Báwo ni a ṣe lè dá àrùn jẹjẹrẹ mọ̀ nínú àwọn ẹranko
Kì í ṣe pé àrùn jẹjẹrẹ kàn ń kan ènìyàn nìkan ni; ó tún lè kan àwọn ẹranko bíi ajá, ológbò, ehoro, àti àwọn ẹran ọ̀sìn pàápàá. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ó lè dún bí ẹni pé ó ń bani lẹ́rù, ọ̀pọ̀lọpọ̀ irú àrùn jẹjẹrẹ nínú àwọn ẹranko ni a lè ṣàkóso dáadáa tí a bá rí i ní ìbẹ̀rẹ̀. Nítorí pé àwọn ẹranko kò lè ṣàlàyé bí wọ́n ṣe ń rí lára wọn, àwọn onílé ṣe ipa pàtàkì nínú mímọ àwọn ìyípadà díẹ̀díẹ̀ nínú ara àti ìwà wọn tí ó lè jẹ́ àmì ìbẹ̀rẹ̀ ìṣòro ńlá kan. Àpilẹ̀kọ yìí jíròrò bí a ṣe lè dá àrùn jẹjẹrẹ mọ̀ nínú àwọn ẹranko, àwọn àmì tí ó wọ́pọ̀ láti kíyèsí, àti àwọn àyẹ̀wò ẹranko.
Lílóye Ohun tí Àrùn Jẹjẹrẹ Jẹ́ Nínú Àwọn Ẹranko
Àrùn jẹ ìdàgbàsókè tí a kò ṣàkóso nínú àwọn sẹ́ẹ̀lì. Àwọn sẹ́ẹ̀lì wọ̀nyí lè ṣẹ̀dá àwọn ìṣùpọ̀ (àwọn èèmọ́), wọ́n lè gbógun ti àsopọ tí ó yí wọn ká, tàbí kí wọ́n tànkálẹ̀ (metastasize) sí àwọn ẹ̀yà ara mìíràn nípasẹ̀ ẹ̀jẹ̀ àti ètò lymphatic. Kìí ṣe gbogbo èèmọ́ ni ó jẹ́ eléwu; àwọn kan jẹ́ aláìlera àti pé wọ́n ń dàgbà lọ́ra. Síbẹ̀síbẹ̀, láìsí àyẹ̀wò ìṣègùn, ó ṣòro láti mọ ìyàtọ̀ láàárín àwọn èèmọ́ tí kò dára àti àwọn èèmọ́ búburú nípa àkíyèsí láti òde. Nítorí náà, ìlànà pàtàkì nínú dídá àrùn jẹjẹrẹ mọ̀ ni: èyíkéyìí ìṣùpọ̀ tàbí ìyípadà tí kò wọ́pọ̀ nínú ara nílò àyẹ̀wò.
Àwọn Àmì Àrùn Jẹjẹrẹ Tó Wọ́pọ̀ Nínú Àwọn Ẹranko
Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àmì ìkìlọ̀ ló wà fún onírúurú àrùn jẹjẹrẹ. Tí o bá kíyèsí ọ̀kan tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ lára àwọn àmì wọ̀nyí tó ń bá a lọ fún ọjọ́ díẹ̀ tàbí tó ń burú sí i, ó yẹ kí o lọ bá dókítà ẹranko lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀.
1. Àwọn ìwúwo tàbí wíwú tí kò dára
Àwọn ìwúwo lábẹ́ awọ ara ni àmì tí àwọn onílé sábà máa ń kíyèsí. Àwọn ìwúwo lè jẹ́ rírọ̀, le, kí ó ṣeé gbé, tàbí kí ó so mọ́ àsopọ̀ ara. Ṣọ́ra fún àwọn ìwúwo tí:
- dagba yarayara,
- nọmba naa n pọ si,
– ó le gan-an, a kò sì le gbé e,
– ó tún farahàn lẹ́yìn tí a ti yọ ọ́ kúrò,
– tàbí kí ó fa ìrora nígbà tí a bá fọwọ́ kàn án.
Nínú àwọn ajá, àwọn ìṣùpọ̀ bíi lipomas (ọ̀rá púpọ̀) sábà máa ń jẹ́ aláìlera, ṣùgbọ́n wọ́n ṣì nílò láti jẹ́rìí sí i. Nínú àwọn ológbò, ìṣùpọ̀ máa ń jẹ́ burúkú ju àwọn ajá lọ, nítorí náà àyẹ̀wò ní ìbẹ̀rẹ̀ ṣe pàtàkì.
