Ipa ti awọn amino acids ninu ounjẹ ẹranko
Àwọn amino acids jẹ́ àwọn èròjà pàtàkì nínú oúnjẹ ẹranko nítorí wọ́n ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí àwọn ohun èlò ìkọ́lé amuaradagba. A nílò protein fúnra rẹ̀ fún ìdàgbàsókè, àtúnṣe àsopọ, ìṣẹ̀dá enzyme àti homonu, iṣẹ́ ètò àjẹsára, àti láti ṣe àtìlẹ́yìn fún ìṣẹ̀dá (ẹran, wàrà, ẹyin, irun àgùntàn) nínú ẹran ọ̀sìn. Nínú ìṣètò oúnjẹ òde òní, àkíyèsí sí ìwọ́ntúnwọ́nsí amino acid jẹ́ pàtàkì sí ṣíṣe àṣeyọrí iṣẹ́ tó dára jùlọ, ṣíṣe oúnjẹ lọ́nà tó ga, àti ìlera ẹranko tó dára síi. Àpilẹ̀kọ yìí jíròrò ipa àwọn amino acids nínú oúnjẹ ẹranko, irú wọn, àwọn ohun tó ń nípa lórí àwọn ohun tí wọ́n nílò, àti lílò wọn nínú ìdàgbàsókè oúnjẹ.
Lílóye àwọn amino acids àti ìbáṣepọ̀ wọn pẹ̀lú àwọn protein
Àwọn amino acids jẹ́ àwọn èròjà onígbà-ẹ̀dá tí ó ní ẹgbẹ́ amino (–NH₂) àti ẹgbẹ́ carboxyl (–COOH). Àwọn amino acids onírúurú so pọ̀ láti ṣẹ̀dá àwọn ẹ̀wọ̀n polypeptide, èyí tí ó wá di protein. Ìṣètò àti iye àwọn amino acids ló ń pinnu irú amuaradagba tí a ṣẹ̀dá àti iṣẹ́ rẹ̀ nínú ara ẹranko náà. Fún àpẹẹrẹ, àwọn protein iṣan nílò àwòrán amino acid pàtó kan tí ó yàtọ̀ sí ti àwọn enzymes tàbí àwọn antibodies tí a ń jẹ nínú oúnjẹ.
Ní ti oúnjẹ, ohun tó ṣe pàtàkì jùlọ kìí ṣe iye amuaradagba tí a kò fi bẹ́ẹ̀ ṣe nìkan, ṣùgbọ́n dídára rẹ̀ pẹ̀lú—ìyẹn ni pé, bí amino acid pàtàkì ṣe péye tó àti bó ṣe wà ní ìwọ̀n tó. Oúnjẹ tí ó ní amuaradagba tí a kò fi bẹ́ẹ̀ ṣe pàtàkì lè má ṣiṣẹ́ dáadáa bí àkójọpọ̀ amino acid rẹ̀ kò bá bá àìní ẹranko mu.
Ìpínsísọ̀rí Àwọn Àmìnósì: Àwọn Pàtàkì, Àwọn Tí Kò Ṣe Pàtàkì, àti Àwọn Tí Ó Wà Ní Àkójọpọ̀
Ni gbogbogbo, a pin awọn amino acids si awọn ẹgbẹ mẹta:
1. Àwọn amino acids pàtàkì
Ara ẹranko kò le ṣe àgbékalẹ̀ àwọn amino acids pàtàkì tó, nítorí náà, a gbọ́dọ̀ rí wọn gbà láti inú oúnjẹ. Àpẹẹrẹ (nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ irú) ni lysine, methionine, threonine, tryptophan, valine, leucine, isoleucine, phenylalanine, histidine, àti arginine (àwọn ohun tí a nílò fún arginine sábà máa ń pọ̀ sí i nínú àwọn ẹranko kékeré/adìyẹ).
