Àwọn Ohun Ànímọ́ Àkókò ti Àwọn Ohun Èlò
Pendahuluan
Nínú ayé kemistri, àtẹ ìpele-ìgbà ti àwọn èròjà jẹ́ ọ̀kan lára àwọn irinṣẹ́ pàtàkì jùlọ tí ó ń ran àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì lọ́wọ́ láti pín àwọn ànímọ́ àwọn èròjà kẹ́míkà sí méjì àti láti lóye wọn. Àtẹ ìpele-ìgbà kii ṣe àfihàn ojú ìwòye ti àwọn èròjà tí a ṣàwárí nìkan, ṣùgbọ́n ó tún ń fúnni ní òye jíjinlẹ̀ nípa àwọn ànímọ́ àti ìṣe àwọn èròjà nípasẹ̀ àwọn àṣà àti ìlànà pàtó kan. Lílóye àwọn ànímọ́ ìgbàlódé ti àwọn èròjà jẹ́ pàtàkì sí onírúurú àwọn ohun èlò ẹ̀kọ́ àti ti ilé-iṣẹ́, títí kan àwọn oògùn, ìmọ̀ nípa ohun èlò, àti ìmọ̀ ẹ̀rọ.
Ìtàn Tábìlì Ìgbà-pípẹ́
Táblì ìgbàlódé gẹ́gẹ́ bí a ṣe mọ̀ ọ́n lónìí jẹ́ àbájáde ìdàgbàsókè gígùn kan. Dmitri Mendeleev, onímọ̀ sáyẹ́ǹsì ará Rọ́síà, kọ́kọ́ ṣe àgbékalẹ̀ èrò táblì ìgbàlódé ní ọdún 1869. Mendeleev ṣètò àwọn èròjà ní ìtòlẹ́sẹẹsẹ bí ìwọ̀n átọ́míìkì ṣe ń pọ̀ sí i, ó sì fihàn pé àwọn ànímọ́ kẹ́míkà wọn ń ṣàfihàn ìyípadà, tàbí àpẹẹrẹ “ìgbàlódé.” Àwárí yìí fi ìpìlẹ̀ lélẹ̀ fún ìdàgbàsókè táblì ìgbàlódé, èyí tí a mọ̀ sí nọ́mbà átọ́míìkì nísinsìnyí, iye àwọn proton nínú nucleus átọ́mù kan.
Àwọn Ìní Àkókò ti Àwọn Èròjà Nínú Tábìlì Ìgbà-pípẹ́
Rédíọ́sì àtọ́míìkì
Ọ̀kan lára àwọn ànímọ́ ìgbàlódé tí a sábà máa ń sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀ jùlọ ni radius átọ́míìkì. Nínú ẹgbẹ́ kan (ọ̀wọ̀n inaro kan nínú tábìlì ìgbàlódé), radius átọ́míìkì máa ń pọ̀ sí i láti òkè dé ìsàlẹ̀. Èyí jẹ́ nítorí pé gbogbo ẹ̀yà ara nínú ẹgbẹ́ náà ní ìpele elekitironi afikún ní ìfiwéra pẹ̀lú ẹ̀yà ara tí ó wà lókè rẹ̀, èyí tí ó mú kí ó tóbi sí i.
Agbára Ionization
Agbara ionization ni agbara ti a nilo lati yọ elekitironi kuro ninu atomu kan. Agbara ionization maa n dinku lati oke de isalẹ ninu ẹgbẹ kan. Eyi jẹ nitori pe ijinna ti o pọ si laarin nucleus ati awọn elekitironi valence jẹ ki o rọrun lati yọ awọn elekitironi valence kuro.
Ìbáramu Ẹ̀rọ itanna
Ìfaramọ́ elekitironi n wọn iyipada agbara nigbati atomu alaidasi ba gba elekitironi kan. Ìfaramọ́ elekitironi maa n dinku si isalẹ ẹgbẹ kan. Eyi jẹ nitori ilosoke ninu iwọn atomu ati idinku ninu ifamọra nucleus fun elekitironi afikun.
Elektirọnigitiviti
Ìwọ̀n ìfàmọ́ra ẹ̀rọ itanna jẹ́ ìwọ̀n ìfàmọ́ra tí átọ̀mù kan ní láti fa àwọn elektroni méjì mọ́ra nínú ìsopọ̀ covalent kan. Nínú àwùjọ kan, ìfàmọ́ra ẹ̀rọ itanna máa ń dínkù láti òkè dé ìsàlẹ̀, nítorí pé àwọn elektroni valence jìnnà sí nucleus, nítorí náà ìfàmọ́ra wọn kò lágbára.
Àwọn Ànímọ́ Ìgbàkúgbà ti Tábìlì Ìgbàkúgbà
Rédíọ́sì àtọ́míìkì
Ní gbogbo àkókò kan (ìlà kan tí ó wà ní ìlà kan ní àtẹ ìpele-ìgbà), àwọn radii átọ́míìkì máa ń dínkù láti òsì sí ọ̀tún. Èyí jẹ́ nítorí pé iye àwọn proton tí ń pọ̀ sí i nínú núkléù átọ́míìkì ń mú kí ìfàmọ́ra electrostatic láàrín núkléùlì àti àwọn elektron pọ̀ sí i, èyí sì ń mú kí átọ́mù náà dínkù ní ìwọ̀n.
Agbára Ionization
Agbara ionization maa n pọ si ni gbogbo akoko lati osi si otun. Eyi jẹ nitori pe ilosoke ninu agbara nuclear ti o munadoko jẹ ki awọn elekitironi di mọra diẹ sii ati pe o nira lati yọ kuro.
