Àpẹẹrẹ Àwọn Ìbéèrè Tí Ó Ń Jíròrò Ìbínú Nínú Àwọn Ohun Ọ̀gbìn
Ìbínú nínú ewéko ni agbára àwọn ewéko láti dáhùn sí àwọn ohun tí ó ń múni bínú láti inú àyíká wọn. Agbára yìí ṣe pàtàkì fún ìwàláàyè ewéko, ìdàgbàsókè, àti ìbísí. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ewéko lè má ń rìn bí ẹranko, wọ́n ní àwọn ọ̀nà ìyípadà tó ga jùlọ láti dáhùn sí àwọn ohun tí ó ń múni bínú láti òde àti inú. Nínú àpilẹ̀kọ yìí, a ó jíròrò àwọn àpẹẹrẹ díẹ̀ tí ó ní í ṣe pẹ̀lú ìbínú nínú ewéko láti mú kí òye wa nípa kókó yìí jinlẹ̀ sí i.
Lílóye Ìbínú
Ìbínú, nínú ìmọ̀ nípa ẹ̀dá alààyè, ni agbára ẹ̀dá láti dáhùn sí àwọn ìṣíṣe tó wà níta àti inú. Nínú ewéko, a lè rí ìbínú nípasẹ̀ onírúurú ìṣíṣe tàbí àwọn ìyípadà nípa ti ara. Díẹ̀ lára àwọn ìdáhùn wọ̀nyí ní àwọn ìṣíṣe tó hàn gbangba, bíi ṣíṣí àti pípa ewé, nígbà tí àwọn mìíràn lè jẹ́ èyí tó ṣòro díẹ̀, bíi ìyípadà nínú ìwọ̀n photosynthesis.
Àpẹẹrẹ kan ni tropism, èyí tí í ṣe ìṣípo tí ewéko kan ń gbé sí ọ̀nà tàbí tí ó jìnnà sí ohun tí ń mú kí nǹkan yára. Tropism lè gba ìrísí phototropism (ìdáhùn sí ìmọ́lẹ̀), geotropism (ìdáhùn sí agbára òòfà), àti hydrotropism (ìdáhùn sí omi).
Àpẹẹrẹ Àwọn Ìbéèrè àti Ìjíròrò
1. Ìbéèrè: Ṣàlàyé bí phototropism ṣe ń ṣẹlẹ̀ nínú ewéko kí o sì fúnni ní àpẹẹrẹ.
Ìjíròrò: Fọ́tòpírọ́ ...
2. Ìbéèrè: Kí ni ìyàtọ̀ láàrín ìfẹ́ àti ìfẹ́ inú ewéko? Fún àpẹẹrẹ kọ̀ọ̀kan.
Ìjíròrò: Nastic àti tropicism jẹ́ irú ìdáhùn ìdàgbàsókè méjèèjì nínú ewéko. Síbẹ̀síbẹ̀, wọ́n yàtọ̀ síra ní bí wọ́n ṣe ń ṣiṣẹ́ àti àwọn àbájáde wọn:
– Nasti: Ìṣíkiri àwọn ẹ̀yà ewéko, ṣùgbọ́n láìsí ìtọ́sọ́nà ìfúnni. Fún àpẹẹrẹ, ìṣíkiri pípẹ́ ewé mimosa pudica nígbà tí a bá fọwọ́ kàn án. Ìṣíkiri yìí jẹ́ nítorí àwọn ìyípadà turgor kíákíá nínú àwọn sẹ́ẹ̀lì ní ìsàlẹ̀ ewé náà.
– Tropism: Ṣé ìtọ́sọ́nà tí ewéko kan ń gbà sí ìfúnni ní ìta (bíi ìmọ́lẹ̀ tàbí agbára òòfà). Àpẹẹrẹ kan ni phototropism, èyí tí ó ń mú kí ewéko dàgbà sí orísun ìmọ́lẹ̀.
3. Ìbéèrè: Ṣàlàyé bí agbára gravitropism ṣe ń ṣiṣẹ́ nínú gbòǹgbò àti èèpo igi.
Ìjíròrò: Ìfàmọ́ra jẹ́ ìdáhùn ìdàgbàsókè sí agbára ìwalẹ̀. Nínú ewéko, agbára ìwalẹ̀ra ń ran ìdàgbàsókè gbòǹgbò lọ́wọ́ láti darí ìdàgbàsókè sí ìsàlẹ̀ àti láti fa ìdàgbàsókè sókè.
