Àwọn Ohun Èlò Pàtàkì fún Àwọn Onímọ̀-Ẹ̀dá àti Àwọn Àǹfààní Wọn
Pendahuluan
Kemistri Organic ni ẹka kemistri ti o n ṣe iwadi awọn agbo erogba ati awọn iṣe wọn. Awọn agbo erogba Organic, eyiti o ni erogba, hydrogen, oxygen, nitrogen, phosphorus, ati sulfur, ni ipilẹ gbogbo igbesi aye lori Aye. Awọn agbo erogba wọnyi kii ṣe pataki fun ẹda nikan ṣugbọn wọn tun ni awọn ohun elo oriṣiriṣi ninu ile-iṣẹ, oogun, ati igbesi aye ojoojumọ. Nkan yii yoo jiroro diẹ ninu awọn agbo erogba pataki ati awọn lilo wọn ni gbogbogbo.
1. Gúkóósì
Ìṣètò àti Àwọn Ohun Ànímọ́
Glukosi jẹ́ monosaccharide pẹ̀lú agbekalẹ kẹ́míkà C6H12O6. Ó jẹ́ orísun agbára àkọ́kọ́ fún àwọn ohun alààyè. A lè ṣàpèjúwe ìṣètò glucose gẹ́gẹ́ bí ẹ̀wọ̀n oníyípo tí ó ní àwọn átọ̀mù carbon mẹ́fà pẹ̀lú àwọn ẹgbẹ́ hydroxyl tí a so mọ́ erogba kọ̀ọ̀kan.
Anfani
– Agbára Onímọ̀-ẹ̀dá: Glukosi ni epo pàtàkì fún ìṣiṣẹ́ sẹ́ẹ̀lì. Nígbà tí a bá ń mí sẹ́ẹ̀lì, a máa ń pín glucose sí carbon dioxide àti omi, èyí tí yóò mú ATP (adenosine triphosphate) jáde, èyí tí í ṣe orísun agbára àkọ́kọ́ fún sẹ́ẹ̀lì.
– Àwọn Lílò fún Ìṣègùn: Ní ìrísí dextrose (D-glucose), a máa ń lo èròjà yìí nínú omi inú iṣan láti fún àwọn aláìsàn tí wọ́n nílò rẹ̀ ní agbára kíákíá àti ìtún-omi ara padà.
– Ile-iṣẹ Ounje: A nlo glukosi ninu awọn ọja ounjẹ gẹgẹbi ohun adun ati bi orisun agbara ti o rọrun lati gba ninu awọn ounjẹ ere idaraya.
2. Àwọn Àmìnósì
Ìṣètò àti Àwọn Ohun Ànímọ́
Àwọn amino acids jẹ́ àwọn èròjà onígbàlódé tí ó ní amino group (-NH2) àti carboxyl group (-COOH). Àwọn amino acids pàtàkì 20 ló wà tí wọ́n jẹ́ àwọn èròjà onígbàlódé tí ó ń kọ́ àwọn protein nínú gbogbo ẹ̀dá.
Anfani
– Orísun Prótéènì: Àwọn amino acids ni àwọn ohun èlò ìkọ́lé prótéènì, èyí tí ó ṣe pàtàkì fún ìdàgbàsókè, àtúnṣe àsopọ̀, àti iṣẹ́ enzymatic.
– Ìtọ́jú Àrùn: Àwọn amino acid kan, bíi glutamine, ni a ń lò láti ṣe ìrànlọ́wọ́ fún ìwòsàn ọgbẹ́ àti láti tún àsopọ̀ ìfun ṣe.
– Nutraceuticals: A nlo awọn afikun amino acid, gẹgẹbi tetracycline, lati mu ilera iṣan ati iṣẹ ṣiṣe ere idaraya dara si.
