Àwọn Ìkẹ́kọ̀ọ́ lórí Àwọn Oògùn Aláìsàn fún Àwọn Ẹranko
Pendahuluan
Àwọn kòkòrò àrùn jẹ́ ohun pàtàkì tó ń fa ìṣòro ìlera nínú àwọn ẹranko, àti àwọn ẹranko àti àwọn ẹran ọ̀sìn. Àwọn àkóràn kòkòrò àrùn kìí ṣe pé ó ń dín ìdàgbàsókè àwọn ẹranko kù nìkan, ó tún lè ní ipa lórí iṣẹ́ àgbẹ̀, ó ń mú kí owó ìtọ́jú pọ̀ sí i, àti ní àwọn ìgbà míì, ó lè fa ewu ìtànkálẹ̀ sí àwọn ènìyàn (zoonosis). Nítorí náà, àwọn oògùn kòkòrò àrùn ti di apá pàtàkì nínú iṣẹ́ ẹranko òde òní. Àwọn ìwádìí lórí àwọn oògùn kòkòrò àrùn fún àwọn ẹranko ní nínú lílóye irú àwọn kòkòrò àrùn, àwọn ọ̀nà ìgbésẹ̀ wọn, àwọn ìlànà lílò tó yẹ, àti ewu ìdènà àrùn tó ń pọ̀ sí i.
Àwọn Irú Àrùn Àrùn Nínú Àwọn Ẹranko
Ni gbogbogbo, awọn kokoro arun ẹranko ni a pin si awọn ẹgbẹ nla meji: ectoparasites ati endoparasites. Awọn ectoparasites ngbe lori ara ẹranko, gẹgẹbi awọn egbon, awọn egbon, awọn mites, ati awọn eṣinṣin. Awọn ectoparasites fa iyun, ọgbẹ awọ ara, ẹjẹ nitori pipadanu ẹjẹ, ati pe o tun le ṣiṣẹ bi awọn ohun ti o nfa awọn arun bii babesiosis tabi ehrlichiosis ninu awọn aja. Nibayi, awọn endoparasites ngbe inu ara, gẹgẹbi awọn kokoro inu ikun (nematodes, cestodes, trematodes), protozoa (Giardia, Coccidia), ati awọn kokoro inu ọkan (Dirofilaria ninu awọn aja).
Nínú àwọn ẹran ọ̀sìn bíi màlúù, ewúrẹ́, àgùntàn, àti adìyẹ, endoparasites ni ó sábà máa ń fa ìdínkù ìwọ̀n ara àti ìṣẹ̀dá, nígbà tí ectoparasites lè fa wàhálà, ìbàjẹ́ awọ ara, àti dín dídára àwọn ohun ọ̀sìn bí wàrà àti awọ ara kù.
Èrò Àwọn Oògùn Aláìsàn (Aláìsàn Aláìsàn)
Àwọn oògùn tí ó ń pa àwọn kòkòrò àrùn jẹ́ àwọn èròjà tí a ń lò láti pa, láti sọ àwọn kòkòrò àrùn di aláìlera, tàbí láti dènà ìdàgbàsókè àwọn kòkòrò àrùn. Ní ìṣe, a sábà máa ń pín àwọn oògùn tí ó ń pa kòkòrò àrùn sí oríṣiríṣi ní ìbámu pẹ̀lú ohun tí a fẹ́ lò wọ́n:
1. Àwọn oògùn ìdènà àrùn: fún àwọn kòkòrò àrùn (fún àpẹẹrẹ albendazole, ivermectin, praziquantel).
2. Àwọn ohun tí ó ń dènà àrùn: fún àwọn ohun tí ó ń fa àrùn (fún àpẹẹrẹ metronidazole, toltrazuril).
