuga o se faagasologa o le toe fanaufouina, lea e faaopoopo pea ai mea fou i mama mai punaoa eseese e pei o kometi po o paneta laiti ia e maileia ma faaleagaina e le malosi o le kalave o Saturn.
Su'esu'ega ma Mata'ituina
O le uluaʻi vaʻaiga o mama o Saturn na faia e Galileo Galilei i le 1610 ina ua ia faʻasino atu lana vaʻai mamao muamua i le paneta. Peitaʻi, e le lava le malosi o lana vaʻai mamao e vaʻaia manino ai mama, ma na ia manatu muamua o loʻo ia vaʻaia ni masina tetele se lua i itu o Saturn. E leʻi oo i le 1655 na iloa ai e le tagata suʻesuʻe fetu Holani o Christiaan Huygens, i le faʻaaogaina o se vaʻai mamao e sili atu ona lelei, o loʻo siʻomia Saturn e ni mama.
Talu mai lena taimi, e tele ni matauga ua faia ina ia malamalama atili ai i mama o Saturn. O se tasi o misiona sili ona taua i le suʻesuʻeina o mama o Saturn o le misiona Cassini-Huygens, lea na faʻalauiloa e le NASA, ESA (European Space Agency), ma le ASI (Agenzia Spaziale Italiana) i le 1997 ma taunuu i Saturn i le 2004. Mo le silia ma le 13 tausaga, na tuʻuina mai ai e le Cassini probe ni ata auiliili, faʻamatalaga, ma matauga o Saturn ma lona faiga o mama.
Fa'agaioiga o le Mama
E matuā feliuliuaʻi mama o Saturn ma e tele mea mataʻina e tutupu. O le kalave o masina o Saturn e taua tele i le tausia o le fausaga o le mama ma le faia o le tele o avanoa i totonu o mama. O le tele o masina laiti, e taʻua o "leoleo mamoe" mama, e pei o Pan ma Atlas, e fesoasoani e tausia le faatulagaga e ala i le tosina mai o mea o le mama ma taofia ai lona salalau atu.
E mafua ai fo'i ona aliali mai mamanu o galu i totonu o mama. Mo se fa'ata'ita'iga, o le fe'avea'i ma le masina o Mimas e mafua ai galu fa'ata'amilomilo i le Mama B, e ta'ua o le Mimas Spiral Wave.
E le gata i lea, o isi mea e pei o le radiation ma le magnetic field a Saturn e aʻafia ai foʻi vaega o le mama, ma mafua ai ni suiga laiti ae taua i le taimi. O nei fegalegaleaiga uma e avea ai mama o Saturn ma fale suʻesuʻe masani mo le suʻesuʻeina o le malosi o vaega ma aafiaga o le kalave.
Le Lumanai o Suʻesuʻega
E le'i mae'a su'esu'ega i mama o Saturn. O lo'o fa'aauau pea ona iloiloina ma fa'amatalaina e saienitisi fa'amaumauga na aoina e le misiona a Cassini. E le gata i lea, o lo'o i ai pea fesili e le'i taliina e uiga i le matua o mama o Saturn. O nisi su'esu'ega o lo'o fautua mai ai atonu e laiti lava, e na'o ni nai selau miliona tausaga le matutua, ae o isi o lo'o fautua mai atonu na i ai talu mai le amataga o le fausiaina o Saturn.
I'uga
O mama o Saturn o se tasi o vaega sili ona mataʻina ma iloagofie o lo tatou faiga o le la. E le gata o se vaaiga matagofie e vaʻaia ae o loʻo i ai foʻi ki taua e malamalama ai i faiga na faʻatulagaina ai le faiga o le la. Mai ni vaega aisa laiti i fausaga feliuaʻi e tausia e fegalegaleaiga o le kalave, o nei mama o faʻaaliga ia o tulafono faaletino o le atulaulau e mafai ona tatou matauina ma suʻesuʻeina. O misiona i le lumanaʻi e suʻesuʻeina ai Saturn o le a aumaia ai i tatou latalata atili i le faʻamalamalamaina o mealilo loloto o le amataga ma le evolusione o nei mama matagofie.