2. Pípàdánù ìwọ̀n ara láìsí ìdí tó hàn gbangba
Ẹranko tó ń pàdánù ìwọ̀n ara rẹ̀ láìka bí ó ti yẹ tàbí tí ó dínkù díẹ̀ sí oúnjẹ rẹ̀. Pípàdánù ìwọ̀n ara lè ṣẹlẹ̀ nítorí pé àrùn jẹjẹrẹ máa ń ba ìṣiṣẹ́ ara jẹ́, ó máa ń dín ìfàmọ́ra oúnjẹ kù, tàbí nítorí pé ìrora máa ń fa wàhálà àti pé ó máa ń dín oúnjẹ kù.
3. Àìlera àti ìfẹ́kúfẹ̀ẹ́ tó dínkù
Àrùn jẹjẹrẹ lè fa ìgbóná ara onígbà pípẹ́, àìtó ẹ̀jẹ̀, tàbí àìṣiṣẹ́ ẹ̀yà ara, èyí tí ó lè mú kí àwọn ẹranko dàbí aláìlera, kí wọ́n sùn dáadáa, kí wọ́n má ní ìfẹ́ sí eré, kí wọ́n sì máa lọ́ra láti ṣe eré ìdárayá. Ní àwọn ìgbà míì, àwọn ẹranko lè máa ní “ìrẹ̀wẹ̀sì” tàbí kí wọ́n máa bínú nítorí àìlera.
4. Àwọn ọgbẹ́ tí ó ṣòro láti wòsàn
Àwọn egbò lórí awọ ara, ẹnu, tàbí àwọn ibi mìíràn tí kò wosàn, tí kò rọrùn láti ṣẹ̀jẹ̀, tàbí tí ó ń tóbi sí i yẹ kí ó jẹ́ ohun tí a lè máa ṣàníyàn. Àwọn àrùn jẹjẹrẹ awọ ara kan lè farahàn bí egbò kékeré tí ó ṣí sílẹ̀ tàbí tí ó gbóná.
5. Ẹ̀jẹ̀ tàbí Ìtújáde tí kò dára
Wá ẹ̀jẹ̀ láti imú, ẹnu, ìdí, tàbí ìtọ̀. Omi tí ó ń tú jáde láti ojú tàbí etí tí kò bá sunwọ̀n síi pẹ̀lú ìtọ́jú déédéé lè jẹ́ àmì kan, pàápàá jùlọ tí ó bá ní òórùn burúkú tàbí wíwú.
6. Èémí búburú àti ìṣòro ẹnu
Àrùn jẹjẹrẹ ẹnu lè farahàn gẹ́gẹ́ bí ìwúwo lórí eyín, ahọ́n, tàbí òrùlé ẹnu. Àwọn àmì àrùn náà lè ní nínú:
– èémí búburú tí kò wọ́pọ̀,
- iyọ omi pupọ,
– eyin naa dabi ẹni ti ko ni awọ,
– ìṣòro oúnjẹ,
– tàbí ẹ̀jẹ̀ láti ẹnu.
7. Ìṣòro láti tọ́ tàbí láti yàgbẹ́
Àrùn jẹjẹrẹ ìtọ̀, prostate (nínú àwọn ajá ọkùnrin), tàbí àwọn ẹ̀yà ara tí ń jẹ oúnjẹ lè fa:
- wahala nigba ito tabi igbe,
– ìtọ̀ tí a dàpọ̀ mọ́ ẹ̀jẹ̀,
- àìrígbẹyà fún ìgbà pípẹ́,
– tàbí ìgbẹ́ gbuuru tó ń tún ara rẹ̀ ṣe láìsí ìdí tó ṣe kedere.
8. Ikọ́ Àìsàn tàbí Ìṣòro Mímí
Àrùn jẹjẹrẹ ẹ̀dọ̀fóró tàbí ìtànkálẹ̀ rẹ̀ (metastasis) lè fa ikọ́, mímí kíákíá, mímí mímú, tàbí kí ẹranko náà dà bíi pé ó máa ń rẹ̀wẹ̀sì kíákíá pẹ̀lú ìṣiṣẹ́ díẹ̀. Nínú àwọn ológbò, àwọn àmì àrùn ìṣáájú sábà máa ń jọ ikọ́ ẹ̀dọ̀fóró, èyí tó nílò àyẹ̀wò kíkún sí i.
9. Ìrora ti Okùnfà Tí A Kò Ṣàlàyé
Àwọn ẹranko tí wọ́n bá kọ̀ láti fò lójijì, tí wọ́n ń tẹ̀ láìsí ìpalára kankan, tàbí tí wọ́n bá yẹra fún fífọwọ́ kan àwọn ibi kan lè ní àrùn jẹjẹrẹ egungun tàbí àrùn jẹjẹrẹ tí ń tẹ iṣan ara. Fún àpẹẹrẹ, àrùn jẹjẹrẹ egungun nínú àwọn ajá ńlá sábà máa ń fa ìtẹ̀síwájú àti wíwú ẹsẹ̀.