3. Ectoparasitides: fún àwọn kòkòrò àrùn tí ó wà níta (fún àpẹẹrẹ fipronil, permethrin, amitraz, selamectin).
Irú àwọn kòkòrò àrùn, irú ẹranko, ọjọ́ orí, ipò ara (fún àpẹẹrẹ, oyún tàbí fífún ọmọ ní ọmú), ìwọ̀n àkóràn náà, àti ìtàn lílo oògùn tẹ́lẹ̀ ló ń darí yíyàn oògùn náà.
Ọ̀nà Ìṣe Àwọn Oògùn Aláìsàn
Àwọn ìwádìí nípa oògùn tí a fi ń dènà àrùn parasitic ṣe àfihàn bí àwọn oògùn ṣe ń ṣiṣẹ́ lórí àwọn ètò ẹ̀dá abẹ̀mí parasitic. Àwọn ọ̀nà ìṣiṣẹ́ tí ó wọ́pọ̀ ni:
1. Ó ba ètò iṣan ara àwọn kòkòrò jẹ́
Fún àpẹẹrẹ, ivermectin àti àwọn lactones macrocyclic mìíràn ń ṣiṣẹ́ lórí àwọn ikanni chloride tí glutamate ṣe, èyí tí ó ń fa àrùn paralysis àti ikú àwọn kòkòrò àrùn náà. Ìlànà yìí munadoko lórí onírúurú nematodes àti àwọn ectoparasites kan.
2. Ó dí ìṣiṣẹ́ agbára lọ́wọ́
Àwọn Albendazole àti benzimidazoles ń dí ìṣẹ̀dá àwọn microtubules parasite lọ́wọ́, èyí sì ń da lílo glucose rú. Kòkòrò àrùn náà yóò kú nígbẹ̀yìn-gbẹ́yín nítorí àìní agbára.
3. Ba awọ ara tabi awọ ara kokoro arun jẹ.
Praziquantel, èyí tí ó wọ́pọ̀ fún àwọn kòkòrò aràn, ń mú kí àwọn ion calcium tó wà nínú awọ ara pọ̀ sí i, èyí sì ń fa ìfàsẹ́yìn iṣan àti ìbàjẹ́ sí àwọn ẹ̀yà ara kòkòrò aràn.
4. Ó ń dí ìṣẹ̀dá DNA tàbí ìpínkiri sẹ́ẹ̀lì protozoan lọ́wọ́
Àwọn antiprotozoa kan ń ṣiṣẹ́ nípa dídínà àwọn ìlànà ìṣiṣẹ́ ara tí ó ṣe pàtàkì fún protozoa, èyí sì ń dá ìbímọ dúró.
Mímọ ọ̀nà ìgbésẹ̀ yìí ṣe pàtàkì láti yan oògùn tó tọ́ àti láti dín àǹfààní ìdènà kù.
Fọọmu iwọn lilo ati ọna ti iṣakoso
Àwọn oògùn ìdènà àrùn parasitic wà ní onírúurú ọ̀nà, tí a ṣe àgbékalẹ̀ rẹ̀ fún àìní irú ẹranko náà àti ipò tí wọ́n fi ń tọ́jú wọn. Nínú àwọn ẹranko, àwọn oògùn sábà máa ń wá ní ìrísí àwọn tábìlẹ́ẹ̀tì tí a lè jẹ, àwọn ìtọ́jú tí a lè fi sí ara (ìwọ̀n tí a fi sí awọ ara), àwọn ìfọmọ́, àwọn kọ́là tí a lè fi pa àrùn parasitic, tàbí abẹ́rẹ́. Nínú àwọn ẹran ọ̀sìn, a sábà máa ń lo àwọn oògùn tí a fi ẹnu pa (ìwọ̀n omi), àwọn abẹ́rẹ́ abẹ́, àwọn ohun èlò ìtújáde, tàbí àwọn ohun èlò ìfúnni.
