O le ā le taamilosaga o le ea ma ona aogā

O le ā le Atmospheric Circulation ma ona Aogā

Pengantar

O le taamilosaga o le ea o se faagasologa taua tele lea e aʻafia ai le tau ma tulaga o le tau i le lalolagi atoa. A aunoa ma le taamilosaga lelei o le ea, o le a foliga mai o lo tatou paneta o se nofoaga e le mafai ona nonofo ai e pei ona tatou iloa i le asō. O lenei tusiga o le a talanoaina ai le taamilosaga o le ea, le auala e galue ai, mea e aʻafia ai, ma ona aoga i le ola i le Lalolagi.

O le ā le Taamilosaga o le Ea?

O le taamilosaga o le ea o le fegasoloaʻiga lea o le ea i le ea o le Lalolagi e mafua mai i eseesega o le mamafa o le ea ma le vevela i le va o itulagi. O lenei faiga e tupu i le lalolagi atoa ma e taua tele i le tufatufaina atu o le vevela ma le susu, faapea foi ma le faatulagaina o le tau ma mamanu o le tau tatou te oo i ai i aso taitasi. O le taamilosaga o le ea e aofia ai le tele o fua, mai mea laiti e pei o le vevesi i le lotoifale i mea tetele e pei o le jet stream ma matagi fefaatauaʻiga.

Fa'agasologa ma Mekanika o le Fa'asalalauina o le Ea

O le malosiaga autū o le tafega o le ea o le malosiaga o le la. E fa'avevela tutusa e le la le fogaeleele ona o le eseesega o le tulimanu o ona ave ma le eseesega o le fausaga o le fogaeleele (fanua, vai, aisa). E tele atu le malosiaga o le la e maua e vaega o lo'o siomia ai le ekueta nai lo vaega o le pole. O lenei fa'avevela tutusa e mafua ai le fesuia'iga o le vevela, lea e mafua ai le eseesega o le mamafa e fa'atautaia ai le fe'avea'i o le ea.

A vevela le ea i le ekueta, e fa’alautele ma alu a’e i le ea pito i luga, a’o goto ifo le ea malulu i le pole. O lenei faiga e fausia ai ni ta’amilosaga tetele o le convection e ta’ua o sela o Hadley, Ferrel, ma Polar.

1. O le sela o Hadley o se taamilosaga o le convection vevela e fausia i le va o le ekueta ma le pe tusa ma le 30 tikeri i matu ma saute o le latitu. E alu aʻe le ea mafanafana i le ekueta ma agai atu i pole. I le pe tusa ma le 30 tikeri i matu ma saute o le latitu, e amata ona malulu lenei ea, nofo mau, ma toe salalau atu agai i le ekueta i luga o le fogaeleele o le Lalolagi.

2. O le sela Ferrel e taoto i le va o le sela Hadley ma le sela Polar, e galue i le pe tusa o le 30 i le 60 tikeri i matu ma saute o le latitu. O lenei sela e fai si lavelave ma e mafua mai i le fegalegaleaiga i le va o le sela Hadley i luga o le ekueta ma le sela Polar i pole.

3. O sela polar o ni taamilosaga laiti o le convection e faataamilo i le Pole i Matu ma le Pole i Saute. E tafe atu le ea malulu mai pole i latitu maulalo ona alu a'e lea pe a mafanafana.

O le taamilosaga o le ea e aʻafia foʻi e le mea na tupu i le Coriolis, o se aafiaga o le feliuliuaʻi o le Lalolagi lea e mafua ai ona liliu ese matagi i le taumatau i le Itulagi i Matu ma le itulagi i Saute. O lenei mea e taua tele i le faʻatulagaina o mamanu eseese o matagi i le lalolagi atoa ma tafega o le sami.

Aogā o le Taamilosaga o le Ea

O le faagasologa o le faataamilosaga o le ea e tele ona aogā e taua tele mo le ola i le Lalolagi. O nisi nei o ia aogā:

1. Fa'atonutonuina o le Tau

E taua tele le taamilosaga o le ea i le faatonutonuina o le tau i le lalolagi atoa . I le tufatufaina atu o le vevela mai le ekueta i pole, e fesoasoani le taamilosaga o le ea e faʻaitiitia ai eseesega tetele o le vevela i le va o itulagi. O lenei mea e fausia ai se tau e sili atu ona mautu ma mafai ona vavaloina, lea e aʻafia ai siosiomaga, nofoaga, ma mea ola i le lalolagi atoa.