2. Àwọn amino acids tí kò ṣe pàtàkì
Ara le ṣe àgbékalẹ̀ rẹ̀ láti inú àwọn ohun mìíràn tí ó ń ṣáájú rẹ̀, bíi alanine, aspartic acid, àti glutamic acid. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé a kà á sí “kò ṣe pàtàkì,” wíwà rẹ̀ ṣì ṣe pàtàkì fún ìṣẹ̀dá amuaradagba àti ìṣiṣẹ́ ara.
3. Àwọn amino acids tó ṣe pàtàkì ní ipò kọ̀ọ̀kan
Lábẹ́ àwọn ipò kan—bíi wàhálà, ìdàgbàsókè kíákíá, àìsàn, tàbí àìtó oúnjẹ—àwọn amino acids kan lè di “ohun tó ṣe pàtàkì nínú iṣẹ́.” Àpẹẹrẹ ni glutamine tàbí arginine nígbà ìdàgbàsókè tàbí nígbà ìlera.
Lílóye ìpínsísọ̀rí yìí wúlò gan-an nínú kíkó oúnjẹ jọ gẹ́gẹ́ bí ìpele ìṣẹ̀dá àti ipò ara ẹranko náà.
Awọn Iṣẹ Pataki ti Awọn Amino Acids ninu Ara Eranko
Ipa amino acids kii ṣe opin si dida awọn ara nikan, ṣugbọn tun pẹlu awọn iṣẹ iṣelọpọ pataki oriṣiriṣi:
1. Ìdàgbàsókè àti àtúnṣe àsopọ̀ ara
Àwọn amino acids ṣe pàtàkì fún ìṣẹ̀dá iṣan ara, àsopọ ara, awọ ara, irun, àti àwọn ẹ̀yà ara. Fún àpẹẹrẹ, nínú àwọn ẹranko kékeré, ìwọ̀n lysine àti threonine tó péye ṣe pàtàkì fún ìdàgbàsókè àti ìṣiṣẹ́ oúnjẹ.
2. Ṣíṣẹ̀dá àwọn ẹ́ńsáìmù àti àwọn hómónì
Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn enzymu jẹ́ protein, nítorí náà ìṣẹ̀dá wọn sinmi lórí wíwà àwọn amino acid. Àwọn homonu kan tún ní amino acid nínú tàbí ipò protein ló ní ipa lórí wọn, nítorí náà àìdọ́gba amino acid lè ba ìṣètò ìṣiṣẹ́ ara jẹ́.
3. Eto ajẹsara ara ati resistance ara
Àwọn èròjà ara jẹ́ àwọn èròjà ajẹ́míní. Àìtó àwọn amino acid kan lè dín ìṣẹ̀dá àwọn èròjà ajẹ́míníní kù àti ìdáhùn sí àwọn èròjà ajẹ́míníníní. Nínú iṣẹ́ àgbẹ̀ ẹranko, èyí lè hàn gẹ́gẹ́ bí ìfaradà sí àrùn tó pọ̀ sí i.
4. Ìṣẹ̀dá ẹran ọ̀sìn
– Fífi ẹran adìyẹ sílẹ̀: ìrísí amino acid ní ipa lórí ìṣelọ́pọ̀ ẹyin àti dídára wọn.
– Àwọn màlúù wàrà: àwọn amino acids kan ń ṣe àtìlẹ́yìn fún ìṣẹ̀dá amuaradagba wàrà.
– Ẹran màlúù: ìwọ̀n amino acid tó wà nínú ara ló ń pinnu bí amuaradagba (ẹran) ṣe ń wà nínú ara ní ìfiwéra pẹ̀lú ọ̀rá.
5. Orísun agbára (tí ó bá yẹ)
Tí agbára láti inú kábọ̀háídéréètì àti ọ̀rá kò bá tó, a lè pín àwọn ásíìdì amino láti mú agbára jáde. Síbẹ̀síbẹ̀, èyí kò ṣiṣẹ́ dáadáa fún ìṣẹ̀dá nítorí pé ó ń dín àwọn ásíìdì amino kù tí a lè lò fún ìdàgbàsókè tàbí ìṣẹ̀dá.