3. Etánólì (C2H5OH)
Ìṣètò àti Àwọn Ohun Ànímọ́
Ethanol ni ọtí tí a mọ̀ jùlọ pẹ̀lú àgbékalẹ̀ kẹ́míkà C2H5OH. Ó jẹ́ omi tí kò ní àwọ̀, tí ó ń yí padà pẹ̀lú òórùn ara rẹ̀.
Anfani
– Epo epo: A lo Ethanol gẹ́gẹ́ bí epo epo miiran ti o ni ore ayika ju petirolu lọ.
– Ile-iṣẹ Kemikali: A nlo gẹgẹbi ohun elo ti o ni epo ninu awọn ile-iṣẹ oogun ati kemikali, bakanna bi ohun elo aise fun iṣelọpọ awọn esters ethyl ati awọn amines ethyl.
– Ìlera: Ethanol jẹ́ pàtàkì nínú àwọn oògùn apakòkòrò àti àwọn oògùn apakòkòrò nítorí agbára rẹ̀ láti pa àwọn ohun alumọ́ọ́nì.
4. Àsídì Àsídì (CH3COOH)
Ìṣètò àti Àwọn Ohun Ànímọ́
Àsídì asídì jẹ́ àsídì carboxylic pẹ̀lú àgbékalẹ̀ kẹ́míkà CH3COOH. Ó jẹ́ èròjà pàtàkì nínú kíkan.
Anfani
– Ile-iṣẹ Ounje: Kikan, eyiti o jẹ acetic acid pupọ julọ, ni a lo gẹgẹbi ohun ti o n daabobo ati adun ni sise.
– Ilé-iṣẹ́ Kẹ́míkà: A ń lo ásíìdì acetic gẹ́gẹ́ bí ohun èlò aise nínú ṣíṣe àwọn esters acetate, èyí tí a ń lò gẹ́gẹ́ bí ohun èlò amúlétutù nínú inki, àwọn ìbòrí, àti àwọn ohun èlò amúlétutù.
– Àwọn Ìtọ́jú Àdánidá: Nínú ìtọ́jú ewéko, a máa ń lo acetic acid gẹ́gẹ́ bí oògùn àdánidá láti tọ́jú àkóràn etí àti àwọn àrùn awọ ara kan.
5. Aspirin (Acetylsalicylic Acid, C9H8O4)
Ìṣètò àti Àwọn Ohun Ànímọ́
Aspirin jẹ́ ester tí a rí láti inú salicylic acid àti acetic anhydride. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn oògùn tí a sábà máa ń lò jùlọ nínú iṣẹ́ abẹ.
Anfani
– Oògùn ìtura ìrora: A lo Aspirin gẹ́gẹ́ bí oògùn apàrora láti dín ìrora díẹ̀ sí ìwọ̀nba kù.
– Egbòogi-egbòogi: Ó tún ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí egbòogi-egbòogi láti dín ìgbóogi-egbòogi àti wíwú kù.
– Ìdènà Àrùn Ọkàn àti Ọkàn: A sábà máa ń fún Aspirin ní ìwọ̀n díẹ̀ láti dènà àrùn ọkàn àti àrùn ọpọlọ fún àwọn tó ní ewu gíga.
6. Àwọn Pọ́límà Oníṣègùn
Ìṣètò àti Àwọn Ohun Ànímọ́
Àwọn pólímà onídánmọ́ ní àwọn ẹ̀wọ̀n gígùn ti àwọn mólíkù onídánmọ́mọ́. Àwọn àpẹẹrẹ tí ó wọ́pọ̀ ni polyethylene, polypropylene, àti polyvinyl chloride (PVC).
Anfani
– Ṣíṣípítílà: A ń lo pólímà yìí láti ṣe onírúurú ọjà ṣíṣípítílà tí a ń lò lójoojúmọ́, láti inú àpótí oúnjẹ títí dé àwọn ohun èlò ilé.