Ìbáramu Ẹ̀rọ itanna
Ìbáṣepọ̀ elekitironi maa n pọ si lati apa osi si apa otun kọja akoko kan. Ni ọran yii, awọn atomu ti o kere si ati ti o sunmọ iṣeto octet yoo gba awọn elekitironi afikun ni irọrun.
Elektirọnigitiviti
Ìgbésẹ̀ electronegativity máa ń pọ̀ sí i láti òsì sí ọ̀tún ní gbogbo àkókò kan, bí agbára núkléà tó gbéṣẹ́ ṣe ń pọ̀ sí i àti bí àlàfo láàrín nukléà àti valence elekitiron ṣe ń dínkù.
Àwọn Ohun Èlò Ìgbàkúgbà nínú Kemistri
Ìṣàyẹ̀wò àti Àsọtẹ́lẹ̀ Àwọn Ànímọ́ Àwọn Ohun Èlò
Lílóye àwọn ànímọ́ ìgbàlódé gba àwọn onímọ̀ nípa kẹ́míkà láàyè láti sọ àsọtẹ́lẹ̀ àwọn ànímọ́ kẹ́míkà àti ti ara ti àwọn èròjà tí a kò tí ì rí tàbí tí a kò tíì yà sọ́tọ̀. Fún àpẹẹrẹ, kí a tó ṣàwárí rẹ̀, Mendeleev sọ àsọtẹ́lẹ̀ àwọn ànímọ́ germanium ní ìbámu pẹ̀lú ipò rẹ̀ nínú àtẹ ìpele.
Ìdàgbàsókè Ohun Èlò
Àwọn ànímọ́ ìgbà kọ̀ọ̀kan tún jẹ́ pàtàkì sí ìdàgbàsókè àwọn ohun èlò tuntun. Nípa lílóye àwọn ànímọ́ àwọn ohun èlò, àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì lè ṣe àwòrán àwọn ohun èlò pẹ̀lú àwọn ànímọ́ pàtó kan, bíi agbára ìṣiṣẹ́ iná mànàmáná, ìdènà ìbàjẹ́, tàbí agbára ẹ̀rọ. Àpẹẹrẹ pẹ̀lú ìdàgbàsókè àwọn irin alloy, semiconductors, àti superconductors.
Ile elegbogi ati Kemistri Iṣoogun
Nínú kẹ́mísítà ìṣègùn àti ti oògùn, òye àwọn ohun ìní ìgbàlódé ń ran lọ́wọ́ nínú ṣíṣe àwọn oògùn àti àwọn ohun èlò ìṣẹ̀dá. Fún àpẹẹrẹ, àwọn irin ìyípadà bíi platinum ni a ń lò nínú àwọn oògùn láti tọ́jú àrùn jẹjẹrẹ nítorí àwọn ohun ìní kẹ́míkà àrà ọ̀tọ̀ wọn.
Ayika ati Agbara
Àwọn ohun ìní ìgbàlódé tún ń kó ipa nínú ìṣàkóso àyíká àti ìdàgbàsókè agbára. Lílo àwọn ohun èlò ìtọ́jú agbára nínú àwọn iṣẹ́ ilé-iṣẹ́, lílo agbára tí a lè sọ di tuntun, àti ìdàgbàsókè àwọn ìmọ̀-ẹ̀rọ ìpamọ́ agbára gbogbo wọn ló ń lo àwọn ohun èlò ìgbàlódé ti àwọn ohun èlò. Àpẹẹrẹ kan ni lílo àwọn ohun èlò ìtọ́jú agbára platinum nínú àwọn ohun èlò ìyípadà èròjà ọkọ̀ láti dín ìtújáde eléèérí kù.
Ipari
Tábẹ́lì ìgbàlódé jẹ́ máàpù tí kìí ṣe pé ó ṣàfihàn àwọn èròjà kẹ́míkà tí a mọ̀ nìkan ni, ṣùgbọ́n ó tún fúnni ní òye jíjinlẹ̀ nípa àwọn ànímọ́ kẹ́míkà àti ìwà wọn. Lílóye àwọn ànímọ́ ìgbàlódé ti àwọn èròjà jẹ́ pàtàkì sí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìlò nínú ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì àti ìmọ̀ ẹ̀rọ. Láti ìṣàyẹ̀wò àti ìdàgbàsókè ohun èlò sí àpẹẹrẹ oògùn àti ìṣàkóso àyíká, àwọn ohun ìní ìgbàlódé ń fúnni ní àwọn irinṣẹ́ fún òye àti ṣíṣàwárí ayé kẹ́míkà ní ọ̀nà tí ó wà ní ìṣètò àti àsọtẹ́lẹ̀. Nípasẹ̀ ìwádìí tí ń lọ lọ́wọ́, tábẹ́lì ìgbàlódé yóò máa tẹ̀síwájú láti yípadà àti láti ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ìtọ́sọ́nà pàtàkì sí ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì.
Mímọ àwọn ànímọ́ ìgbàlódé ti àwọn ohun alààyè kìí ṣe pé ó ń fúnni ní òye jíjinlẹ̀ nípa kẹ́mísírì nìkan ni, ó tún ń ṣí ilẹ̀kùn sí àwọn ìṣẹ̀dá tuntun àti àwọn àwárí tí ó lè yí ayé wa padà. Lẹ́yìn gbogbo àwọn ohun alààyè kẹ́míkà ni agbára tí a kò tíì lò láti ti ààlà ìmọ̀ àti ìmọ̀ ẹ̀rọ sí àwọn ọ̀nà tuntun àti àìròtẹ́lẹ̀ wà.
