Ewu Àrùn Paratyphoid nínú Adìẹ
Ibà paratyphoid nínú àwọn adìyẹ jẹ́ ìṣòro ìlera ẹran ọ̀sìn tí ó lè fa àdánù ọrọ̀ ajé tó pọ̀, pàápàá jùlọ ní àwọn oko ẹran broiler, layer, àti ibi ìtọ́jú. Àrùn yìí sábà máa ń ní í ṣe pẹ̀lú àkóràn láti ọwọ́ àwọn bakitéríà Salmonella kan tí ó lè tàn kálẹ̀ kíákíá ní àyíká ilé adìyẹ, dín iṣẹ́ ìṣẹ̀dá kù, pípọ̀ sí ikú, àti fífún ìkọ̀sílẹ̀ ọjà nítorí àwọn àníyàn ààbò oúnjẹ. Lílóye ewu ibà paratyphoid—láti àwọn ohun tó ń fa ibà náà, àwọn ọ̀nà ìrànkálẹ̀ rẹ̀, àwọn ohun tó ń fa ibà náà, sí àwọn ọ̀nà ìdènà—ṣe pàtàkì fún àwọn àgbẹ̀ láti dáàbò bo ìlera agbo ẹran àti láti máa ṣe ìdúróṣinṣin iṣẹ́ wọn.
Kí ni Paratyphoid nínú Adìẹ?
Paratyphoid jẹ́ àrùn àkóràn ti àwọn ẹyẹ adìyẹ tí ó jẹ́ ti ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ẹranko Salmonella enterica tí kìí ṣe ti avian, bíi Salmonella Typhimurium àti Salmonella Enteritidis. Láìdàbí typhus ẹyẹ adìyẹ (Àrùn Pullorum àti Fowler Typhoid), tí ó ṣe pàtàkì sí Salmonella Pullorum àti Salmonella Gallinarum, paratyphoid ni a sábà máa ń pè ní “paratyphoid salmonellosis” ó sì ní ìrísí gbígbòòrò. Èyí túmọ̀ sí wípé bakitéríà yìí kìí ṣe pé ó ń kọlu àwọn adìyẹ nìkan ṣùgbọ́n ó tún ní agbára láti nípa lórí ènìyàn nípasẹ̀ ẹ̀ka oúnjẹ tí ààbò ara àti ìtọ́jú ìmọ́tótó kò bá dára.
Ní ìṣe, ibà paratyphoid lè ṣẹlẹ̀ ní àwọn ìrísí tó le koko (pàápàá jùlọ nínú àwọn ọmọ adìyẹ) tàbí ní àwọn ìrísí aláìsàn (láìsí àmì àrùn tó hàn gbangba) nínú àwọn ẹyẹ àgbà. Ìrísí aláìsàn yìí léwu gan-an nítorí pé agbo ẹran lè dàbí èyí tó wọ́pọ̀ ṣùgbọ́n ó lè di orísun àkóràn “tí kò lè sọ̀rọ̀” fún àwọn agbo ẹran mìíràn tàbí àyíká tó yí i ká.
Kí ló dé tí Paratyphoid fi jẹ́ ewu gíga ní oko?
Ewu iba paratyphoid ninu awọn adie ga fun ọpọlọpọ awọn idi pataki. Ni akọkọ, Salmonella le wa laaye ni ayika fun igba pipẹ, paapaa ninu awọn idọti, eruku agọ, awọn ihò ohun elo, awọn laini omi mimu, ati awọn agbegbe ọririn. Keji, gbigbe kaakiri le waye nipasẹ ọpọlọpọ awọn ipa ọna - lati ounjẹ, omi, awọn eku, awọn kokoro igbẹ, awọn eniyan, awọn ohun elo, awọn ọkọ ayọkẹlẹ, ati paapaa awọn ẹyin (labẹ awọn ipo kan). Ẹkẹta, ikolu nigbagbogbo kii ṣe afihan ni ile-iwosan, eyiti o yori si idaduro wiwa ati awọn kokoro arun ni akoko lati tan kaakiri.
Síwájú sí i, àwọn oko adie òde òní sábà máa ń pa àwọn ènìyàn púpọ̀ mọ́ ní ibi tí wọ́n pọ̀ sí. Àwọn ipò wọ̀nyí ń mú kí àwọn àrùn àkóràn tàn kálẹ̀. Àìbalẹ̀ ọkàn láti inú ooru, ìkún omi, ìyípadà oúnjẹ, ìrìnnà, tàbí àjẹsára tún lè mú kí agbára ajẹ́sára àwọn adie dínkù kí ó sì mú kí ó ṣeé ṣe kí bakitéríà dàgbà.
