Bii o ṣe le ṣe itọju Dermatitis ninu awọn ẹranko
Àrùn Dermatitis nínú àwọn ẹranko jẹ́ ìgbóná ara tí ó lè fa ìfúnpọ̀, pupa, wíwú, ìfọ́ irun, ìfọ́ irun, àti ìrẹ̀dànù irun pàápàá. Àrùn yìí wọ́pọ̀ láàárín àwọn ẹranko bíi ajá àti ológbò, ṣùgbọ́n ó tún lè ní ipa lórí àwọn ẹran ọ̀sìn àti àwọn ẹranko àjèjì. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ó lè dàbí “ìṣòro awọ lásán”, tí a kò bá tọ́jú rẹ̀, àrùn Dermatitis lè di àkóràn tó le gan-an, tí yóò dín ìdàgbàsókè ìgbésí ayé ẹranko náà kù, tí yóò sì fa ìdààmú fún ẹranko náà àti ẹni tó ni ín. Èyí ni ìtọ́sọ́nà pípé lórí bí a ṣe lè tọ́jú àrùn Dermatitis nínú àwọn ẹranko, láti mímọ àwọn okùnfà àti àwọn ìgbésẹ̀ ìrànwọ́ àkọ́kọ́ sí ìdènà ìgbà pípẹ́.
1. Lílóye àrùn Dermatitis àti Àwọn Àmì Rẹ̀
Àrùn Dermatitis kìí ṣe àrùn kan ṣoṣo, ṣùgbọ́n ó jẹ́ ọ̀rọ̀ gbogbogbò fún onírúurú àìsàn awọ ara tí ó ń fa ìgbóná. Àwọn àmì àrùn tí ó wọ́pọ̀ ni:
– Àwọn ẹranko sábà máa ń fá, lá, tàbí bu àwọn ibi kan jẹ nígbà gbogbo
– Awọ ara pupa, o si gbona
– Àwọn àmì, ìfọ́ àti àwọn ìfọ́ kékeré máa ń hàn
– Òórùn tí kò dùn láti ara tàbí etí
– Àwọn èèpo, ìpẹ́, ìfọ́, tàbí awọ ara tó nípọn
– Pípàdánù irun máa ń jẹ́ àpẹẹrẹ kan pàtó
– Àwọn ọgbẹ́ tó ṣí sílẹ̀ nítorí ìfọ́ra púpọ̀
Ní àwọn ìgbà míì, àwọn ẹranko lè dàbí ẹni tí kò ní ìsinmi, tí ó ní ìṣòro sísùn, tí oúnjẹ kò dùn mọ́, tàbí kí wọ́n di oníjàgídíjàgan nítorí àìbalẹ̀ ọkàn.
2. Àwọn Ohun Tó Wọ́pọ̀ Nínú Àrùn Àrùn Nínú Àwọn Ẹranko
Ọ̀nà tó dára jùlọ láti tọ́jú àrùn dermatitis bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú mímọ ohun tó fà á. Àwọn okùnfà tó wọ́pọ̀ jùlọ ni:
a) Àwọn ohun tí ó lè fa àléjì
Àléjì jẹ́ ohun tó ń fa àrùn dermatitis. Àwọn irú rẹ̀ ni:
– Àléjì oúnjẹ: fún àpẹẹrẹ sí àwọn èròjà kan (adìẹ, ẹran màlúù, ẹja), wàrà, tàbí àwọn ohun mímu mìíràn.
– Àléjì nípa àyíká (atopy): eruku, kòkòrò, eruku adodo, mílíìkì, òórùn dídùn, tàbí àwọn ohun ìfọmọ́.
– Àléjì ìjẹun (FAD/Flea Allergy Dermatitis): Ìfàjẹ̀sí sí itọ́ ìgbẹ́, tí ó sábà máa ń fa ìyọ́nú líle, pàápàá jùlọ ní ẹ̀yìn àti ìsàlẹ̀ ìrù.
b) Àwọn kòkòrò àrùn
Àwọn kòkòrò, kòkòrò (scabies/sarcoptes, demodex), olú-ẹ̀jẹ̀ awọ ara, àti eékún lè fa ìbínú àti àkóràn kejì.