10. Àwọn Nódì Lymph tó gbòòrò síi
Àwọn nódì lymph tó tóbi (tí a sábà máa ń fi ọwọ́ kan lábẹ́ ẹ̀rẹ̀kẹ́, abẹ́, lẹ́yìn orúnkún, àti nínú ikùn) lè fi àkóràn hàn, ṣùgbọ́n wọ́n tún lè ní í ṣe pẹ̀lú àrùn jẹjẹrẹ bíi lymphoma. Tí ìbú sí i bá ń bá a lọ tàbí tí ó bá ń pọ̀ sí i, a gbọ́dọ̀ ṣe àyẹ̀wò.
Àwọn Ìgbésẹ̀ Tó Wúlò fún Àwọn Onílé: Bí A Ṣe Lè Ṣe Àyẹ̀wò Ilé Àkọ́kọ́
Àwọn onílé lè ran lọ́wọ́ pẹ̀lú ìwádìí ní kutukutu nípa ṣíṣe àwọn àyẹ̀wò tí ó rọrùn déédéé, fún àpẹẹrẹ lẹ́ẹ̀kan lọ́sẹ̀:
1. Fi ara rẹ gbogbo hàn nígbà tí o bá ń fọwọ́ kan ara rẹ: wá àwọn ìṣùpọ̀ tuntun, àwọn ibi tí ó nípọn, tàbí àwọn ibi tí ó ń roni lára.
2. Ṣàyẹ̀wò ẹnu: wo eyín, ahọ́n, àti òrùlé ẹnu (tí ẹranko náà bá fọwọ́sowọ́pọ̀).
3. Ṣàkíyèsí ìwà jíjẹ àti mímu: ṣé wọ́n ti dínkù, wọ́n ti pọ̀ sí i, tàbí wọ́n ti yípadà gidigidi?
4. Ṣe àyẹ̀wò ìwọ̀n ara: wọ̀n ní gbogbo ọ̀sẹ̀ méjì sí mẹ́rin, pàápàá jùlọ nínú àwọn ẹranko àgbàlagbà.
5. Fiyèsí ìgbẹ́ àti ìtọ̀: ìyípadà nínú àwọ̀, ìdúróṣinṣin, ìgbagbogbo, tàbí wíwà ẹ̀jẹ̀.
6. Ṣàkíyèsí àwọn ìyípadà nínú ìwà: ó rọrùn láti rẹ̀wẹ̀sì, ó rọrùn láti fawọ́ sẹ́yìn, ó burú sí i, tàbí ó fara hàn nínú ìrora.
Ṣíṣàkọsílẹ̀ àwọn ohun tí a rí nínú ìwé kékeré kan (ọjọ́, ibi tí ìṣùpọ̀ náà wà, àti ìwọ̀n tó súnmọ́) ń ran àwọn oníṣègùn ẹranko lọ́wọ́ láti mọ bí àrùn náà ṣe ń lọ sí.
Àwọn Àyẹ̀wò Ìṣègùn láti Jẹ́rìí Àrùn Jẹjẹrẹ
Àwọn àmì tí a kọ sí òkè yìí kò fi àrùn jẹjẹrẹ hàn láìfọwọ́sí. Àkóràn, àléjì, àrùn homonu, àti àwọn àìsàn mìíràn lè jọra. Nítorí náà, àyẹ̀wò àrùn jẹjẹrẹ nílò àyẹ̀wò ẹranko, èyí tí ó lè ní nínú:
1. Àyẹ̀wò ara pípé
Oníṣègùn ẹranko yóò ṣe àyẹ̀wò àwọn ìṣùpọ̀, àwọn nódì omi ara, ẹnu, awọ ara, èémí, àti ipò gbogbogbòò. Ìtàn ìṣègùn ẹni tó ni ilé ìwòsàn ṣe pàtàkì: nígbà tí àwọn àmì àrùn náà bẹ̀rẹ̀, bóyá wọ́n ti dín ìwọ̀n ara wọn kù, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.
2. Ìfẹ́ Abẹ́rẹ́ Fine (FNA)
Ilana yii lo abẹ́rẹ́ kékeré kan lati yọ ayẹwo awọn sẹẹli kuro ninu iṣu naa, eyi ti a le ṣe ayẹwo nipasẹ ẹrọ amúrókíró. FNA nigbagbogbo jẹ igbesẹ akọkọ nitori pe o yara ati pe ko ni irora diẹ.