Àwọn Ohun Tó Ń Fa Àrùn àti Àwọn Àbùdá Àwọn Kòkòrò
Àwọn bakitéríà tó ń fa ibà paratyphoid nínú àwọn adìyẹ jẹ́ àwọn ọmọ ẹgbẹ́ Salmonella enterica, tí wọ́n ń kó àrùn jẹjẹrẹ sínú ọ̀nà oúnjẹ. Nígbà tí wọ́n bá jẹ ẹ́ tán, bakitéríà náà lè so mọ́ inú ìfun, kí ó pọ̀ sí i, kí ó sì fa ìgbóná ara. Nígbà míì, bakitéríà náà lè wọ inú ẹ̀jẹ̀ (bacteremia) kí ó sì tàn kálẹ̀ sí àwọn ẹ̀yà ara mìíràn bíi ẹ̀dọ̀, ọ̀pọ́n, tàbí ẹyin.
Ọ̀kan lára àwọn ìpèníjà tó tóbi jùlọ ni agbára Salmonella láti ṣẹ̀dá àwọn biofilms lórí àwọn ojú ilẹ̀ kan, bíi páìpù omi mímu tàbí àwọn ilẹ̀ ike àti irin tí a kò fọ̀ dáadáa. Àwọn biofilms máa ń mú kí bakitéríà náà le koko sí àwọn ohun tí ń pa kòkòrò àrùn, ó sì máa ń ṣòro láti parẹ́.
Báwo ni a ṣe ń gbé ibà paratyphoid jáde nínú àwọn àgò
Gbigbe iba paratyphoid ninu awọn adie le waye nipasẹ:
1. Ọ̀nà tí a fi ń gbá a lẹ́nu: àwọn adìyẹ máa ń ní àkóràn nípa fífọwọ́ kan àwọn ìdọ̀tí tàbí jíjẹ tí wọ́n ti fi ìgbẹ́ bàjẹ́.
2. Omi mimu: awọn paipu omi idọti tabi awọn tanki omi ti o ni idoti ni orisun akọkọ ti itankale iyara.
3. Oúnjẹ: Àwọn ohun èlò ìjẹun tó ti bàjẹ́, àwọn ìlànà ìtọ́jú tó dára, àti àǹfààní láti dé ibi ìkópamọ́ oúnjẹ máa ń mú ewu náà pọ̀ sí i.
4. Àwọn kòkòrò àrùn àti àwọn kòkòrò àrùn: àwọn eku, eṣinṣin, àwọn kòkòrò àrùn, àti àwọn ẹyẹ ìgbẹ́ lè gbé bakitéríà láti ibì kan sí òmíràn.
5. Àwọn ohun èlò ìbílẹ̀ (àwọn ohun èlò àárín): bàtà, aṣọ iṣẹ́, àwo ẹyin, àpótí adìẹ, irinṣẹ́ ìkórè, àti ọkọ̀ lè gbé bakitéríà lọ sí àárín àwọn àgò.
6. Gbigbe ni inaro (a fi opin si awọn ipo kan): diẹ ninu awọn serotypes Salmonella le ba awọn ẹyin jẹ, boya nipasẹ oju ikarahun tabi nipasẹ ikolu ti awọn ẹya ara ibisi, nitorinaa awọn DOC wa ninu ewu lati gbe kokoro arun naa.
Àwọn Àmì Ìṣègùn àti Ipa Ìṣẹ̀dá
Àwọn àmì àrùn paratyphoid yàtọ̀ síra ní ìbámu pẹ̀lú ọjọ́ orí, ipò àjẹ́sára, àti bí àkóràn náà ṣe le tó. Nínú àwọn adìyẹ, àwọn àmì àrùn náà lè hàn gbangba síi, títí bí:
- iyẹra, awọn iyẹ ti o rọ silẹ, idinku ifẹkufẹ
– ìgbẹ́ gbuuru (nígbà míìrán jẹ́ ewéko) àti gbígbẹ omi
- idagbasoke ti o dinku, irun alailagbara
– iye awọn iku ti o pọ si, paapaa ti ikolu naa ba lagbara tabi waye ni apapo pẹlu awọn arun miiran
Nínú àwọn ẹyẹ àgbàlagbà, àkóràn sábà má ń jẹ́ àìlera ṣùgbọ́n ipa rẹ̀ máa ń ní lórí wọn:
– iyipada ifunni ti o dinku (ti o n ba FCR jẹ)
- idinku iṣelọpọ ẹyin ati didara ikarahun
- awọn ẹyin ti o ti ya tabi ti o dọti pọ si nitori idoti ito
- ilosoke ninu awọn oṣuwọn idinku ati awọn adanu nitori itọju ati idinku iwuwo ikore
Fún àwọn ibi ìbímọ, ibà paratyphoid ṣe pàtàkì nítorí pé ó lè dín dídára àwọn ọmọ adìyẹ kù, ó lè mú kí ikú àwọn ọmọ adìyẹ pọ̀ sí i, ó sì lè nípa lórí orúkọ rere àwọn olùpèsè DOC.
