Àkọlé: Àpẹẹrẹ Àwọn Ìbéèrè Ìjíròrò lórí Ìmọ̀ Ìrònú láti Prokaryotic sí Eukaryotic
Pendahuluan
Nínú ìmọ̀ nípa ẹ̀dá alààyè, ọ̀kan lára àwọn kókó pàtàkì tí a jíròrò ni ìdàgbàsókè láti prokaryotic sí eukaryotic. Prokaryotes jẹ́ àwọn ẹ̀dá alààyè tí wọ́n ní sẹ́ẹ̀lì kan ṣoṣo tí kò ní nucleus àti àwọn organelles tí wọ́n ní membrane, bíi bakitéríà àti archaea. Ní àkókò kan náà, eukaryotes jẹ́ àwọn ẹ̀dá alààyè tí wọ́n ní àwọn sẹ́ẹ̀lì tí wọ́n ní nucleus tòótọ́ àti àwọn organelles tí wọ́n ní membrane, títí kan àwọn ẹranko, ewéko, fungus, àti protists. Ìmọ̀ nípa ìdàgbàsókè yìí jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ pàtàkì jùlọ nínú ìtàn ìgbésí ayé lórí ilẹ̀ ayé.
Ìmọ̀ràn tó gbajúmọ̀ jùlọ tó ń ṣàlàyé ìyípadà yìí ni ẹ̀kọ́ endosymbiosis, tí Lynn Margulis kọ́kọ́ gbé kalẹ̀ ní ọdún 1967. Ìmọ̀ràn yìí sọ pé eukaryotes ti ṣẹ̀dá láti inú ìbáṣepọ̀ symbiotic láàárín ọ̀pọ̀lọpọ̀ sẹ́ẹ̀lì prokaryotic. Àpilẹ̀kọ yìí yóò ṣe àtúnyẹ̀wò àwọn ìṣòro àpẹẹrẹ àti jíròrò ẹ̀kọ́ yìí, èyí tí a nírètí pé yóò ran lọ́wọ́ láti lóye ìdàgbàsókè sẹ́ẹ̀lì.
Àpẹẹrẹ Àwọn Ìbéèrè àti Ìjíròrò
Ìbéèrè 1: Ṣàlàyé ẹ̀kọ́ nípa endosymbiosis kí o sì sọ ẹ̀rí tó gbé ẹ̀kọ́ yìí lárugẹ.
Ìjíròrò:
Ìlànà endosymbiosis ṣàlàyé pé àwọn organelles bíi mitochondria àti chloroplasts nínú àwọn sẹ́ẹ̀lì eukaryotic wá láti inú àwọn prokaryotes tí wọ́n ń gbé inú sẹ́ẹ̀lì eukaryotic baba ńlá kan. Ní àkọ́kọ́, sẹ́ẹ̀lì prokaryotic aerobic kan wọ inú sẹ́ẹ̀lì prokaryotic mìíràn tí ó tóbi gẹ́gẹ́ bí endosymbiont. Bí àkókò ti ń lọ, àjọṣepọ̀ symbiotic ṣe àǹfààní fún àwọn ẹgbẹ́ méjèèjì, pẹ̀lú sẹ́ẹ̀lì tí ó ń gbàlejò tí ó ń jàǹfààní láti inú agbára ìṣiṣẹ́ endosymbiont, nígbà tí endosymbiont gba àyíká àti àwọn ohun èlò tí ó ní ààbò. Níkẹyìn, endosymbiont yìí yí padà sí organelle kan.
Àwọn ẹ̀rí tí ó ṣe àtìlẹ́yìn fún ẹ̀kọ́ endosymbiosis ni:
1. Mitochondria àti chloroplast ní DNA yíká tiwọn tí ó jọ DNA bakitéríà.
2. Àwọn ẹ̀yà ara méjèèjì yìí ní àwọ̀ méjì, èyí tó fi hàn pé àwọ̀ kan wà lára àwọn àwọ̀ ara tí wọ́n ń pè ní phagocytic vesicles nínú sẹ́ẹ̀lì tí ó wà nílé ìwòsàn.
3. Mitochondria àti chloroplasts máa ń bímọ láìsí sẹ́ẹ̀lì nípasẹ̀ ìpínyà méjì, ọ̀nà tí àwọn prokaryotes ń lò.
4. Àyẹ̀wò phylogenetic fihàn pé àwọn jínì nínú mitochondria àti chloroplasts jọ àwọn jínì bakitéríà ju àwọn jínì nínú eukaryotic nucleus lọ.
Ìbéèrè 2: Fún àpẹẹrẹ ẹ̀dá kan tí ó ń gbé ẹ̀kọ́ endosymbiosis lárugẹ.
Ìjíròrò:
Àpẹẹrẹ kan lára àwọn ohun alààyè tó ń gbé èrò endosymbiosis lárugẹ ni Amoeba Proteus àti endosymbiont bakitéríà rẹ̀. Amoeba Proteus jẹ́ eukaryotic protozoan tó lè ní àjọṣepọ̀ pẹ̀lú bakitéríà àti ewéko. Ìbáṣepọ̀ yìí jẹ́ kí a rí irú àjọṣepọ̀ endosymbiosis ní ìbẹ̀rẹ̀.