c) Àkóràn bakitéríà àti olu
Àwọn àkóràn bakitéríà (fún àpẹẹrẹ, Staphylococcus) àti fungal (pẹ̀lú dermatophytosis/ringworm) lè wáyé gẹ́gẹ́ bí ìṣòro tàbí gẹ́gẹ́ bí okùnfà àkọ́kọ́.
d) Awọ gbigbẹ ati awọn okunfa ayika
Afẹ́fẹ́ tí ó gbẹ jù, wíwẹ̀ nígbà gbogbo, lílo ìfọmọ́ tí kò tọ́, tàbí àìrí àwọn èròjà kan tó lè ba ìlera awọ ara jẹ́.
e) Awọn rudurudu homonu ati awọn arun eto ara
Àìsàn thyroid, Cushing's, tàbí àwọn àrùn míràn tó lè fa ìdààmú irun àti awọ ara tó ní epo/àwọ̀ tí ó lè wúwo.
3. Awọn Igbesẹ Iranlọwọ Akọkọ ni Ile (Lailewu)
Tí ẹranko rẹ bá ní àwọn àmì àrùn díẹ̀, o lè gbé ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́ nígbà tí o bá ń ṣe àkíyèsí ìlọsíwájú wọn. Ṣùgbọ́n, tí ọgbẹ́ bá kún fún ìfun, ibà, àárẹ̀, tàbí ìyọ́nú líle, kan sí dókítà ẹranko lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀.
Àwọn ìgbésẹ̀ tó dára láti gbé nìyí:
1. Dá ohun tí a fura sí dúró
– Yí aṣọ ibùsùn padà, fi ọṣẹ tí kò ní àléjì fọ àwọn aṣọ ìbora.
– Yẹra fún òórùn dídùn yàrá tó lágbára tàbí àwọn ohun èlò ìfọmọ́ ilẹ̀ tó le koko.
– Tí o bá ṣẹ̀ṣẹ̀ yí oúnjẹ rẹ padà, tún ronú nípa rẹ̀.
2. Dènà àwọn ẹranko láti má ṣe máa fá ara wọn jù.
– Lo kọ́là ààbò (kọ́là Elizabeth) láti dènà ọgbẹ́ náà kí ó má baà burú sí i.
– Gé èékánná rẹ kí o má baà pa awọ ara rẹ lára nígbà tí o bá ń gé e.
3. Mú kí ibi tí ó ní àrùn náà mọ́ tónítóní.
– Fi aṣọ gbigbona ati ọririn nu agbegbe ti o kan lara awọ ara naa.
– Yẹra fún lílo àwọn oògùn ènìyàn bíi ìpara steroid tàbí àwọn oògùn apakòkòrò tó lágbára láìsí ìmọ̀ràn dókítà ẹranko, nítorí pé àwọn èròjà kan lè léwu tí wọ́n bá lá a.
4. Wẹ̀ pẹ̀lú ìpara ẹranko pàtàkì kan
– Lo shampulu ti a ṣe fun awọn iṣoro awọ ara (egboogi kokoro arun/egboogi fungus/hypoallergenic) bi a ti sọ.
– Má ṣe wẹ̀ nígbàkúgbà; ìgbà gbogbo ló máa ń da lórí ìmọ̀ràn dókítà rẹ tàbí bí ó ṣe le tó.
5. Mu ounjẹ ati omi ara dara si
– Rí i dájú pé o mu omi tó pọ̀ tó.
– Ronú nípa oúnjẹ tó dára tó ní omega-3 àti omega-6 fatty acids láti ṣe àtìlẹ́yìn fún ìdènà awọ ara.
Àwọn ìtọ́jú ilé wọ̀nyí ń ran àwọn àmì àrùn lọ́wọ́ láti dín kù, ṣùgbọ́n kì í sábà tó bí ó bá jẹ́ pé àwọn kòkòrò àrùn, àwọn àléjì líle, tàbí àkóràn jíjinlẹ̀ ló fà á.
4. Ìtọ́jú Ìṣègùn: Ìgbà wo ni a gbọ́dọ̀ rí dókítà ẹranko?