– Nínú gbòǹgbò (ìmọ̀ nípa ilẹ̀ ayé): Àwọn gbòǹgbò máa ń gbé ìdàgbàsókè sí ìsàlẹ̀ sí agbára òòrùn láti wá omi àti àwọn ohun alumọ́ọ́nì. A ń ṣe ìlànà yìí nípasẹ̀ ìfìpamọ́ àwọn statoliths, tí wọ́n jẹ́ plastids tí ó wúwo díẹ̀, tí ó kún fún sitashi tí ó ń ṣàwárí agbára òòrùn. Ìfìpamọ́ yìí ní ipa lórí ìpínkiri auxin, èyí tí ó ń mú kí àwọn sẹ́ẹ̀lì ní orí gbòǹgbò náà gùn ju àwọn tí ó wà ní ìsàlẹ̀ lọ, tí ó sì ń mú kí gbòǹgbò náà tẹ̀ sí ìsàlẹ̀.
– Nínú àwọn ìṣẹ́lẹ̀ (ìmọ̀ nípa ilẹ̀ ayé): Àwọn ìṣẹ́lẹ̀ máa ń dàgbà sókè kúrò nínú agbára òòfà. Níbí pẹ̀lú, auxin ń kó ipa pàtàkì nípa fífún ìtẹ̀síwájú sẹ́ẹ̀lì ní ìsàlẹ̀ ìṣẹ́lẹ̀ ju ní òkè lọ, èyí sì máa ń mú kí ìṣẹ́lẹ̀ náà wọ́ sókè.
4. Ìbéèrè: Kí ni ọ̀nà ìfèsìpadà fún pípa ewé mọ́ igi mimosa àti iṣẹ́ ìdàgbàsókè rẹ̀?
Ìjíròrò: Ohun ọ̀gbìn onímọ̀lára (Mimosa pudica) máa ń ní ìdáhùn ìbínú tí a ń pè ní thigmonasty tàbí seismonasty, èyí tí ó níí ṣe pẹ̀lú pípa àwọn ewé rẹ̀ nígbà tí a bá fọwọ́ kàn án. Ọ̀nà yìí níí ṣe pẹ̀lú ìyípadà nínú turgor nínú pulvinus, ìṣètò kékeré kan ní ìsàlẹ̀ ewé náà. Nígbà tí ìfọwọ́kan bá ru ewé náà sókè, a máa ń fa àwọn ion potassium (K+) jáde láti inú àwọn sẹ́ẹ̀lì nínú pulvinus, èyí tí yóò dín agbára osmotic nínú sẹ́ẹ̀lì náà kù, yóò sì mú kí omi jáde kúrò nínú sẹ́ẹ̀lì náà, èyí tí yóò sì mú kí turgor àti pípa ewé náà dínkù.
Iṣẹ́ ìyípadà ti ìdáhùn yìí lè jẹ́ láti dáàbò bo ewéko náà kúrò lọ́wọ́ àwọn ewéko. Pípa ewé kíákíá lè mú kí ewéko náà má fà mọ́ àwọn ewéko tàbí kí ó dènà àwọn ewéko láti inú ewéko náà.
5. Ìbéèrè: Kí ni thigmotropism àti báwo ló ṣe ń ran àwọn ewéko lọ́wọ́ láti dàgbà? Fún àpẹẹrẹ kan.
Ìjíròrò: Thigmotropism jẹ́ ìdáhùn ìdàgbàsókè igi sí ìfọwọ́kan ara. Èyí ni a sábà máa ń rí nínú àwọn igi tí ń gùn òkè, níbi tí àwọn ẹ̀yà igi bí ẹ̀gbẹ́ tàbí igi kékeré ti ń yípo tí wọ́n sì ń yípo ohun tí wọ́n fọwọ́ kàn.
Ìwà ìbàjẹ́ Thigmotropism ń jẹ́ kí àwọn ewéko gùn òkè kí wọ́n sì rí ìtìlẹ́yìn gbà láti ọ̀dọ̀ àwọn ohun tí a lè fojú rí ní àyíká wọn, èyí tí ó sì ń fún wọn ní àǹfààní láti rí oòrùn dáadáa. Àpẹẹrẹ thigmotropism hàn gbangba ni àwọn ewéko ewa tàbí àjàrà, níbi tí àwọn ẹ̀gbẹ́ wọn ti ń yípo àwọn ọ̀pá tàbí wáyà gẹ́gẹ́ bí apá kan ìdàgbàsókè wọn.
Nípa jíjíròrò àwọn àpẹẹrẹ díẹ̀ nípa àwọn ìṣòro tó ní í ṣe pẹ̀lú ìbínú nínú ewéko, a lè lóye bí àwọn ìdáhùn ìgbésí ayé ewéko ṣe díjú sí àwọn ohun tó ń múni ronú jinlẹ̀ tó. Ìmọ̀ yìí kì í ṣe pé ó ń mú kí òye wa nípa ayé ewéko pọ̀ sí i nìkan ni, ó tún ń fúnni ní ìṣírí fún ìtọ́jú àti ààbò àyíká, èyí tó ń rí i dájú pé àwọn ètò àyíká tó ṣe pàtàkì fún ìwàláàyè lórí ilẹ̀ ayé ń bá a lọ ní ìwọ́ntúnwọ́nsí.