Ọ̀nà tí a gbà ń lò ó ló ń pinnu bí oògùn náà ṣe máa ṣiṣẹ́ dáadáa. Fún àpẹẹrẹ, ìfúnpọ̀ nínú màlúù lágbára láti gbógun ti ectoparasites àti àwọn endoparasites kan, ṣùgbọ́n ó nílò ìwọ̀n tó péye ní ìbámu pẹ̀lú ìwọ̀n ara. Nínú àwọn ajá àti ológbò, ìfúnpọ̀ lè nílò lílo lóṣooṣù láti dènà àkóràn egbò àti egbò.
Ààbò, Àwọn Àbájáde Ẹ̀gbẹ́, àti Àwọn Ìrònú nípa Àwọn Ènìyàn
Kìí ṣe gbogbo oògùn ló dára fún gbogbo ẹranko. Àwọn ìwádìí nípa oògùn olóró ti fihàn pé àwọn èròjà kan lè ṣe ewu fún àwọn irú kan. Fún àpẹẹrẹ, permethrin jẹ́ ààbò fún àwọn ajá ṣùgbọ́n ó léwu gidigidi fún àwọn ológbò. Jù bẹ́ẹ̀ lọ, àwọn irú ajá kan (bíi Collies àti àwọn ẹbí wọn) ní ìyípadà nínú ìran MDR1 tí ó mú kí wọ́n ní ìmọ̀lára sí ivermectin gíga.
Àwọn àbájáde tó lè ṣẹlẹ̀ ni ìgbẹ́ gbuuru, ìgbẹ́ gbuuru, àárẹ̀, àbájáde awọ ara níbi tí a ti fi oògùn sí, àti àwọn àrùn ọpọlọ pàápàá nígbà tí a bá ní àrùn tó léwu. Nítorí náà, ó yẹ kí a lo àwọn oògùn tó ń dènà àrùn parasite gẹ́gẹ́ bí ìmọ̀ràn dókítà ẹranko, pàápàá jùlọ fún àwọn ẹranko kékeré, àwọn aboyún, tàbí àwọn ẹranko tí wọ́n ní àwọn àìsàn kan.
Àìfaradà Àrùn Parasite: Ìpèníjà Ńlá
Ọ̀kan lára àwọn kókó pàtàkì ìwádìí ìdènà àrùn òde òní ni ìdènà àrùn, ipò tí àwọn kòkòrò àrùn máa ń pàdánù ìmọ̀lára wọn sí àwọn oògùn tó ti ṣiṣẹ́ tẹ́lẹ̀. Ìdènà àrùn sábà máa ń wáyé nínú àwọn kòkòrò inú ní oko nítorí lílo oògùn leralera, lílo ìwọ̀n tó yẹ, tàbí àwọn ọgbọ́n ìdènà tí kò pé.
Àwọn ipa tí ìdènà àrùn lè ní le koko: ó ṣòro láti ṣàkóso àkóràn, owó tí wọ́n ń ná máa ń pọ̀ sí i, ewu pípadánù ìṣẹ̀dá sì máa ń pọ̀ sí i. Nítorí náà, àwọn olùwádìí gbà pé kí a lo ọ̀nà “ìṣàkóso àpapọ̀” tí ó ní nínú yíyí oògùn padà, lílo ìwọ̀n tó péye, ìtọ́jú ilé tó dára, àti àyẹ̀wò ìgbẹ́ déédéé láti ṣe àyẹ̀wò ìwọ̀n àkóràn.
Ètò Ìdènà àti Ètò Ìṣàkóso
Àwọn ìwádìí lórí àwọn oògùn tí ń gbógun ti kòkòrò àrùn tún tẹnu mọ́ ìjẹ́pàtàkì ìdènà, kìí ṣe ìtọ́jú nìkan. Ètò ìdènà kòkòrò àrùn tó gbéṣẹ́ ní àwọn ìgbésẹ̀ mélòó kan:
1. Àyẹ̀wò pípéye nípasẹ̀ àyẹ̀wò ìgbẹ́, àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀, tàbí àyẹ̀wò awọ ara.
