Ìṣàkóso Oúnjẹ fún Àwọn Ẹranko tí wọ́n ní Àtọ̀gbẹ
Àtọ̀gbẹ nínú àwọn ẹranko—pàápàá jùlọ àwọn ológbò àti ajá—jẹ́ àìsàn onígbà pípẹ́ tí a mọ̀ sí àìlera suga ẹ̀jẹ̀ (glucose) nítorí àìní insulin tàbí ìdínkù ìdáhùn sí insulin. Insulin ń kó ipa pàtàkì nínú gbígbé glucose láti inú ẹ̀jẹ̀ lọ sí àwọn sẹ́ẹ̀lì fún lílò gẹ́gẹ́ bí agbára. Tí insulin kò bá tó tàbí tí kò bá ṣiṣẹ́ dáadáa, ìwọ̀n glucose nínú ẹ̀jẹ̀ máa ń ga sí i, èyí sì máa ń fa onírúurú àmì àrùn bíi mímu ọtí nígbàkúgbà, ìtọ̀ nígbàkúgbà, ìfẹ́kúfẹ̀ẹ́ púpọ̀ ṣùgbọ́n pípadánù ìwọ̀n ara, àti àìlera. Ní àfikún sí ìtọ́jú ìṣègùn bíi abẹ́rẹ́ insulin, ìtọ́jú oúnjẹ jẹ́ òpó pàtàkì nínú pípinnu ìdúróṣinṣin suga nínú ẹ̀jẹ̀ fún ìgbà pípẹ́. Àpilẹ̀kọ yìí jíròrò àwọn ìlànà àti ọgbọ́n ìtọ́jú oúnjẹ fún àwọn ẹranko tí wọ́n ní àtọ̀gbẹ, pẹ̀lú ìyàtọ̀ nínú àìní àwọn ajá àti ológbò, àwọn oúnjẹ tí a yàn, àti àwọn ìlànà oúnjẹ tí ó yẹ.
Kílódé Tí Oúnjẹ Fi Ń Kópa Pàtàkì Nínú Àtọ̀gbẹ?
Àfojúsùn pàtàkì oúnjẹ ẹranko tó ní àrùn àtọ̀gbẹ ni láti máa rí i dájú pé ìwọ̀n glucose inú ẹ̀jẹ̀ dúró ṣinṣin ní gbogbo ọjọ́, kí ó má baà gùn lẹ́yìn oúnjẹ, kí ó sì ran ara lọ́wọ́ láti ní ìwọ̀n ara tó dára. Oúnjẹ náà yóò ní ipa lórí bí glucose ṣe ń wọ inú ẹ̀jẹ̀ kíákíá. Oúnjẹ tó ní àwọn carbohydrates tó rọrùn máa ń mú kí suga inú ẹ̀jẹ̀ yára pọ̀ sí i, nígbà tí oúnjẹ tó ní èròjà tó tọ́—bíi okùn tó tó àti àwọn orísun protein tó dára—lè dín ìfàmọ́ra glucose kù kí ó sì fúnni ní agbára tó lágbára. Jù bẹ́ẹ̀ lọ, oúnjẹ náà ń dín ewu àwọn ìṣòro bíi ketoacidosis tó ní àrùn àtọ̀gbẹ, ìbàjẹ́ ẹ̀dọ̀, àkóràn tó ń wáyé, àti ìṣòro awọ ara kù.
Àwọn Ìlànà Gbogbogbòò ti Oúnjẹ fún Àwọn Ẹranko Àtọ̀gbẹ
Ọpọlọpọ awọn ipilẹ ipilẹ lo wa ti o ṣiṣẹ bi itọkasi ni kikọ ounjẹ fun awọn ẹranko ti o ni àtọgbẹ:
1. Ìbáramu jẹ́ pàtàkì. Irú oúnjẹ, iye oúnjẹ, ìtòlẹ́sẹẹsẹ oúnjẹ àti àwọn oúnjẹ ìpanu gbọ́dọ̀ wà ní ìbámu láti ọjọ́ dé ọjọ́. Àwọn ìyípadà lójijì lè fa ìyípadà nínú sùgà nínú ẹ̀jẹ̀, èyí tí ó lè mú kí ó ṣòro láti ṣàtúnṣe ìwọ̀n insulin.