O yẹ ki o mu ẹranko rẹ lọ si oniwosan ẹranko ti o ba jẹ:
– Ìyánjú tàbí ìyọ́nú líle tí kò ní sunwọ̀n síi láàrín ọjọ́ mẹ́ta sí márùn-ún
– Ìfun farahàn, ó ní òórùn líle, ọgbẹ́ náà sì jẹ́ omi (ibi gbígbóná)
– Ipadanu irun tabi awọ ti o nipọn
– Ó dàbí ẹni pé ẹranko náà wà nínú ìrora, ibà, tàbí àárẹ̀
– A fura sí pé àwọn olu àkóràn (fún àpẹẹrẹ ringworm) wà nítorí pé a lè kó o sí ọ̀dọ̀ ènìyàn.
Dókítà ẹranko le ṣe awọn idanwo bii:
– Fífi awọ ara pamọ́ láti rí àwọn kòkòrò/àrùn
– Ayẹwo olu pẹlu fitila igi tabi aṣa
- Cytoliki awọ ara fun kokoro arun ati iwukara
- Idanwo tabi imukuro ounjẹ ti ara korira
- Ayẹwo ẹjẹ lati ṣayẹwo fun awọn rudurudu homonu
Da lori awọn abajade, oniwosan ẹranko yoo fun ni itọju ti o yẹ, fun apẹẹrẹ:
– Àwọn oògùn tí ó ń gbógun ti àwọn kòkòrò àrùn (ní ojú ìwòye, ní ẹnu, ní abẹ́rẹ́)
- Awọn oogun aporo tabi awọn oogun antifungal
– Àwọn oògùn tí ó ń dènà ìgbóná ara/ìyọ́ ara (fún àpẹẹrẹ àwọn oògùn antihistamines, corticosteroids, tàbí àwọn ìtọ́jú immunomodulatory kan)
- Itọju eti ti o ba wa pẹlu dermatitis pẹlu otitis
– Ìtọ́jú ara: àwọn ìfọ́, ìpara olómi, tàbí àwọn ìfọmọ́ ìṣègùn
Ó ṣe pàtàkì láti tẹ̀lé ìwọ̀n àti àkókò ìtọ́jú náà. Dídáwọ́ oògùn náà dúró kíákíá lè fa àkóràn náà padà sí i, èyí sì lè mú kí ó ṣòro láti tọ́jú.
5. Ṣíṣàkóso Àrùn Àrùn Àrùn: Àwọn Ọgbọ́n Ìgbà Pípẹ́
Àwọn ọ̀ràn àrùn àléjì sábà máa ń jẹ́ onígbà pípẹ́, wọ́n sì nílò ìtọ́jú tó ń bá a lọ. Àwọn ọ̀nà ìtọ́jú kan tí ó wọ́pọ̀ ni:
a) Ìyọkúrò oúnjẹ
Tí wọ́n bá fura sí pé oúnjẹ kan ń fa àléjì, dókítà ẹranko rẹ lè dámọ̀ràn oúnjẹ pàtàkì fún ọ̀sẹ̀ mẹ́jọ sí méjìlá, èyí tí ó sábà máa ń jẹ́ èròjà protein tí a ti yọ́ tàbí orísun amuaradagba tuntun. Ní àsìkò yìí, a kò gbọdọ̀ fún ẹranko rẹ ní oúnjẹ àṣekára, oúnjẹ tí a ti yọ́, tàbí àwọn àfikún oúnjẹ tí ó ní èròjà protein tí ń fa àrùn náà.
b) Iṣakoso ayika
Fun awọn aleji ayika:
– Máa fọ ilé, kápẹ́ẹ̀tì, sófà àti ibùsùn ẹranko déédéé
– Lo ohun èlò ìfọṣọ pẹ̀lú àlẹ̀mọ́ tó dára
– Wẹ tàbí nu irun náà lẹ́yìn tí ẹranko náà bá ṣeré níta.
– Dín ọriniinitutu pupọ kù kí ìbàjẹ́ má baà rọrùn láti dàgbàsókè
c) Itọju awọ ara atilẹyin
Onimọran ẹranko rẹ le ṣeduro:
- Shampulu pataki tabi mousse lati tun idena awọ ara ṣe
- Lilo awọn iwọn lilo itọju ti Omega-3
– Immunotherapy (awọn abẹrẹ aleji) ni awọn ọran kan
6. Dídènà àrùn Dermatitis kí ó má baà tún ṣẹlẹ̀ ní irọ̀rùn
Ìdènà ṣe pàtàkì. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀ràn àrùn dermatitis ló máa ń ṣẹlẹ̀ nítorí pé wọn kò tọ́jú àwọn kòkòrò àrùn náà dáadáa tàbí nítorí pé àwọn ohun tí ó lè fa àléjì ṣì wà níbẹ̀. Àwọn ìgbésẹ̀ ìdènà ni:
1. Ṣàkóso àwọn ìgbẹ́ àti kòkòrò déédéé
Lo oogun egboogi-ẹja ti a gbaniyanju nipasẹ oniwosan ẹranko, paapaa ni awọn agbegbe oorun nibiti ipele awọn kokoro arun ga.
