Te Whakamārama i ngā Tohu me ngā Pūrākau i roto i te Anthropology
I roto i te mātauranga tangata, he wāhanga nui ngā tohu me ngā pūrākau e whakamahia ana hei mārama ki te ahurea tangata. Ehara i te mea ko ēnei wāhanga e rua anake te huarahi hei whakaatu me te tuku uara, tikanga, me ngā whakapono, engari he whakaata anō hoki i te uauatanga o te hapori me te āhua o tana taunekeneke ki te ao huri noa. I roto i tēnei tuhinga, ka tūhuratia e tātou te whakamārama a ngā tohunga mātauranga tangata i ngā tohu me ngā pūrākau i roto i te hapori, me te āhua o te hanga me te whakaata a ēnei wāhanga i te tuakiri ahurea.
Ngā Tohu i roto i te Anthropology
Ko te tohu he tohu, he ahua, he mea rānei e mau ana i tētahi tikanga motuhake e mōhiotia ana i roto i tētahi ahurea. E ai ki a Clifford Geertz, tētahi o ngā tino pou o te mātauranga tikanga tangata tohu, ka taea e ngā tohu te tuku karere hohonu, uaua hoki. I tautohe a Geertz ko te ahurea he pūnaha o ngā tikanga kua tohua, ā, ko te mahi a te tohunga tikanga tangata he wetewete i ēnei tikanga i roto i tētahi huarahi e taea ai e te hunga o waho me ngā mema o te ahurea tonu te mārama.
He maha ngā āhua o ngā tohu, tae atu ki te reo, ngā taonga tuku iho, ngā kawa, me ngā mahi pāpori. Hei tauira, i roto i ngā ahurea maha, he kaha ngā tikanga tohu o ētahi tae; he maha ngā wā e hono ana te mā ki te parakore me te whānautanga, ko te mangu ia he maha ake ngā wā e hono ana ki te mate, ki te pouri rānei.
Huarahi Whakamārama ki ngā Tohu
He maha ngā huarahi e whakamahia ana e ngā tohunga tātai tangata hei whakamārama i ngā tohu. Ko tētahi tikanga rongonui ko te huarahi whakamārama i tīmatahia e Geertz. E titiro ana tēnei huarahi ki ngā tohu ehara i te mea he taputapu whakawhitiwhiti kōrero anake engari he whakaata hoki i te tirohanga ao o te hapori. I whakaahuahia e Geertz ngā tohu hei "tauira mō, hei tauira mō," ko te tikanga ehara i te mea ko ngā tohu anake e whakaata ana i te mooni pāpori engari e hanga ana hoki i taua mea.
Kei roto i te rangahau a Geertz mō te kawa patu heihei a Bali tētahi tauira o tēnei huarahi. I roto i tēnei kawa, ka whakakīia ngā mahi me ngā taonga tuku iho ki te tikanga tohu, e whakaatu ana i te hanganga pāpori , ngā whanaungatanga mana, me ngā uara nui o te hapori Bali. I whakanui a Geertz ko te mārama ki te tikanga tohu i roto i te horopaki ahurea me whai wāhi hohonu me te whakamāramatanga whai kiko.
Te Pūrākau hei Kōrero Tohu
Pērā i ngā tohu, he mea nui anō hoki te pūrākau ki te whakapuaki i ngā uara me ngā whakapono ahurea. Ko te pūrākau he kohinga kōrero me ngā pūrākau e whakamārama ana i ngā takenga mai, te hītori, ngā atua, me ngā toa o te hapori. He maha ngā wā ka whakamahia te pūrākau hei huarahi mā ngā hapori ki te whakautu i ngā pātai matua mō ngā takenga mai o te ao me te tūranga o te tangata i roto.
I whakapono a Mircea Eliade, he tohunga nui mō ngā akoranga whakapono, he piriti te pūrākau i waenganui i te ao o ia rā me te ao tapu. E ai ki a Eliade, ehara i te mea ko ngā pūrākau anake e kawe ana i ngā kōrero māmā engari e whakaatu ana hoki i ngā wheako whakahirahira me ngā hanganga ao whānui he mea nui ki te hapori.
Te Whakamārama i ngā Pūrākau i roto i te Anthropology
Ko te whakamārama i ngā kōrero pūrākau i roto i te mātauranga tangata he maha ngā wā ka uru atu ki te tātari tata i ngā tohu kei roto i ngā kōrero pūrākau. Ko tētahi huarahi ki te tātari i ngā pūrākau ko te tiro i te whakaata a ngā huānga o te kōrero i te hanganga o te hapori . I tautohe a Claude Lévi-Strauss, he tohunga hanganga tangata, he hanganga taketake tō ngā pūrākau puta noa i te ao, e whakaata ana i te huarahi e whakarite ai te tangata i ō rātou whakaaro.