2. Ṣàkóso àwọn kabọ̀háídéréètì. Èyí kò túmọ̀ sí pé a ó yọ àwọn kabọ̀háídéréètì kúrò pátápátá, ṣùgbọ́n irú àti iye wọn gbọ́dọ̀ wà ní ìdarí. Àwọn kabọ̀háídéréètì dídíjú pẹ̀lú ìwọ̀n glycemic tó kéré síi sábà máa ń ní ààbò ju àwọn kabọ̀háídéréètì dídíjú lọ.
3. Okùn tó tó fún àwọn ajá. Nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbà tí àwọn ajá tó ní àrùn àtọ̀gbẹ bá ní àrùn, okùn máa ń ran àwọn ajá lọ́wọ́ láti dín ìfàmọ́ra glucose kù, ó máa ń mú kí wọ́n ní ìtẹ́lọ́rùn, ó sì máa ń ran àwọn ajá lọ́wọ́ láti ṣàkóso ìwọ̀n ara wọn.
4. Oúnjẹ amuaradagba tó pọ̀ àti oúnjẹ carbohydrate tó kéré. Àwọn ológbò jẹ́ àwọn tó ń jẹ ẹran ara. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ológbò tó ní àrùn àtọ̀gbẹ máa ń dáhùn dáadáa sí oúnjẹ protein tó pọ̀, tó ní carbohydrate tó kéré, pàápàá jùlọ ní irú oúnjẹ tó rọ̀.
5. Ṣàkóso ìwúwo rẹ. Ìsanrajù máa ń mú kí agbára ìdènà insulin burú sí i. Pípàdánù ìwúwo láìléwu lè mú kí ìṣàkóso suga nínú ẹ̀jẹ̀ sunwọ̀n sí i, ó sì tún lè dín àìní insulin nínú àwọn ẹranko kan kù.
6. Yẹra fún àwọn oúnjẹ ìpanu tí a kò lè ṣe láìròtẹ́lẹ̀. Àwọn oúnjẹ ìpanu tí ó ní sùgà tàbí sítáṣì nínú lè fa ìdàgbàsókè glycogen. Tí o bá nílò láti pèsè àwọn oúnjẹ ìpanu, yan èyí tí ó yẹ fún oúnjẹ àwọn aláìsàn àtọ̀gbẹ kí o sì fi wọ́n kún iye kalori rẹ ojoojúmọ́.
Awọn iyatọ ninu ọna ti a nlo: Awọn aja ati Awọn ologbo
Anjin
Àtọ̀gbẹ nínú àwọn ajá sábà máa ń jọ àrùn àtọ̀gbẹ irú kìíní nínú ènìyàn, níbi tí ara kò ní insulin tí ó sì nílò abẹ́rẹ́ insulin fún gbogbo ìgbà. Fún àwọn ajá, ète oúnjẹ ni láti dín ìpele glucose lẹ́yìn oúnjẹ kù kí o sì ṣe àtúnṣe agbára pẹ̀lú ìtọ́jú insulin. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn onímọ̀ nípa ẹranko dámọ̀ràn oúnjẹ tí ó ní okùn díẹ̀ sí èyí tí ó ga, ọ̀rá díẹ̀, àti àwọn carbohydrates tí ó díjú. Okùn tí ó lè yọ́ lè mú kí ìfàmọ́ra suga dínkù, nígbà tí okùn tí kò lè yọ́ ń ṣe àtìlẹ́yìn fún ìlera oúnjẹ.
