Ko Leibniz me te Ariā Monad: Te Whakakitenga i te Kanorau Mutunga Kore o te Ao
Pendahuluan
He tohunga whakaaro me te tohunga pāngarau Tiamana a Gottfried Wilhelm Leibniz (1646–1716) i rongonui mō āna takoha maha ki ngā momo mara pūtaiao. Ko tētahi o āna ariā whakaaro rongonui ko te ariā o ngā monad. He tūāpapa nui tēnei ariā i roto i te matatika a Leibniz, e ngana ana ia ki te whakamārama i te hanganga taketake o te mooni me te ao whānui. I roto i tēnei tuhinga, ka tūhuratia e mātou te ariā a Leibniz mō ngā monad, me te ngana ki te mārama ki ōna pānga ki tā tātou tirohanga ki te ora me te ao whānui.
Te Papamuri Whakaaroaro a Leibniz
I noho a Leibniz i tētahi wā o te whakaaro hurihuri. I taua wā, i roto i a Ūropi tētahi panonitanga nui i roto i te pūtaiao me te rapunga whakaaro, i mōhiotia ko te Wā o te Māramatanga. I roto i tēnei horopaki, i ngana a Leibniz ki te whakakotahi i ngā āhuatanga o ngā momo tikanga rapunga whakaaro o nāianei, tae atu ki te whakaaro whaitake Cartesian me te whakaaro nui o Peretānia.
I whakapono a Leibniz ka taea e te whakaaro tangata te mārama ki te ao tūturu mā roto i tētahi huinga mātāpono ao whānui e piripono ana, e taurite ana hoki. I whai ia ki te waihanga i tētahi rapunga whakaaro ka taea te whakamārama i ngā āhuatanga taiao katoa i roto i te huarahi whānui me te ōrite. Ko te ariā o ngā monad tētahi o ana mahi tino nui ki te whakatutuki i tēnei whāinga.
He aha te Monad?
Ki tā Leibniz tirohanga, ko ngā monad ngā mea taketake e hanga ana i te ao tūroa. Ko ngā monad he "matū māmā" kāore he wāhanga, kāore e taea te wehewehe, ā, kāore e taea te whakangaro. Ko te tikanga o tēnei ko ngā monad ngā waeine tino taketake o te oranga. Ko ngā mea katoa o te ao whānui he mea tito mai i ēnei monad.
Nā Leibniz i whakauru te ariā o ngā monad hei otinga mō te whakaaro takirua a René Descartes mō te tinana me te hinengaro. I wehea e Descartes te oranga kia rua ngā matū: ko te res cogitans (hinengaro) me te res extensa (toronga). I tētahi atu taha, i whakaaro a Leibniz ko te ao tūturu katoa he matū kotahi, ko te monad.
Ngā Āhuatanga o ngā Monads
E ai ki a Leibniz, he maha ngā āhuatanga taketake o ngā monad e motuhake ai rātou. Anei ētahi o ngā āhuatanga matua o ngā monad:
1. Te Takitahi: He ahurei, he motuhake hoki ia monad. Kāore he monad e rua e tino ōrite ana. Nō reira, he tuakiri me ngā āhuatanga motuhake ō rātou.
2. Kore-tinana: Kāore he āhua ā-tinana o ngā monad; kāore e taea te wehewehe, te whakangaro rānei. Kāore he āhua ā-tinana, ā, kāore e herea e ngā ture ahupūngao e pā ana ki ngā mea ā-tinana.
3. Te Tirohanga me te Whakamārama: Kei ngā monad te kaha ki te "mārama" i ngā āhua o ētahi atu monad. Ehara i te mea ko te māramatanga katoa tēnei tirohanga, engari ko te māramatanga, ko te whakaaturanga rānei i te āhua o tō rātou taiao. Kei ētahi monad taumata teitei ake, pērā i ngā wairua tangata, te kaha ki te mārama, ki te māramatanga rānei e haere tahi ana me te mōhiotanga ki a ia anō.
4. Te Mahi ā-Roto: He hinonga hohe ia monad e whakaputa ana i te mahi mai i roto i a ia anō. Kāore ngā monad e pāngia tika e ētahi atu monad, engari e ngā huringa ā-roto e puta ana.
5. Te Hononga i Whakatūria i Mua: Ahakoa he takitahi te mahi a ia monad, i whakapono a Leibniz kei te mahi tahi rātou i roto i te tino hononga kua whakaritea e te Atua. Kāore he taunekeneke tika i waenga i ngā monad, engari te āhua nei kei te mahi tahi rātou tetahi ki tetahi mā te mahere atua.
