Te Pānga o te Koroni ki te Hanganga Hapori-Ahurea
Pendahuluan
Ko te Koroni he wā i roto i te hītori i te wā i whakahaerehia ai, i raupatutia ai hoki e ngā iwi Pākehā ngā rohe nui o Āwherika, Āhia, me Amerika. Ahakoa ko te whainga matua o te koroni he mahi whakangao ōhanga, he tino uaua ake ōna pānga, tae atu ki ngā āhuatanga pāpori me ngā āhuatanga ahurea o ngā hapori i raupatutia. Ka tirotirohia e tēnei tuhinga te awe o te koroni ki ngā hanganga pāpori me ngā ahurea i ngā rohe rerekē o te ao.
Ngā Huringa o te Hanganga Hapori
1. Pūnaha Aromatawai Hou
Ko tētahi o ngā pānga nui o te koroni ko te nekehanga o ngā hanganga pāpori tuku iho i noho mō ngā rautau. He maha ngā wā i whakauruhia ai e ngā kaikoroni he pūnaha hierarki hou e aro ana ki ngā rangatira koroni me ngā rangatira o te rohe i tautoko i a rātou. Hei tauira, i roto i ngā wāhi maha o Initonīhia, i whakauruhia e ngā Tatimana he pūnaha kāwai e rite ana ki te pūnaha feudal i Ūropi, ka hangaia he hierarki pāpori hou kāore i te noho i mua.
2. Te Tauritekore Hapori
I arahi anō hoki te koroni ki te kore taurite nui o te hapori. He maha ngā wā i whakapūmau ai ngā rangatira koroni i ō rātou tūranga ōhanga me te pāpori mā te whakamahi i ngā kaimahi iti te utu mai i ngā taupori o te rohe. I whakauruhia e rātou ngā tikanga ōhanga hei painga mō ngā kainoho me ngā rangatira o te rohe, me te whakarawakore i te iwi noa. Ko ngā kaupapa here pēnei i te "Cultuurstelsel," te Pūnaha Whakatipu Ahuwhenua i Initonīhia, he tauira pai, i akiakihia ai te iwi ki te whakatipu hua moni hei whiwhi moni mā te Tatimana.
3. Te Hekenga me te Noho Tāone
Nā te koroni anō hoki i ārahi te hekenga nui me te noho tāone. Nā ngā hanganga i hangaia e ngā kainoho, pērā i ngā rori, ngā rēriwe, me ngā tauranga, i āwhina te nekenekehanga o te tangata. I tua atu, nā te hiahia mō ngā kaimahi i ngā tāone nui me ngā pokapū whakahaere koroni i akiaki hoki i te tangata ki te heke mai i ngā tāone nui ki ngā tāone nui. Nā tēnei i hua ake ai ngā huringa nui i roto i ngā hanganga taupori me te pāpori, me te piki haere o te taupori o ngā tāone nui, me te kī tonu i ngā iwi me ngā ahurea kanorau.
Te Huringa Ahurea
1. Te Awe o te Whakapono me te Mātauranga
I kawea mai hoki e te koroni ngā huringa nui ki te whakapono me te mātauranga. He maha ngā mana koroni i whakatairanga i te Karaitianatanga hei wāhanga o ā rātou mahi ki te "whakatikatika" i ngā hapori o te rohe. I whakatūria e ngā mihinare Karaitiana ngā kura me ngā hāhi i noho hei pokapū mō ngā mahi pāpori me te mātauranga. Heoi, i roto i te maha o ngā wāhi, i arahina tēnei ki te memeha o ngā ahurea me ngā whakapono o te rohe kua roa e tū ana.
2. Reo me te Whakawhitiwhiti Kōrero
He maha ngā wā ka huri ngā reo koroni hei reo whakahaere me te reo mātauranga, hei whakakapi, hei whakanui rānei i ngā reo ā-rohe. Hei tauira, i roto i te maha o ngā whenua o Āwherika, ko te reo Ingarihi, te reo Wīwī, te reo Pōtikī rānei ngā reo mana me te reo o te mātauranga teitei, engari ko ngā reo ā-rohe ka whakamahia i roto i ngā horopaki ōkawa anake. Ka arahi tēnei ki te ngaronga o ngā reo me ngā ahurea taketake, ka ngaro pea i roto i te wā.