– Ìmọ̀ Ẹ̀rọ Awọ Ara: A ń lò ó nínú ìmọ̀ ẹ̀rọ awọ ara fún ìwẹ̀nùmọ́ omi àti ìyàsọ́tọ̀ kẹ́míkà.
– Ìṣègùn: A ń lo àwọn polima nínú ṣíṣe àwọn ẹ̀rọ ìṣègùn bíi catheter àti stents, àti nínú àwọn ètò ìtújáde oògùn tí a ṣàkóso.
7. Sitẹriodu
Ìṣètò àti Àwọn Ohun Ànímọ́
Àwọn sitródíọ̀mù jẹ́ àwọn èròjà onígbà-ẹ̀dá tí wọ́n ní ìṣètò àwọn òrùka erogba mẹ́rin tí wọ́n so pọ̀ mọ́ ara wọn. Àwọn àpẹẹrẹ sitródíọ̀mù tí a mọ̀ jùlọ ni cholesterol, testosterone, àti estrogen.
Anfani
– Àwọn Hómónónù: Àwọn hómónónù bíi testosterone àti estrogen ni àwọn hómónónù pàtàkì tí ó ń ṣàkóso onírúurú iṣẹ́ ara, títí bí ìdàgbàsókè ìbálòpọ̀, ìṣiṣẹ́ ara, àti ètò ààbò ara.
– Àwọn oògùn tí ó ń dènà ìgbóná ara: Àwọn Corticosteroids, bíi prednisone, ni a ń lò láti dín ìgbóná ara kù àti láti tọ́jú àwọn àrùn ara tí ó ń fa ìgbóná ara.
– Ìkóra Iṣan: A máa ń lo àwọn sitrọ́díọ̀mù amúṣantóbi ní ìṣègùn àti nígbà míìrán láti mú kí iṣan ara pọ̀ sí i àti iṣẹ́ eré ìdárayá.
8. Fítámìnì C (Ascorbic Acid, C6H8O6)
Ìṣètò àti Àwọn Ohun Ànímọ́
Fítámìn C jẹ́ fítámìn tí ó lè yọ́ omi, iṣẹ́ rẹ̀ sì ní í ṣe pẹ̀lú ẹgbẹ́ ẹ́nólì nínú ìṣètò lactone.
Anfani
– Ẹlẹ́jẹ̀: Fítámìn C ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ẹ̀lẹ́jẹ̀ tó ń dáàbò bo àwọn sẹ́ẹ̀lì kúrò nínú ìbàjẹ́ ẹ̀lẹ́jẹ̀.
– Ìṣẹ̀dá Collagen: A nílò rẹ̀ fún ìṣẹ̀dá collagen, èyí tó ṣe pàtàkì fún awọ ara, egungun, àti àsopọ ara tó ní ìlera.
– Ó mú kí ètò ààbò ara dára síi: Ó mú kí ètò ààbò ara ṣiṣẹ́ dáadáa, ó sì ń ran lọ́wọ́ láti dènà àwọn àrùn tó lè ranni.
Ipari
Àwọn èròjà onígbà-ayé ni ìpìlẹ̀ kẹ́míkà nínú ìgbésí ayé, wọ́n sì ń kó ipa pàtàkì nínú onírúurú ẹ̀ka ìmọ̀-ẹ̀dá, ìlera, àti iṣẹ́-ajé. Láti inú glycosulu tí ń pèsè agbára sí Vitamin C tí ń mú kí ara gbóná sí i, àwọn àǹfààní tí àwọn èròjà wọ̀nyí ń fúnni ṣe pàtàkì. Lílóye àti lílo àwọn èròjà onígbà-ayé wọ̀nyí ní ọ̀nà tí ó tọ́ kìí ṣe pé ó ń mú kí kẹ́míkà sunwọ̀n sí i nìkan, ṣùgbọ́n ó tún ń ṣe àfikún pàtàkì sí ìlera ènìyàn àti ìdàgbàsókè ìmọ̀-ẹ̀rọ.
