Stratigraphy i Suʻesuʻega Faʻasolopito o Mea anamua
O le Stratigraphy o se tasi o manatu autū i mea anamua, aemaise lava i le eliina o mea. I se faaupuga faigofie, o le stratigraphy e suʻesuʻeina vaega o le eleele ma mea e faʻaputu e fausia i le aluga o taimi. Mo tagata suʻesuʻe mea anamua, o nei vaega e le na o ni faʻaputuga o eleele, ae o "faʻamaumauga" e faʻamaumauina ai gaoioiga a tagata, suiga o le siosiomaga, faʻalavelave faʻalenatura, ma e oʻo lava i faiga o le tau. E ala i le malamalama i le stratigraphy, e mafai e tagata suʻesuʻe mea anamua ona faʻamatalaina le faʻasologa o mea na tutupu i le taimi ua tuanaʻi: o le a le mea na tupu muamua, o le a le mea na tupu mulimuli ane, ma le auala e fesootaʻi ai nei mea na tutupu.
Fa'amatalaga ma le fa'avae o le stratigraphy
O le upu stratigraphy e sau mai upu stratum (vaega) ma graphy (fa'amatalaga). I se tulaga fa'ale-geological, e fa'aaogaina le stratigraphy e malamalama ai i le talafaasolopito o le Lalolagi e ala i vaega o papa ma otaota. E fa'aaogaina e le su'esu'ega o mea anamua ia lava mataupu fa'avae, ae o lona taula'iga e sili atu ona fa'apitoa: su'esu'eina o vaega e feso'ota'i ma gaoioiga a tagata (mea teu fa'aleaganuu) ma faiga fa'alenatura e a'afia ai nofoaga. O vaega o mea anamua e masani ona aofia ai se fa'afefiloi o le eleele, lefulefu, otaota o fale, otaota o fale, fasi seramika, ponaivi, malala, ma isi mea eseese ua tanumia ma suia.
O se mataupu faavae autū o le stratigraphy e taua i le suʻesuʻega o mea anamua o le tulafono lea o le superposition: i lalo o tulaga masani, o vaega pito i lalo e masani ona matutua atu nai lo o vaega o loʻo i luga aʻe. Peitaʻi, e mafaufau foʻi tagata suʻesuʻe i mea anamua i faʻalavelave e pei o le eliina e tagata ua mavae, aʻa o laʻau, gaoioiga a manu, soloia, lologa, poʻo fale faʻaonaponei e mafai ona "liliu" pe faʻafefiloi vaega.
Aiseā e tāua ai le stratigraphy i mea tau suʻesuʻega o mea anamua?
E fesoasoani le Stratigraphy i tagata suʻesuʻe mea anamua e fausia se faasologa o taimi e faʻatatau i le tulaga o vaega e aunoa ma le iloaina o le aso tonu. I le iloaina po o fea vaega e matutua ma laiti, e mafai ai e tagata suʻesuʻe mea anamua ona tuʻuina mea totino ma foliga vaaia (e pei o ogaumu, lua o pou, lua, fola o fale) i totonu o latou tulaga faʻatulagaina. E taua tele lenei tulaga mo le faʻamatalaina. O se fasi omea e maua i luga o le fogaeleele e aunoa ma se tulaga faʻatulagaina atonu o se mea e le o iai, ae afai e maua i se vaega faapitoa e fesoʻotaʻi ma se fale poʻo se fola o le umukuka, o le mea e maua e maua ai ni faʻailoga e uiga i le olaga, tekinolosi, ma e oʻo lava i fesoʻotaʻiga tau fefaʻatauaʻiga.
E iai fo'i se sao tāua o le Stratigraphy i le fa'ailoaina o le vaega o le nofoia o se nofoaga. E lē na'o le fa'atasi ona nofoia le tele o nofoaga; e mafai ona toe nofoia soo, toe fausiaina, mu, lafoa'iina, ma toe nofoia. O vaega na fausia e nei faiga e mafai ona fa'aalia ai suiga i mamanu o galuega, ituaiga o gaioiga, ma suiga fa'aleaganuu.