3. Ngā Toi me ngā Tikanga
I pāngia hoki ngā toi me ngā tikanga e te koroni. He maha ngā toi tuku iho, ngā waiata, me ngā kanikani i pāngia e te pēhanga me te huringa nā ngā awe ahurea o te Hauāuru. Ahakoa i ora tonu ētahi o ēnei momo toi, ā, i urutau ki ngā awe hou, he maha atu anō i ngaro, i heke rānei nā te kore tautoko me te maioha.
4. Kākahu me te Āhua Noho
Nā te Koroni i kawe mai ngā huringa ki ngā momo noho me ngā kākahu. He maha ngā wā i whakaurua ai e ngā rangatira Koroni ā rātou ake momo ahua me ngā kākahu ki ngā hapori koroni. I tīmata te whakakapi i ngā kākahu tuku iho ki ngā kākahu ā-uru, i kiia he hou ake, he mana teitei ake. I whakaatahia hoki e tēnei huringa te panoni haere o ngā uara pāpori, i te mea he tokomaha i tīmata ki te titiro ki te tango i ngā momo noho o te Uru hei tohu mō te ahunga whakamua me te mana pāpori.
Te Pakanga Ahurea me te Manawanui
1. Te Ātete Hapori
Ahakoa te kaha o te awe o te koroni, he maha ngā hapori i whakaatu i te manawanui me te kaha o te ahurea. Ko te ātete ki te mana koroni ehara i te mea ko te whakakeke tinana anake engari ko te ātete pāpori me te ahurea. He maha ngā wā ka whakamahia e ngā hapori ngā tikanga tohu hei pupuri i tō rātou tuakiri ahurea, pērā i te tiaki i ngā reo o te rohe, ngā kawa tuku iho, me ngā toi tuku iho.
2. Te Whakaranutanga Ahurea
Nā te tukanga koroni anō hoki i tīmata ai te whakakotahitanga ahurea, i reira ka honoa ngā āhuatanga o ngā ahurea ā-rohe me ngā ahurea koroni hei hanga i ngā momo ahurea hou. Hei tauira, i roto i te puoro, ka kitea te awe o te puoro o te Hauāuru ki ngā puoro tuku iho, ka puta ake ai ngā momo puoro hou pērā i te "dangdut" i Indonesia, i te "calypso" rānei i te Karipiana. He maha ngā wā ka hangaia e tēnei whakakotahitanga ngā momo ahurea whai rawa, kanorau hoki, ahakoa ka taea hoki te waiho hei pūtake o te pakanga tuakiri.
3. Te Mātauranga me te Aranga Ake o te Whakapono ā-Motu
I te mutunga, ko te mātauranga i whakaurua mai e ngā kaikōmihana i whai wāhi atu ki te aranga ake o te kaupapa ā-motu. Ko ngā tohunga hinengaro me ngā kaiārahi o ngā kaupapa ā-motu he hua o ngā pūnaha mātauranga koroni. I whakamahia e rātou ngā mātauranga me ngā pūkenga i riro i a rātou hei ārai i te koroni me te whawhai mō te mana motuhake. Ko ngā tauira tawhito ko Sukarno i Indonesia, ko Mahatma Gandhi i Īnia, me Kwame Nkrumah i Ghana, i tautoko katoa i te whakahē i te koroni, ā, i whiwhi i te mana motuhake mō ō rātou whenua.
Whakamutunga
He hohonu, he uaua hoki te pānga o te koroni ki ngā hanganga pāpori me ngā ahurea. I tētahi taha, i puta mai i te koroni ngā huringa nui i roto i ngā taumata hapori, te kore taurite ohaoha, me ngā whanaketanga taupori. I tētahi atu taha, i puta mai hoki ngā huringa nui i roto i ngā āhuatanga o te ahurea, te whakapono, te reo, te toi, me te momo noho.
Heoi, ahakoa ēnei pānga katoa, i whakaatu ngā hapori koroni i te manawanui whakamiharo. Kāore i te mea i ora noa rātou, engari i waihanga hoki i te whakakotahitanga ahurea, ā, i whakamahi i te mātauranga koroni hei hanga i tētahi kaupapa ā-motu i angitu ai ki te turaki i te mana koroni.
He wā i āwhina te Koroni i te hanga i te ao hou e mōhiotia nei e tātou. Mā te mārama ki tōna pānga ki ngā hanganga ahurea pāpori ka āwhina i a tātou ki te mārama ki ngā whanaketanga o te mana, te ātete, me te huringa e haere tonu ana te whanake i roto i tō tātou ao i ēnei rā.