3. Ìwádìí ìwádìí
Tí FNA kò bá hàn gbangba tó tàbí tí wọ́n bá fura sí àrùn jẹjẹrẹ burúkú, a máa ṣe àyẹ̀wò biopsy láti yọ iye àsopọ tó pọ̀ jù. Biopsy máa ń fúnni ní àyẹ̀wò tó péye jù, títí kan irú àrùn jẹjẹrẹ àti ìwọ̀n àrùn jẹjẹrẹ náà.
4. Àwọn Àyẹ̀wò Ẹ̀jẹ̀ àti Ìtọ̀
Idanwo yii n ran lọwọ lati ṣe ayẹwo iṣẹ awọn ẹya ara (ẹdọ, awọn kidinrin), lati ṣe awari ẹjẹ, awọn akoran keji, tabi awọn ami ti igbona. Awọn abajade jẹ pataki fun ṣiṣe ipinnu aabo ti iṣẹ-abẹ tabi chemotherapy.
5. Àwòrán: X-ray, ultrasound, CT scan, tàbí MRI
A máa ń lo àwòrán láti ṣe àyẹ̀wò ìwọ̀n èèmọ́, ipa àwọn ẹ̀yà ara, àti ìṣeéṣe kí ó lè wáyé. Fún àpẹẹrẹ, a sábà máa ń ṣe X-ray àyà láti ṣàyẹ̀wò bóyá ó ti tàn kálẹ̀ sí ẹ̀dọ̀fóró.
Àwọn Okùnfà Ewu Láti Mọ̀
Àwọn ohun kan tó lè mú kí ewu àrùn jẹjẹrẹ pọ̀ sí i lára àwọn ẹranko ni:
– Ọjọ́ orí: Àwọn ẹranko àgbàlagbà wà nínú ewu tó pọ̀ jù.
– Ìran àti irú-ọmọ: àwọn irú-ọmọ ajá kan ní àbájáde àwọn àrùn jẹjẹrẹ kan.
– Ìfarahan sí àyíká: èéfín sìgá, kẹ́míkà, tàbí oòrùn tó pọ̀ jù (àrùn jẹjẹrẹ awọ ara).
– Àwọn homonu: ní àwọn ìgbà míì, àìjẹ́ kí a sọ ọ́ di aláìlera lè mú kí ewu àrùn jẹjẹrẹ ọmú pọ̀ sí i nínú àwọn ajá àti ológbò abo.
Sísá àwọn ẹranko àti fífún wọn ní ìpakúpa ní àkókò tó yẹ (gẹ́gẹ́ bí dókítà ẹranko rẹ ṣe dámọ̀ràn) lè dín ewu àwọn irú àrùn jẹjẹrẹ kan kù.
Ìgbà wo ló yẹ kí o rí dókítà lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀?
Jẹ́ kí ẹranko rẹ ṣe àyẹ̀wò lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ tí o bá rí i pé:
- awọn lumps ti o tobi ju fun ọsẹ diẹ lọ,
– ìṣòro mímí, dídákú, tàbí àìlera líle koko,
- ẹjẹ ti ko tọ deede,
– àìfẹ́ jẹun fún ju wákàtí mẹ́rìnlélógún lọ (pàápàá jùlọ nínú àwọn ológbò),
- irora nla tabi titẹ ti o buru si ni kiakia.
Wiwa ni kutukutu le faagun awọn aṣayan itọju ati mu awọn aye aṣeyọri pọ si.
Penutup
Láti mọ àrùn jẹjẹrẹ lára àwọn ẹranko nílò àkíyèsí tó jinlẹ̀ fún àwọn àyípadà díẹ̀díẹ̀ nínú ara àti ìwà wọn. Àwọn ìwúwo ara, ìdínkù ìwọ̀n ara, ìdínkù oúnjẹ, ọgbẹ́ tí kò wo ara sàn, ẹ̀jẹ̀ tí kò báradé, àti ikọ́ onígbà pípẹ́ pàápàá jẹ́ àmì tí a kò gbọdọ̀ gbójú fo. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé kìí ṣe gbogbo àmì àrùn náà ló ń fi àrùn jẹjẹrẹ hàn, wíwá ẹranko rẹ wò ní kùtùkùtù ni ọ̀nà tó dára jùlọ láti gbé. Pẹ̀lú àkíyèsí ilé déédéé àti àyẹ̀wò ẹranko tó péye, ọ̀pọ̀ ọ̀ràn àrùn jẹjẹrẹ ni a lè rí ní kùtùkùtù, èyí tó ń fún ẹranko náà ní àǹfààní tó dára jù láti gba ìtọ́jú àti ìgbésí ayé tó dára jùlọ.