Ngā Monads me te Mooni
I whakatakoto a Leibniz i ngā monad hei pūtake mō ngā mea katoa o te ao tūturu. Ko ngā mea katoa e kitea ana, e kitea ana e tātou, he kohinga o ēnei monad. He rerekē ngā taumata o te hinengaro me te uaua o ngā monad, mai i te monad tino māmā ki te wairua tangata uaua.
Te Whakaaweawe mai i te Ariā Monad i roto i te Pūtaiao Hou
Ahakoa he nui ake te awe o te whakaaro hou ki te empiricism i te monadology, kua kitea ētahi o ngā mātāpono taketake o te ariā monad i roto i te pūtaiao me te hangarau hou. Hei tauira, i roto i te ahupūngao kuantum, ko ngā matūriki subatomic e hanga ana i te mooni i tōna taumata taketake he rite ki ngā monad a Leibniz. Kāore e taea te wehewehe i ēnei matūriki, ā, he āhuatanga ahurei, he motuhake hoki ō rātou, he rite ki ngā monad.
Hei tāpiri, i roto i te marautanga o te pūtaiao rorohiko, ko te ariā o ngā kaupapa motuhake e mahi tahi ana i roto i te rangimārie hei whakatutuki i tētahi whāinga he rite tonu ki te mahi a ngā monad i runga anō i ngā rangimārie kua tautuhia i mua.
Ngā Pānga Matatika me ngā Pānga Whakapono
Ehara i te mea ko te ariā a Leibniz mō ngā monad anake te whakamārama i te ao tūroa engari he hohonu hoki ngā pānga matatika me te whakapono. Mā te titiro ki te Atua hei kaihoahoa nāna i whakarite ngā monad katoa kia tino ōrite, ka tono mai a Leibniz kia kite tātou i te ōritetanga me te kaupapa whānui o ngā mea katoa.
E pāorooro ana tēnei whakaaro i roto i ngā momo kōrero tuku iho me ngā whakapono e kite ana i te ao whānui hei whakaata i te hinengaro o te Atua. Ki a Leibniz, nā tēnei whakakotahitanga ao whānui i whakarato he pūtake mō te tumanako matatika: ko te ao e noho nei tātou ko "te ao pai rawa atu" nā te mea i hangaia, i whakahaerehia hoki e te hiahia nui o te Atua.
Te Arotake i te Ariā Monad
Kāore ngā tohunga whakaaro katoa e whakaae ana ki te ariā monad a Leibniz. Ko tētahi o ngā whakahē matua e tukuna ana ko te whakaaro noa iho o ngā monad, ā, kāore e taea te manatoko. I te mea he mea kāore e kitea, e inehia rānei, e whakaaro ana ētahi tohunga whakaaro he rite ake tēnei ariā ki te pūrākau, kaua ki te pūtaiao.
Ko tētahi atu whakahē e pā ana ki te whakamārama i te mana whakatau i roto i te anga o te rangimarie kua whakaritea i mua. Mena kua whakaritea ngā mea katoa i roto i te rangimarie tino tika, me pēhea tātou e mārama ai ki ngā mahi me ngā whakataunga matatika e ahu mai ana i te herekoretanga takitahi?
Whakamutunga
Ko te ariā monad a Gottfried Wilhelm Leibniz tētahi o ngā tirohanga matatika tino uaua, tino whakamīharo hoki i roto i te hītori o te rapunga whakaaro. Ahakoa he whakaaro noa iho, he tirohanga hohonu, he tirohanga rerekē hoki e tukuna ana mō te ao tūturu me te oranga. Mā te mārama ki ngā monad hei kaupapa matua o te ao tūturu, i whakarārangihia e Leibniz te ara mō te ariā o te rangimarie me te tikanga whānui i roto i ngā āhuatanga katoa o te ao.
Ahakoa kua hipa ngā rautau mai i te whakaurunga tuatahi o tēnei ariā, kei te kitea tonu tōna pānga me tōna hiranga i roto i ngā momo mara hou, mai i te ahupūngao ki ngā matatika me te karakia. Hei tētahi o ngā tohunga nui rawa atu o te Wā o te Māramatanga, ko ngā takoha a Leibniz, inā koa ko tana ariā mō ngā monad, he kaupapa nui tonu mō te ako me te tautohetohe i roto i te rapunga whakaaro o nāianei.