Àpẹẹrẹ mìíràn ni Cyanophora paradoxa, protist eukaryotic kan tí ó ní cyanelles, àwọn organelles photosynthetic tí a rò pé ó jẹ́ endosymbionts ti cyanobacteria. Wíwà àwọn ohun alààyè wọ̀nyí fihàn pé ìbáṣepọ̀ kan wà tí ó ń bá a lọ láti ṣe àwọn chloroplasts nínú àwọn ohun alààyè photosynthetic mìíràn.
Ìbéèrè 3: Báwo ni a ṣe lè ka mitochondria àti chloroplasts sí àbájáde ìdàgbàsókè láti ọ̀dọ̀ prokaryotes?
Ìjíròrò:
A gbàgbọ́ pé Mitochondria àti chloroplasts ti ṣẹ̀dá láti inú prokaryotes nítorí àwọn ìjọ́ra tí a mẹ́nu kàn tẹ́lẹ̀, bíi wíwà DNA yíká àti ìbísí nípasẹ̀ ìpínyà méjì. Jù bẹ́ẹ̀ lọ, ìwádìí ìran fihàn pé a gba chloroplasts láti inú cyanobacteria àti mitochondria láti inú proteobacteria. Àwọn ìwádìí molikula fihàn pé àwọn jínì kan nínú mitochondria àti chloroplasts jọra gan-an sí àwọn jínì nínú àwọn bakitéríà kan.
Ó ṣeé ṣe kí ìlànà ìyípadà yìí wáyé nípasẹ̀ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìpele, pẹ̀lú ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́ náà gẹ́gẹ́ bí ohun alààyè prokaryotic tí ń gbé ní àyíká tí ó ní probiotics. Fífà àti dídúró endosymbionts kì í ṣe pé ó fúnni ní àǹfààní ìṣẹ̀dá nìkan ṣùgbọ́n ó tún ní ipa lórí agbára ohun alààyè láti lo àwọn ohun èlò onírúurú, èyí tí ó yọrí sí àǹfààní ìyípadà pàtàkì.
Ìbéèrè 4: Kí ni àwọn ìyàtọ̀ pàtàkì láàrín àwọn sẹ́ẹ̀lì prokaryotic àti eukaryotic láti ojú ìwòye iṣẹ́-ṣíṣe?
Ìjíròrò:
Awọn iyatọ ipilẹ laarin awọn sẹẹli prokaryotic ati awọn sẹẹli eukaryotic ni:
1. Wíwà Nucleus kan: Àwọn sẹ́ẹ̀lì Eukaryotic ní nucleus gidi kan tí a fi awọ nucleus kan dáàbò bò, nígbà tí àwọn sẹ́ẹ̀lì prokaryotic kò ní nucleus kan; DNA wọn wà nínú cytoplasm ní agbègbè kan tí a ń pè ní nucleoid.
2. Ìṣètò DNA: DNA nínú àwọn sẹ́ẹ̀lì prokaryotic jẹ́ yíyípo àti rọrùn, nígbàtí DNA nínú àwọn eukaryotes jẹ́ dídíjú àti ìlà pẹ̀lú histones tí ó ń ṣe chromatin.
3. Àwọn Ẹ̀yà Ara Tí Ó So Mọ́ Ìran: Àwọn sẹ́ẹ̀lì Eukaryotic ní onírúurú àwọn ẹ̀yà ara tí ó so mọ́ ìran, bíi mitochondria, chloroplasts, ohun èlò Golgi, àti endoplasmic reticulum. Àwọn sẹ́ẹ̀lì Prokaryotic kò ní àwọn ẹ̀yà ara wọ̀nyí.
4. Ìwọ̀n Sẹ́ẹ̀lì: Lápapọ̀, àwọn sẹ́ẹ̀lì eukaryotic tóbi ju àwọn sẹ́ẹ̀lì prokaryotic lọ.
5. Pínpín Sẹ́ẹ̀lì: Àwọn sẹ́ẹ̀lì prokaryotic máa ń pín sí méjì, nígbà tí àwọn sẹ́ẹ̀lì eukaryotic máa ń pín sí méjì nípasẹ̀ mitosis tàbí meiosis.
Ipari
Ìyípadà láti prokaryotic sí eukaryotic jẹ́ ìgbésẹ̀ pàtàkì nínú ìdàgbàsókè ìwàláàyè lórí ilẹ̀ ayé. Nípasẹ̀ ẹ̀kọ́ endosymbiosis, a lóye bí prokaryotes ṣe yípadà sí àwọn sẹ́ẹ̀lì eukaryotic dídíjú, tí ó lè ṣe àgbékalẹ̀ ìṣòro ìwàláàyè gẹ́gẹ́ bí a ṣe mọ̀ ọ́n lónìí. Lílóye àwọn ìlànà àti ẹ̀rí tí ó wà lẹ́yìn ẹ̀kọ́ yìí ń ran lọ́wọ́ láti ṣàlàyé onírúurú àti ìdàgbàsókè àwọn ẹ̀dá alààyè lórí ilẹ̀ ayé wa. Nítorí náà, kíkẹ́kọ̀ọ́ àwọn ìbéèrè nípa ẹ̀kọ́ yìí yóò mú kí òye wa nípa ìpilẹ̀ṣẹ̀ onírúurú ẹ̀dá alààyè ní ayé gbòòrò sí i.