Ìmọ̀ràn “Ìdínkù Àwọn Àmì Àìsàn” Nínú Ìwọ̀n
Nínú oúnjẹ ẹranko, a mọ èrò nípa dídín àwọn amino acid kù, èyí ni àwọn amino acid pàtàkì tí ó wà ní ìwọ̀n tí ó kéré jùlọ ní ìbámu pẹ̀lú àìní ẹranko. Àìtó nínú amino acid kan tí ó dínkù lè dín lílo àwọn amino acid mìíràn kù, èyí sì lè dí ìṣẹ̀dá protein lọ́wọ́. Nítorí náà, ìdàgbàsókè ń dínkù, ìṣeéṣe oúnjẹ sì ń dínkù.
Fún àpẹẹrẹ, nínú oúnjẹ tí ó dá lórí àgbàdo àti soybean:
– Lysine sábà máa ń jẹ́ ohun tó ń dín àwọn ẹlẹ́dẹ̀ àti adìyẹ kù.
– Methionine àti cystine lè dínkù lára àwọn adìyẹ, pàápàá jùlọ fún ìdàgbàsókè àti ìṣẹ̀dá ìyẹ́.
Nípa mímọ àwọn amino acid tó ń dínkù, àwọn olùpèsè oúnjẹ lè ṣe àtúnṣe nípasẹ̀ yíyan àwọn ohun èlò aise, mímú dídára amuaradagba dara síi, tàbí fífi àwọn amino acid oníṣepọ̀ kún un.
Àwọn Àmì Àmì Síntékì àti Àwọn Àǹfààní Rẹ̀
Lílo àwọn amino acids oníṣẹ́dá bíi lysine, methionine, threonine, àti tryptophan ti wọ́pọ̀ báyìí ní ilé iṣẹ́ oúnjẹ. Ète wọn kì í ṣe láti mú “protein” pọ̀ sí i nìkan, ṣùgbọ́n láti ṣe ìwọ̀nba amino acid náà dáadáa. Àwọn àǹfààní rẹ̀ ni:
1. Ó dín àìní fún èròjà amuaradagba tí kò dára kù
Nípa fífi àwọn amino acid pàtàkì tí kò tó kún un, a lè dín iye amuaradagba tí ó wà nínú oúnjẹ náà kù láìsí pé ó ń ṣiṣẹ́ dáadáa. Èyí lè dín owó kù, pàápàá jùlọ nígbà tí àwọn èròjà protein bá gbowólórí.
2. Dín ìyọkúrò nitrogen kù
A máa ń fọ́ àwọn èròjà amuaradagba tí a kò lò tán, a sì máa ń yọ wọ́n jáde gẹ́gẹ́ bí nitrogen (fún àpẹẹrẹ, nínú ìtọ̀ àti ìgbẹ́). Èyí ń fa ìbàjẹ́ àyíká (ammonia). Ìwọ̀n amino acid tí ó wà ní ìwọ̀ntúnwọ̀nsì sábà máa ń jẹ́ èyí tí ó dára jù fún àyíká.
3. Mu ṣiṣe ati iṣẹ ṣiṣe ounjẹ pọ si
Ìwọ̀n amino acid ń ran àwọn ẹranko lọ́wọ́ láti lo àwọn èròjà oúnjẹ dáadáa, ó ń mú kí ìwọ̀n ara wọn pọ̀ sí i, ó ń yí oúnjẹ padà, ó sì ń mú kí oúnjẹ wọn dára sí i.
Awọn iyatọ ninu awọn ibeere Amino Acid laarin Awọn Eya
Iru ẹranko ati eto ounjẹ rẹ ni ipa pupọ lori awọn iwulo amino acid:
– Àwọn ẹran adìẹ àti ẹlẹ́dẹ̀: wọ́n gbára lé àwọn amino acids tó wà nínú oúnjẹ nítorí pé wọn kò ní ìwúkàrà rumen tó ṣe pàtàkì. Ìṣètò amino acid ṣe pàtàkì.