Kucing
Nínú àwọn ológbò, àtọ̀gbẹ sábà máa ń ní í ṣe pẹ̀lú àìlègbára insulin (tó jọra sí irú kejì), pàápàá jùlọ nínú àwọn ológbò tí wọ́n sanra jù àti àwọn tí kò ṣiṣẹ́ dáadáa. Oúnjẹ carbohydrate tí kò ní carbohydrate púpọ̀ àti tó ní protein púpọ̀ ni ọ̀nà pàtàkì jùlọ. Oúnjẹ tútù sábà máa ń ní carbohydrate díẹ̀ ju oúnjẹ gbígbẹ lọ, nítorí náà a sábà máa ń dámọ̀ràn rẹ̀. Nínú àwọn ológbò kan, àwọn ìyípadà oúnjẹ tí ó bá ìwúwo ara mu lè mú kí ìmọ̀lára insulin sunwọ̀n síi kí ó sì ran lọ́wọ́ láti rí ìdáríjì, bó tilẹ̀ jẹ́ pé a kì í sábà rí ìdáríjì.
Yíyan Iru Ounjẹ: Ounjẹ tutu, Ounjẹ gbigbẹ, tabi Ounjẹ Itọju
1. Oúnjẹ tí ó tutu.
Àwọn Àǹfààní: omi tó pọ̀ ń ran lọ́wọ́ láti ní omi, ọ̀pọ̀ àwọn ọjà ló ní carbohydrate tó kéré sí i, ó sì dára fún àwọn ológbò tó ní àrùn àtọ̀gbẹ.
Àwọn Àléébù: ó máa ń rọ̀ díẹ̀díẹ̀ lẹ́yìn ṣíṣí, owó rẹ̀ sì lè ga sí i.
2. Oúnjẹ gbígbẹ.
Àwọn àǹfààní: ó wúlò, ó rọrùn láti wọ̀n, ó sì pẹ́ títí.
Àléébù: Fún àwọn ológbò, ó sábà máa ń ní àwọn kábọ̀háídéréètì gíga; fún àwọn ẹranko alárùn àtọ̀gbẹ, ó ṣe pàtàkì láti yan orúkọ tí ó ní ìlànà tó tọ́.
3. Ìtọ́jú oúnjẹ láti ọ̀dọ̀ dókítà ẹranko.
Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn olùpèsè ló ń fúnni ní oúnjẹ "àtọ̀gbẹ" tàbí "ìṣàkóso glycemic" tí a ṣe láti ran sùgà ẹ̀jẹ̀ lọ́wọ́ láti dúró ṣinṣin. Àwọn wọ̀nyí sábà máa ń jẹ́ àṣàyàn tó dájú nítorí pé àkójọpọ̀ oúnjẹ wọn jẹ́ èyí tí a ṣe déédé fún àwọn àìsàn kan pàtó. Síbẹ̀síbẹ̀, ó yẹ kí a tún ṣe àyẹ̀wò ìwúlò rẹ̀ lórí ìpìlẹ̀ ẹnìkọ̀ọ̀kan, títí bí ìdùnnú, àìsàn kíndìnrín, àrùn pancreatitis, tàbí àwọn àìsàn mìíràn.
Ilana Ounjẹ ati Ibasepo Rẹ Pẹlu Insulin
Ìtòlẹ́sẹẹsẹ oúnjẹ yẹ kí ó bá irú insulin tí a lò àti ìṣe ojoojúmọ́ ẹni tó ni ín mu. Nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìlànà ajá, a máa ń fúnni ní oúnjẹ ní ìgbà méjì lójúmọ́ ní àkókò kan náà pẹ̀lú abẹ́rẹ́ insulin (tàbí gẹ́gẹ́ bí dókítà rẹ ṣe pàṣẹ). Ìbáramu ní àkókò ṣe pàtàkì: oúnjẹ alẹ́ tàbí oúnjẹ tó yàtọ̀ síra lè fa hypoglycemia (suga tó lọ sílẹ̀ nínú ẹ̀jẹ̀) tàbí hyperglycemia (suga tó pọ̀ nínú ẹ̀jẹ̀).