I whakamahia e Lévi-Strauss tētahi huarahi hanganga hei tātari i ngā pūrākau. I whai ia ki te kimi i te "hanganga hohonu" kei raro i ngā pūrākau katoa mā roto i tō rātou hononga ki ngā whakahē rua pērā i te ora me te mate, te taiao me te ahurea, te pōrearea me te tikanga rānei. Mā te tautuhi i tēnei hanganga, i whai a Lévi-Strauss ki te mārama ki te whakamahinga a te tangata i ngā pūrākau hei whakatere i ō rātou taiao pāpori me te taiao.
Ngā Tohu me ngā Pūrākau i roto i ētahi Ahurea
He rerekē ngā tikanga a ngā ahurea o te ao mō te whakamahi i ngā tohu me ngā pūrākau hei whakaatu i ō rātou tirohanga ao. Me titiro tātou ki ngā tauira mai i ētahi ahurea rerekē:
1. Te ahurea Māori i Aotearoa:
– Ngā Tohu: Ehara i te mea he toi tinana anake te tatau (moko) i roto i te ahurea Māori, engari he tohu anō hoki mō te mana pāpori, te taonga tuku iho, me te tuakiri iwi. Ko ngā tauira e whakamahia ana i roto i ngā moko Māori e hono pinepine ana ki te whakapapa me ngā kōrero tuku iho.
– Ngā Pūrākau: Ko te pūrākau o te hanganga o te ao Māori e kōrero ana mō ngā atua matua, pērā i a Ranginui (te atua o te rangi) me Papatuanuku (te whaea o te whenua), i wehea e ā rāua tamariki ki te hanga i te ao. Ehara i te mea ko te takenga mai o te ao tūroa anake te whakamārama a tēnei pūrākau, engari e whakanui ana hoki i te hiranga o te rangimarie me te taurite i roto i te ao.
1. Te ahurea Yoruba i Nigeria:
– Ngā Tohu: He tohu nui ngā mekameka Ifá me te matakite i roto i te whakapono tuku iho a Yoruba. Ka whakamahia ngā mekameka e ngā tohunga Ifá hei kōrero ki ngā atua, hei ārahi wairua hoki.
– Ngā Pūrākau: He maha ngā wā ka pā ki ngā pūrākau Yoruba ngā atua, ngā orisha rānei, pērā i a Ogun (te atua o te rino me te pakanga) me Oshun (te atua wahine o te aroha me te wai). He kōrero me ngā āhuatanga motuhake tō ia orisha, e whakaata ana i ngā uara me ngā wheako o te iwi Yoruba.
Te Hiranga Whaihua o ngā Tohu me ngā Pūrākau
Haunga te whakamahinga o ngā tohu hei taputapu whakamārama me te whakaatu i ngā kōrero tuku iho, he mea nui anō hoki ngā tohu me ngā kōrero pūrākau i roto i ngā hapori. He mea nui tā rātou mahi i roto i ngā kawa whakapono, i ngā ture tikanga , i te mātauranga, me te hanganga o te tuakiri ā-rōpū. Hei tauira, mā ngā kawa e whakamahi ana i ngā tohu tapu ka taea te whakapakari i te kotahitanga pāpori me te whakarite kia pai te tuku iho o te ahurea mai i tētahi whakatipuranga ki tētahi whakatipuranga.
I roto i te horopaki o ēnei rā, he mea nui anō hoki te mārama ki ngā tohu me ngā kōrero tuku iho hei whakamanawa i te maha o ngā ahurea me te karo i ngā pakanga e puta mai ana i ngā māramatanga ahurea. E whakaatu ana tēnei i te hiranga o te whakaute i te kanorau ahurea me ngā tirohanga rerekē o te ao i roto i te hapori o ēnei rā.
Te Katinga
Ko ngā tohu me ngā pūrākau i roto i te mātauranga tangata he matapihi ki te mārama ki te hanga, te pupuri, me te whakawhitiwhiti kōrero a te tangata i tō rātou ao. Mā te whakamārama i ngā tohu me ngā pūrākau, ka taea e ngā tohunga mātauranga tangata te hura i ngā tikanga hohonu o ngā mahi ahurea me ngā tirohanga ao e whakakitea ana i muri i ngā kawa me ngā kōrero tuku iho.
Mā ngā tikanga whakamārama e whakamahia ana e ngā tohunga tātai tangata pērā i a Geertz rāua ko Lévi-Strauss ka taea e tātou te titiro ki raro i te mata o ngā whakaaturanga ahurea me te mārama ki te hanganga me ngā nekehanga o ngā hapori tangata. Mā tēnei mōhiotanga, ka taea e tātou te maioha ake ki te kanorau o tō tātou ao, me te whakarei ake i te āhua o tā tātou tirohanga me te taunekeneke ki ngā ahurea rerekē. Ko ngā tohu me ngā pūrākau, me ō rātou taonga me ō rātou uauatanga katoa, he mea nui hei hanga i a tātou hei tangata.