Àwọn Ohun Tó Lè Fa Ibà Paratyphoid
Díẹ̀ lára àwọn ohun tó ń mú kí ibà paratyphoid fara hàn kí ó sì tàn kálẹ̀ ní ìrọ̀rùn ni:
– Àìlera tó lágbára nínú ara: àwọn ènìyàn tí wọ́n ń wọlé tí wọ́n sì ń jáde láìsí àkóso, tí kò sí wíwẹ̀ ẹsẹ̀ tó gbéṣẹ́, tí kò sí yíyípadà bàtà àti aṣọ.
– Ìmọ́tótó tí kò dára: ìwẹ̀nùmọ́ tí kò pé nínú àgò, ìpalára ìpalára tí kò pé gẹ́gẹ́ bí ìwọ̀n/àkókò tí a fi ń kan ara, wíwà àwọn ìtẹ́ eruku àti eruku oníwà-bí-ẹlẹ́gbẹ́.
– Ìṣàkóso ìdọ̀tí àti ọrinrin: ìdọ̀tí omi mú kí ìdàgbàsókè bakitéríà àti iye àwọn kòkòrò pọ̀ sí i.
– Ìwọ̀n gíga àti afẹ́fẹ́ tí kò dára: wahala máa ń pọ̀ sí i, ìfarakanra láàárín àwọn ẹyẹ sì máa ń le sí i.
– Dídára omi/omi díẹ̀: omi tí ó ní biofilm nínú, pH tí a kò ṣàkóso, tàbí oúnjẹ tí ó ní imú tí ó ń dín agbára ìdènà kù.
– Lilo awọn aporo aisan ti ko tọ: lilo laisi ayẹwo le fa resistance awọn aporo aisan ati awọn iṣoro iyokù, ati pe o le jẹ ki iṣakoso igba pipẹ nira sii.
Àyẹ̀wò Àrùn: Kí ló dé tí gbígbẹ́kẹ̀lé àwọn àmì àrùn kò fi tó?
Nítorí pé àwọn àmì àrùn paratyphoid sábà máa ń fara wé àwọn àrùn mìíràn nínú ikùn (fún àpẹẹrẹ, colibacillosis, coccidiosis, tàbí ìṣòro oúnjẹ), ó yẹ kí a fi ẹ̀rí hàn nípa ṣíṣe àyẹ̀wò yàrá ìwádìí. Àwọn ọ̀nà tí a sábà máa ń lò ni yíya àwọn bakitéríà sọ́tọ̀ kúrò nínú ìgbẹ́, ìfọ́ cloacal, ẹ̀yà ara (ẹ̀dọ̀/ọfun), àti serotyping. Nínú àwọn ètò kan, a máa ń lo PCR fún wíwá ìwádìí kíákíá. Àbójútó déédéé ṣe pàtàkì ní àwọn oko ìbímọ, àwọn ilé ìbímọ, àti àwọn ẹ̀wọ̀n ìpèsè tí ó ń pèsè fún ilé iṣẹ́ oúnjẹ.
Àwọn Ewu sí Ààbò Oúnjẹ àti Ìlera Ènìyàn
Ìdí kan tí ibà paratyphoid fi jẹ́ ohun tó ń fa àníyàn ni ìbáṣepọ̀ rẹ̀ pẹ̀lú zoonosis. Àwọn Serotypes bíi S. Enteritidis àti S. Typhimurium ni a mọ̀ pé ó ń fa salmonellosis nínú ènìyàn. Àkóràn lè wáyé nípasẹ̀ ẹran adìyẹ, ẹyin, tàbí àyíká ìtọ́jú tí a kò bá tẹ̀lé àwọn ìlànà ìmọ́tótó. Nítorí náà, ìṣàkóso ibà paratyphoid kì í ṣe nípa mímú iṣẹ́ ẹran ọ̀sìn ṣẹ nìkan, ṣùgbọ́n ó tún ń dáàbò bo àwọn oníbàárà àti títẹ̀lé àwọn ìlànà ààbò oúnjẹ.