– Àwọn ẹranko onírun (ẹran màlúù, ewúrẹ́, àgùntàn): àwọn kòkòrò àrùn rumen lè ṣe àwọn amino acids láti inú nitrogen tí kì í ṣe protein. Síbẹ̀síbẹ̀, fún ìṣẹ̀dá gíga (fún àpẹẹrẹ, màlúù oníwàrà), a nílò àfiyèsí láti rí i dájú pé àwọn protein tí ó sá fún ìbàjẹ́ rumen (protein bypass) àti wíwà amino acid nínú ìfun kékeré ni a ń tọ́jú.
– Ẹja: Àwọn àkójọpọ̀ amino acid gbọ́dọ̀ wà ní àtúnṣe nítorí pé àwọn ohun tí àwọn ẹranko aquaculture nílò jùlọ lè yàtọ̀ síra, àti pé dídára amuaradagba àti bí àwọn èròjà náà ṣe lè yọ̀ ni ó ní ipa lórí bí a ṣe ń lo oúnjẹ.
Àwọn Ohun Tó Níí Ṣe Pẹ̀lú Àwọn Ohun Tí A Nílò fún Amino Acid
Díẹ̀ lára àwọn ohun pàtàkì tó ń pinnu àìní amino acid nínú àwọn ẹranko ni:
1. Ìpele ọjọ́-orí àti ìdàgbàsókè: àwọn ẹranko kékeré nílò àwọn amino acids gíga fún ìṣẹ̀dá àsopọ tuntun.
2. Àwọn àfojúsùn ìṣẹ̀dá àti ìṣẹ̀dá: àwọn irú broiler òde òní máa ń dàgbà kíákíá, nítorí náà wọ́n nílò àwọn àgbékalẹ̀ amino acid tó péye jù.
3. Dídára oúnjẹ àti bí a ṣe lè jẹ ẹ́: oúnjẹ méjì tí ó ní irú amino acid kan náà lè fúnni ní àwọn àbájáde tó yàtọ̀ síra bí ìjẹ wọn bá yàtọ̀ síra.
4. Àwọn ipò ìlera àti ìdààmú: ìdààmú ooru, àkóràn, tàbí ìwọ̀n ìpamọ́ gíga lè yí àwọn ohun tí a nílò padà, pàápàá jùlọ àwọn amino acids fún iṣẹ́ àjẹ́sára àti ìlera.
Ipari
Àwọn amino acids ló ń kó ipa pàtàkì nínú oúnjẹ ẹranko nítorí wọ́n ń pinnu dídára àti bí a ṣe ń lo amuaradagba. Ìpèsè tó wà ní ìwọ̀ntúnwọ̀nsì ti àwọn amino acid pàtàkì, òye nípa ìdínkù amino acid, àti lílo àwọn amino acid oníṣọ̀nà tó yẹ lè mú iṣẹ́ ìṣelọ́pọ́ sunwọ̀n síi, dín owó oúnjẹ kù, àti dín ipa àyíká tí ìyọkúrò nitrogen nínú rẹ̀ kù. Nínú iṣẹ́ àgbẹ̀ ẹran ọ̀sìn àti ilé iṣẹ́ oúnjẹ, ọ̀nà oúnjẹ tí ó dá lórí amino acid—kì í ṣe amuaradagba tí kò dára nìkan—jẹ́ ọ̀nà pàtàkì fún ṣíṣe ẹran ọ̀sìn tí ó ní ìlera, tí ó ń mú èso jáde, tí ó sì ń ṣiṣẹ́ dáadáa.
Tí o bá fẹ́, mo lè ṣe àtúnṣe àpilẹ̀kọ yìí láti jẹ́ pàtó sí ọjà kan (fún àpẹẹrẹ, adìyẹ, ẹlẹ́dẹ̀, màlúù wàrà, tàbí ẹja), pẹ̀lú àpẹẹrẹ ìgbékalẹ̀ kan tí ó rọrùn àti àkójọ àwọn amino acid tí ó wọ́pọ̀ jùlọ nínú ọjà kọ̀ọ̀kan.