2. Ìlànà ìtọ́jú tó tọ́
Fọ aṣọ ìbora náà déédéé láti dín ìdọ̀tí kù kí afẹ́fẹ́ sì máa rìn kiri awọ ara. Fún àwọn irúgbìn tí a fi aṣọ bo, ìtọ́jú déédéé ń ran lọ́wọ́ láti dènà omi púpọ̀ jù.
3. Jẹ́ kí àyíká mọ́ tónítóní
Fọ aṣọ ibùsùn ẹranko náà, nu àgò náà, kí o sì rí i dájú pé agbègbè náà kò ní ọ̀rinrin púpọ̀.
4. Lo awọn ọja itọju ailewu
Yan shampulu ẹranko tó bá awọ ara rẹ mu. Yẹra fún àwọn ọjà tó ní òórùn dídùn tó lágbára tó lè fa ìbínú.
5. Ounjẹ ti o ni iwontunwonsi
Fífún ara ní amuaradagba tó dára, àwọn fítámìnì, àti àwọn ọ̀rá pàtàkì ń ran ara lọ́wọ́ láti ní ìlera tó dára.
6. Ṣíṣàwárí ní ìbẹ̀rẹ̀
Máa kíyèsí àwọn ìyípadà nínú ìhùwàsí fífọ tàbí fífẹ́ lá. Bí a bá ṣe tètè ṣe ìtọ́jú náà, bẹ́ẹ̀ ni ewu àkóràn kejì yóò ṣe dínkù.
7. Àwọn Àṣìṣe Tó Wà Lára Láti Yẹra fún
Diẹ ninu awọn aṣiṣe ti o maa n waye nigbati awọn oniwun ba tọju dermatitis:
– Lilo awọn oogun eniyan laisi aibikita, pẹlu awọn ipara sitẹriodu tabi awọn aporo aporo ti a lo lori ara laisi iwe ilana oogun.
– Wíwẹ̀ nígbàkúgbà lè mú kí awọ ara rẹ gbẹ díẹ̀ sí i.
– Àìparẹ́ oògùn tí dókítà ẹranko kọ fún un
– Àìka ìdènà àwọn egbò sí nítorí pé “wọn kò rí àwọn egbò”
– Yíyípadà oúnjẹ nígbàkúgbà láìsí ọ̀nà ìyọkúrò oúnjẹ tí a ṣètò
Àwọn àṣìṣe wọ̀nyí lè mú kí àìsàn náà burú sí i, kí wọ́n sì sọ àrùn dermatitis di aláìlera.
Penutup
Ọ̀pọ̀lọpọ̀ nǹkan ló lè fa àrùn awọ ara nínú ẹranko, láti ara àwọn ohun tí ó lè fa àléjì àti àwọn kòkòrò sí àkóràn àti àwọn àrùn homonu. Ìtọ́jú sinmi lórí ohun tó fà á, nítorí náà, àyẹ̀wò tó péye ṣe pàtàkì. O lè ṣe ìtọ́jú ilé láti dín ìfúnpá kù kí o sì máa tọ́jú awọ ara, ṣùgbọ́n tí àwọn àmì àrùn náà bá le tàbí tí wọ́n bá ń bá a lọ, àyẹ̀wò ẹranko ni ọ̀nà tó dára jùlọ láti gbé. Pẹ̀lú ìtọ́jú tó péye, ìdarí àwọn kòkòrò àrùn déédéé, oúnjẹ tó dára, àti ìtọ́jú àyíká tó dára, a lè ṣàkóso àrùn awọ ara àti láti dín àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tó lè ṣẹlẹ̀ kù—kí a lè dá ẹran ọ̀sìn rẹ padà sí ìgbésí ayé tó dára, tó ní ìlera, àti tó ń ṣiṣẹ́ dáadáa.