Vaega fa'aleaganuu ma vaega fa'alenatura
I suʻesuʻega o mea anamua, e lua vaega lautele o mea e teu ai: o vaega masani ma vaega faʻaleaganuu. O vaega masani e aofia ai mea e teu ai mai lologa, sologa o le eleele, pala o papa, poʻo le faʻaputuina o le matagi. O vaega faʻaleaganuu e fausia e gaoioiga a tagata, e pei o le lafoaʻiina o otaota, fausiaina o fale, faʻatumuina o fola, poʻo toega o mea e mu.
E lē o manino lelei i taimi uma le eseesega i le va o ia mea e lua. O lologa, mo se faʻataʻitaʻiga, e mafai ona ufiufi ai nofoaga ma "loka" vaega faʻaleaganuu, ma faʻamautinoa ai lo latou puipuiga lelei. I se isi itu, o gaoioiga a tagata e pei o le eliina o lua poʻo faʻavae e mafai ona faʻalavelaveina vaega masani. O le mea lea, o le suʻesuʻega o le stratigraphic e manaʻomia ai le iloiloga ma le faʻaeteete o uiga o le vaega: lanu, foliga, mafiafia, mea o loʻo i ai, ma tuaoi.
Manatu o le tulaga ma iunite stratigraphic
I faiga fa'aonaponei o mea anamua, e masani ona vaevaeina le stratigraphy i ni vaega e ta'ua o ni vaega po'o ni vaega stratigraphic. E mafai ona avea se vaega o se eleele e tasi, se lua, se fa'atumu, po'o se foliga fa'apitoa. O vaega ta'itasi e fa'amaumauina auiliili: lona tulaga, mafiafia, sootaga ma isi vaega, ma mea na maua fa'atasi. O lenei auala e fesoasoani i tagata su'esu'e mea anamua e toe fausia le fa'asologa o mea na tutupu ma le sa'o sili atu nai lo na'o le "vaega pito i luga" ma le "vaega pito i lalo."
Mai nei faʻamatalaga o loʻo iai i totonu, e mafai e tagata suʻesuʻe mea anamua ona fatuina se Harris Matrix, o se ata e faʻaalia ai sootaga faʻavasegaga i le va o iunite: o fea e ufitia, o fea e tipiina, ma o fea e faʻaonaponei. E aoga tele le Harris Matrix mo nofoaga faigata e pei o aai anamua, olo, poʻo nofoaga ua toe fausia soo.
Metotia eliina e fa'avae i luga o le stratigraphy
E sili atu le lelei o le eliina o mea anamua i le mulimuli i le stratigraphy masani: e eliina vaega ta'itasi, e mulimuli i o latou tuaoi muamua. E ese lenei metotia mai le eliina o le lua (i va o le mafiafia fa'apitoa, mo se fa'ata'ita'iga, 10 cm), lea e masani ona fa'aaogaina pe a le manino vaega pe mo se pulea fa'atulagaina. E mana'omia e le eliina o le stratigraphy le mafai ona iloa ai nisi suiga laiti i le eleele.
A eliina, e fa'aaogā e le au su'esu'e mea anamua ni meafaigaluega e pei o trowels, pulumu, ma sieves e fa'amautinoa ai latou te le misia ni mea laiti. Ona su'esu'eina lea o le puipui o le eliina e iloa ai le fa'aputuga. E mafai ona tusia ma le lima lenei fa'aputuga pe scan e fa'aaoga ai le photogrammetry ma le tekinolosi fa'afanua 3D.
Faiga o le fausiaina o le nofoaga
E lē gata ina faamaumauina e le Stratigraphy le faasologa o mea na tutupu ae faapea foi i faagasologa na fausia ai se nofoaga. O faagasologa faaleaganuu e aofia ai le fausiaina, lafoaia, faaleagaina, ma le toe faaaogaina o meafaitino. O faagasologa faalenatura e aofia ai le sedimentation, pala o meaola, gaioiga o siama, ma le bioturbation (faalavelave e manu po o aʻa). O le malamalama i nei faagasologa e taua tele ina ia puipuia ai tagata suʻesuʻe mea anamua mai le faauigaseseina o mea na maua. Mo se faataitaiga, o meafaitino i vaega laiti atonu na "seesee" ona o lua o manu, nai lo le faaaogaina e tagata i le taimi lea.