2. Ìtọ́jú tí a ṣètò gẹ́gẹ́ bí ìgbésí ayé àwọn kòkòrò àrùn àti ìpele ewu àyíká.
3. Ìṣàkóso ìmọ́tótó àgọ́, ìṣàkóso ìgbẹ́, àti ìṣàkóso iye àwọn ènìyàn tí ó ní èròjà ìfàjẹ̀sí.
4. Abojuto deedee lati rii daju pe oogun naa tun munadoko ati pe ko si resistance.
Nínú àwọn ẹranko, a sábà máa ń gbani nímọ̀ràn láti dènà egbò, egbò, àti àrùn ọkàn, pàápàá jùlọ ní àwọn agbègbè tí ó wọ́pọ̀. Nínú àwọn ẹran ọ̀sìn, àwọn ọ̀nà ìjẹko yíyípo àti ìdínkù ìwọ̀n ìjẹko lè ran àwọn ẹranko lọ́wọ́ láti dẹ́kun ìgbésí ayé wọn.
Ìtọ́sọ́nà Ìwádìí àti Ìmúdàgba
Ìwádìí nípa àwọn ohun tó ń fa àrùn parasitic ń tẹ̀síwájú láti gbèrú. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìṣẹ̀lẹ̀ pàtàkì ló wà, bíi ìdàgbàsókè àwọn ohun èlò tuntun tó ń yan àwọn ohun tó ń fa àrùn, àwọn ìmọ̀ ẹ̀rọ ìtújáde oògùn fún ìgbà pípẹ́, àti àwọn àjẹsára tó ń gbógun ti àrùn parasitic tó ṣì wà ní ìdàgbàsókè fún onírúurú ohun tó ń fa àrùn ẹran ọ̀sìn. Ní àfikún, àwọn ọ̀nà tó dá lórí ẹ̀dá bíi lílo àwọn ohun tó ń fa àrùn nematophagous (àwọn tó ń pa kòkòrò run) àti àwọn probiotics kan tún ń bẹ̀rẹ̀ sí í ṣe ìwádìí gẹ́gẹ́ bí àfikún sí ìṣàkóso kẹ́míkà.
Ìṣẹ̀dá tuntun mìíràn ni lílo àwọn ìwádìí àrùn àti àwọn ohun èlò oní-nọ́ńbà láti pinnu àkókò tí a ó fi lo oògùn lọ́nà tó péye, èyí sì mú kí lílo oògùn náà rọrùn sí i, kí ó sì dín ewu ìdènà rẹ̀ kù.
Ipari
Ìkẹ́kọ̀ọ́ nípa àwọn oògùn tí ń gbógun ti àrùn fún àwọn ẹranko jẹ́ agbègbè pàtàkì kan tí ó so àwọn àrùn parasitology, pharmacology, ìṣàkóso ìlera ẹranko, àti ìlera gbogbogbòò pọ̀. Àwọn oògùn tí ń gbógun ti àrùn parasit ń kó ipa pàtàkì nínú mímú kí ìgbésí ayé àwọn ẹranko àti iṣẹ́-ṣíṣe àwọn ẹran ọ̀sìn sunwọ̀n síi, ṣùgbọ́n lílò wọn gbọ́dọ̀ yẹ fún ààbò àti ìṣiṣẹ́. Ìhalẹ̀ ìdènà mú kí àwọn ọgbọ́n ìṣàkóso tí a ṣepọ ṣe pàtàkì, tí a fi àyẹ̀wò pípéye àti àwọn ìṣe ìtọ́jú tí ó dára ṣètìlẹ́yìn. Ní iwájú, a retí pé ìwádìí sínú àwọn oògùn tuntun, àwọn àṣàyàn onímọ̀ nípa ẹ̀dá, àti àwọn ìmọ̀-ẹ̀rọ ìdènà tí ó ga jù yóò mú kí àwọn ìsapá ìṣàkóso àrùn parasit tí ó wà pẹ́ títí lágbára.