Nínú àwọn ológbò, ìtòlẹ́sẹẹsẹ náà lè rọrùn sí i, ó sinmi lórí irú insulin àti ìwà jíjẹ wọn. Àwọn ológbò kan fẹ́ràn ìwọ̀n díẹ̀ ní ọ̀pọ̀ ìgbà lójúmọ́, ṣùgbọ́n ó ṣì yẹ kí a bá dókítà ẹranko rẹ sọ̀rọ̀ láti yẹra fún dídáàbòbò sùgà nínú ẹ̀jẹ̀. Tí ológbò rẹ bá ní ìṣòro láti jẹun déédéé, dókítà ẹranko rẹ yóò ṣe àtúnṣe sí ètò ìtọ́jú insulin àti oúnjẹ láti rí i dájú pé ààbò wà.
Ka awọn kalori ki o si padanu iwuwo lailewu
Tí ohun ọ̀sìn rẹ bá sanra jù, ìdínkù ìwọ̀n ara jẹ́ góńgó pàtàkì. Síbẹ̀síbẹ̀, pípadánù ìwọ̀n ara yẹ kí ó jẹ́ díẹ̀díẹ̀. Pàápàá jùlọ nínú àwọn ológbò, ó lè fa àrùn ẹ̀dọ̀ tó léwu (ẹ̀dọ̀ tó sanra). Lóòótọ́, ètò pípadánù ìwọ̀n ara jẹ́:
- Ipinnu iwuwo ara ti o peye,
- Iṣiro ti awọn ibeere kalori ojoojumọ,
– Yíyan oúnjẹ tó máa mú kí ara ẹni balẹ̀,
– Abojuto iwuwo ni ọsẹ kan tabi lẹmeji-ọsẹ,
– Ṣe àtúnṣe àwọn ìpín nígbàkúgbà.
Ìṣe ara tún ṣe pàtàkì, pàápàá jùlọ nínú àwọn ajá. Rírìn déédéé ń ran lọ́wọ́ láti mú kí ìmọ̀lára insulin pọ̀ sí i àti láti pa ìwọ̀n ara mọ́. Síbẹ̀síbẹ̀, agbára ìdánrawò gbọ́dọ̀ wà ní ìbámu; ìbísí lójijì nínú ìṣiṣẹ́ lè dín sùgà nínú ẹ̀jẹ̀ kù ní pàtàkì.
Àwọn oúnjẹ díẹ̀ tí kò ní àléébù
Àwọn oúnjẹ ìpanu dára, ṣùgbọ́n wọ́n gbọ́dọ̀ pàdé àwọn ìlànà méjì: wọ́n ní sùgà díẹ̀/kaboháídéréètì tí ó rọrùn, a sì máa ń fún wọn ní ìwọ̀n díẹ̀. Àwọn àpẹẹrẹ tí ó sábà máa ń jẹ́ ààbò (ṣùgbọ́n tí ó ṣì sinmi lórí ipò ẹnìkọ̀ọ̀kan) ní nínú:
– Àwọn ègé ẹran kékeré tí kò ní èròjà adùn (sísè),
– Àwọn oúnjẹ pàtàkì tí ó lè jẹ́ “àwọn tó lè fa àrùn àtọ̀gbẹ” láti ọ̀dọ̀ dókítà ẹranko,
– Àwọn ẹfọ́ kan fún àwọn ajá (fún àpẹẹrẹ, ewa aláwọ̀ ewé tàbí karọọti ní ìwọ̀n díẹ̀).
Yẹra fún bísíkítì dídùn, búrẹ́dì, oúnjẹ tí ó ṣẹ́kù fún ènìyàn, tàbí oúnjẹ oní-sítáṣì gíga. Fún àwọn ológbò, oúnjẹ dídùn sábà máa ń ní ààbò bí wọ́n bá ní èròjà ẹran tí kò ní èròjà carbohydrate tí a fi kún un.