2. Fa'atulagaina o le Tau

O matagi ma mamanu o le tau i aso taitasi tatou te oo i ai o se taunuuga tuusaʻo lea o le tafega o le ea. O faiga o le mamafa maualuga ma le maualalo , e pei o afa, vaega malulu, ma asiosio, e aʻafia uma i mamanu o le tafega o le ea. O le suʻesuʻeina ma le malamalama i nei mamanu, e mafai ai e le au suʻesuʻe tau ona vavalo ma le saʻo le tau, lea e taua tele mo faʻatoʻaga, vaalele, folauga i le sami, ma le tele o isi vaega.

3. Fa'asalalauina o Timuga

O le faataamilosaga o le ea e mafua ai foi le tufatufaina o timuga i le lalolagi atoa. Mo se faataitaiga, i le va o le 30 tikeri i matu ma saute o le latitu, lea e teuina ai e le Hadley Cell le ea mago agai i luga, tatou te maua ai toafa tetele o le lalolagi, e pei o le Sahara ma le Kalahari. I se isi itu, o eria e siomia ai le ekueta, lea e oso aʻe ai le ea vevela ma susū, e oo i ai timuga mamafa , ma fausia ai vaomatua e pei o le Amazon.

4. Fa'asalalauina o le Vasa ma Siosiomaga o le Gataifale

E a'afia fo'i e le tafega o le ea le tafe o le sami, lea e iai sona sao i le tufatufaina atu o mea'ai i le siosiomaga o le sami. O le upwelling, o le fa'agasologa lea o le si'itia o le vai malulu ma le tele o mea'ai mai le loloto o le sami i luga o le fogaeleele, e matua fa'alagolago lava i le matagi ma mamanu o le tafega e ta'ita'ia e le tafega o le ea. E taua tele lenei fa'agasologa mo meaola o le sami, aua e maua ai mea'ai e mana'omia e phytoplankton ma isi meaola o le sami.

5. Mausali o le Siosiomaga

O mamanu o le tau e aʻafia i le tafega o le ea e fesoasoani e faʻatumauina le mautu o le siʻosiʻomaga. O se faʻataʻitaʻiga lelei o vaitau timuga ma mago i itulagi o le teropika. O suiga o le vaitau, e faʻatonutonuina e mamanu o le tafega o le ea, e aʻafia ai le taamilosaga o le olaga o laʻau ma manu. O laʻau e pei o le araisa, sana, ma saito, faʻapea foʻi ma manu e faʻalagolago i taamilosaga o le vaitau mo le toe gaosia, e aʻafia uma i suiga o le tau ma le tau e mafua mai i le tafega o le ea.

6. Puleaina o le Filogia

O le tafega o le ea e fesoasoani e tufatufa ma faasalalau atu mea leaga e faʻasaʻolotoina i le ea. A aunoa ma lenei faiga, o le faʻaleagaina o le ea mai pisinisi, taʻavale, ma isi gaioiga a tagata e ono faʻateleina ma afaina ai le soifua maloloina o tagata ma le siosiomaga. I le fesoasoani e tufatufa atu mea leaga, o le tafega o le ea e iai sona sao i le faʻaitiitia o le tele o mea leaga i le lotoifale ma faʻatagaina ai faiga masani (e pei o timuga) e aveese mai le ea.

7. Aafiaga i Faatoaga

E matuā faalagolago lava le faatoaga i tulaga o le tau, lea e aafia tuusa’o lava i le taamilosaga o le ea. O mamanu o le tau e pei o timuga o le afa, matagi fefaataua’i, ma mamanu o le El Niño/La Niña e aafia uma ai le fua o faatoaga ma le maua o le vai mo le faasūsūina. O le malamalama i le taamilosaga o le ea, e mafai ai e faifaatoaga ona fuafua lelei a latou vaitau toto ma faia ni puipuiga faasaga i mea leaga e pei o le lamala po o lologa.

Fa'ato'a

O le tafega o le ea o se faiga faigata ae taua tele mo le olaga i le Lalolagi. E ala i le tufatufaina o le vevela, susu, ma meaʻai, e taua tele le tafega o le ea i le faʻatulagaina o le tau, tau, ma tulaga o le siosiomaga tatou te oo i ai i aso uma. O le malamalama lelei i le tafega o le ea, e mafai ai ona tatou sauniuni lelei mo luʻitau o le siosiomaga ma faʻaaogaina avanoa mo faʻatoʻaga, alamanuia, ma se olaga sili atu ona lelei. E ala i ona aogā eseese, o le tafega o le ea e faʻaalia ai le auala e galulue faʻatasi ai le natura e lagolago ai le ola i lo tatou paneta.

Taofi faamatalaga