Stratigraphy ma le fa'atulagaina o aso
O le Stratigraphy e masani lava ona maua ai le aso fa'atatau, ae e mafai ona tu'ufa'atasia ma le aso fa'atatau atoatoa e maua ai se fa'asologa sili atu ona mautu. Mo se fa'ata'ita'iga, o le malala mai se vaega fa'apitoa e mafai ona fa'amauina i le radiocarbon e iloa ai lona matua atoatoa. O vaega o le lefulefu o le mauga mu e mafai ona iloa e ala i le au'ili'iliga o le tephra ma fa'afeso'ota'i ma le mu o le mauga mu o le aso ua iloa. O nisi mea taua, e pei o sitaili eseese o seramika po'o tupe siliva, e mafai fo'i ona avea o ni fa'ailoga taimi pe a malamalama i lo latou vaitaimi.
A lagolago e faʻamaumauga o le stratigraphic ma le faʻamaumauga o le taimi moni, e sili atu ona talitonuina faʻamatalaga. Afai e tulaʻi mai ni feeseeseaiga—mo se faʻataʻitaʻiga, o taunuuga o le radiocarbon e tuai atu nai lo le mea na faʻamoemoeina—e tatau i tagata suʻesuʻe mea anamua ona iloilo le ono mafai ona faʻaleagaina faʻataʻitaʻiga, fefiloi o vaega, poʻo le faʻauigaina sese o le talaʻaga.
Lu'itau i le au'ili'iliga o stratigraphic
E ui i lona tāua, ae o loo i ai ni luʻitau i le suʻesuʻeina o le stratigraphy. Muamua, e lē o taimi uma e manino ai tuaoi o le eleele; e mafai ona lē manino ma faasolosolo malie suiga o lanu o le eleele. Lua, o faʻalavelave faʻaonaponei e pei o galuega faʻatoʻaga, atinaʻe, ma le faoa faamalosi e mafai ona faʻalavelaveina ai le fausaga o le eleele. Tolu, o pepa faʻamaumau lē saʻo e mafai ona faigata ai ona toe faʻaaogaina faʻamatalaga o le stratigraphy. O le mea lea, o le faʻamaumauga faʻatonutonu e taua tele: o ata, ata o talaaga, faʻamatalaga o le eleele, faʻamaopoopoga o sailiga, ma sootaga i le va o iunite e tatau ona faʻamaumauina ma le faʻatulagaina.
E le gata i lea, o le fa'auigaga o le stratigraphic e a'afia fo'i e le poto masani. E ono va'aia e ni tagata eli e lua ni vaevaega eseese o vaega pe afai e leai ni tulaga fa'amaumau manino. O le mea lea, o a'oa'oga i le fanua ma le fa'aaogaina o ta'iala fa'amatalaga o le palapala—e pei o le fua o le lanu o le Munsell, fa'avasegaga o le palapala, ma fa'amaumauga o le aofia ai—e fesoasoani tele.
I'uga
O le Stratigraphy o le ivitū lea o eliina o mea anamua auā e maua ai se faʻavae mo le malamalama i le faasologa o taimi ma sootaga i le va o mea na tutupu i se nofoaga. I le faitauina o vaega o le eleele o se faamaumauga faasolopito, e mafai ai e tagata suʻesuʻe mea anamua ona toe fausia le faagasologa o nofoaga, suiga faaleaganuu, fegalegaleaiga faaletagata ma le siosiomaga, ma faiga na mamanuina ai se nofoaga i lona tulaga o iai nei. I le faatinoga, e manaʻomia e le stratigraphy le saʻo maualuga, faamaumauga maeʻaeʻa, ma le mafai ona iloiloina faiga faaleaganuu ma faalenatura. A tuufaatasia ma metotia faʻaonaponei o aso ma metotia o faamaumauga, e mafai ai e le stratigraphy ona sili atu nai lo le na o le mauaina o meafaitino i le malamalama atoatoa ma le faatuatuaina o le tala o le taimi ua tuanai.