Àbójútó: Kókó sí Àṣeyọrí Oúnjẹ
Ìtọ́jú oúnjẹ kò dúró nìkan. Ṣíṣàyẹ̀wò suga ẹ̀jẹ̀ àti ìdáhùn sí àìsàn ṣe pàtàkì. Àwọn àmì tó fi hàn pé oúnjẹ lè má dára ni:
– Òùngbẹ àti ìtọ́ sí ara ẹni máa ń pọ̀ jù,
– Iwuwo n tẹsiwaju lati dinku laisi idi kan,
– Ìfẹ́ oúnjẹ gidigidi,
- Ailagbara, iwariri, tabi ijagba (le fihan hypoglycemia),
– Ìgbẹ́, èémí tó ń rùn acetone, tàbí àárẹ̀ tó le gan-an (pàjáwìrì, ó ṣeé ṣe kí ketoacidosis ṣẹlẹ̀).
Dókítà ẹranko rẹ lè dámọ̀ràn àyẹ̀wò déédéé, títí bí ìwọ̀n glucose, ìwọ̀n fructosamine, ìṣàyẹ̀wò ìwọ̀n, àti àtúnṣe insulin. Nígbà tí o bá ń yí oúnjẹ padà, ìṣọ́ra ṣe pàtàkì jù, nítorí pé àwọn ohun tí insulin nílò lè yípadà.
Àwọn Àṣìṣe Tó Wọ́pọ̀ Nínú Ìṣàkóso Oúnjẹ Àtọ̀gbẹ
Àwọn àṣìṣe tí àwọn onílé ẹranko tó ní àrùn àtọ̀gbẹ máa ń ṣe ni:
– Ṣíyípadà àwọn àmì ìforúkọsílẹ̀ lójijì láìsí ìyípadà díẹ̀díẹ̀,
– Fúnni ní oúnjẹ ìpanu tí ó ní carbohydrate púpọ̀ “lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan” èyí tí ó máa ń fa ìdàgbàsókè sùgà nínú ẹ̀jẹ̀,
– Àìwọ́n ìpín àti “ṣíṣe àkíyèsí” nìkan
- Awọn ounjẹ ati iṣeto insulin ti ko ni ibamu,
– Fojusi lori suga ninu ẹjẹ nikan lai fiyesi si iwuwo ara ati ipo ara.
Penutup
Ìṣàkóso oúnjẹ fún àwọn ẹranko tí wọ́n ní àtọ̀gbẹ jẹ́ ìlànà ìgbà pípẹ́ tí ó nílò ìdúróṣinṣin, yíyan oúnjẹ tó yẹ, àti ìfọwọ́sowọ́pọ̀ pẹ̀lú oníṣègùn ẹranko. Nínú àwọn ajá, oúnjẹ tí ń mú kí glucose dúró ṣinṣin sábà máa ń tẹnu mọ́ okùn àti àwọn carbohydrates dídíjú pẹ̀lú ìtòlẹ́sẹẹsẹ oúnjẹ déédéé. Nínú àwọn ológbò, àwọn ọgbọ́n máa ń ṣe àfikún oúnjẹ tó ní amuaradagba gíga àti carbohydrate díẹ̀, nígbà míìrán ní irú oúnjẹ tútù. Pẹ̀lú oúnjẹ tí a ṣètò dáadáa, ìṣàkóso ìpín oúnjẹ, ìtòlẹ́sẹẹsẹ oúnjẹ déédéé, àti àbójútó déédéé, ọ̀pọ̀ àwọn ẹranko tí wọ́n ní àtọ̀gbẹ lè gbé ìgbésí ayé tó rọrùn, tó ń ṣiṣẹ́ dáadáa, àti tó dára. Tí o bá fura pé ẹran ọ̀sìn rẹ ní àtọ̀gbẹ tàbí tó fẹ́ yí oúnjẹ rẹ̀ padà, bá oníṣègùn ẹranko sọ̀rọ̀ láti rí i dájú pé ètò oúnjẹ tó dára àti tó gbéṣẹ́ wà fún ìtọ́jú insulin.