Àwọn Ọgbọ́n Ìdènà àti Ìṣàkóso
Ìdènà ibà paratyphoid nínú àwọn adìyẹ jẹ́ ohun tó munadoko jùlọ nígbà tí a bá ń so àwọn ọ̀nà wọ̀nyí pọ̀:
1. Ààbò ìlera tó lágbára
- iṣakoso wiwọle si agọ ẹyẹ (awọn alejo ni opin), eto “gbogbo-ni gbogbo-jade”
– ìwẹ̀ ẹsẹ̀ tó yẹ (ẹ̀jẹ̀ tó yẹ, tí a máa ń yípadà déédéé)
- pipin awọn irinṣẹ laarin awọn agọ ati iṣakoso ijabọ eniyan / irinṣẹ
2. Ìmọ́tótó àti ìpalára tó péye
– mimọ Organic ni akọkọ ṣaaju disinfection
– àkíyèsí sí àwọn ọ̀nà omi mímu: fífọ́ omi, ìpalára páìpù, àti ìfọmọ́ ojò
3. Ìṣàkóso oúnjẹ àti omi
– a máa tọ́jú oúnjẹ dáadáa, ilé ìtọ́jú náà kò ní eku kankan
– idanwo didara omi, dena biofilm, ati ronu nipa fifi acidity sinu omi bi awọn amoye ṣe daba
4. Ìdènà àwọn kòkòrò
– eto iṣakoso eku ti a ṣeto
- iṣakoso kokoro ati ilọsiwaju ti ayika ni ayika agọ ẹyẹ naa
5. Ìṣàkóso wahala àti ìlera gbogbogbòò
- ategun, iwuwo ati iwọn otutu ni ibamu si awọn ajohunše
– a ṣe àwọn ètò àjẹsára àti àfikún ní ìbámu pẹ̀lú àwọn ewu agbègbè
6. Àbójútó àti ìgbésẹ̀ kíákíá
– ìgbẹ́/àyíká tí a ń lò déédéé
- ìyàsọ́tọ̀ àwọn agbo ẹran tí ó ní ìṣòro àti ìṣàyẹ̀wò àwọn orísun ìbàjẹ́ (oúnjẹ, omi, ilé ìtọ́jú ọmọ)
Lílo àwọn oògùn aporó, nígbà tí ó bá pọndandan, gbọ́dọ̀ da lórí ìdánwò ìfàmọ́ra (antibiogram) àti ìtọ́ni nípa àwọn onímọ̀ nípa ẹranko láti dènà ìdènà àti láti máa tẹ̀lé àwọn ìlànà ìtọ́jú.
Penutup
Ewu iba paratyphoid ninu awọn adie ko yẹ ki a foju pa, nitori awọn ipa rẹ le wa lati idinku iṣẹ iṣelọpọ si awọn ọran aabo ounjẹ gbooro. Itankalẹ irọrun ti Salmonella, idaduro ayika, ati awọn akoran kekere ti o wa nigbagbogbo jẹ ki o jẹ "ọta ipalọlọ" lori awọn oko. Pẹlu aabo biocurative ti o wa ni deede, mimọtoto ti o ni ibamu, ounjẹ to dara ati iṣakoso omi, ati abojuto yàrá deedee, ewu iba paratyphoid le dinku ni pataki. Idena jẹ pataki - ni kete ti Salmonella ba ti fi ara rẹ mulẹ ni agbegbe awọn adie, awọn igbiyanju imukuro nigbagbogbo nira pupọ ati gbowolori.
Tí o bá fẹ́, mo lè ṣe àtúnṣe àpilẹ̀kọ yìí sí irú iṣẹ́ pàtó kan (broiler, layer, tàbí ibisi), fi àwọn ìtọ́kasí sáyẹ́ǹsì kún un, tàbí ṣẹ̀dá ẹ̀yà ìmọ̀ ẹ̀rọ tó túbọ̀ ṣe pàtàkì fún ìjíròrò/ìwádìí.
